نقد و بررسی
نقد کالا (Kala) | 2021
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
رویارویی در دل جنگل «Kala» ساختهٔ Rohith V. S. فیلمی مالایالمی است که از موقعیتی ساده، اما پُرظرفیت آغاز می‌کند: زندگی شاجی، مردی که در مزرعه‌ای دورافتاده روزگار می‌گذراند، با ورود کارگری ناشناس و زنده‌شدن خصومتی قدیمی به مسیری خشن و پرتنش می‌افتد. این رویارویی، در ظاهر نزاعی شخصی بر سر کینه و انتقام است؛ اما فیلم می‌کوشد آن را به بحثی گسترده‌تر دربارهٔ قدرت، امتیاز طبقاتی، مالکیت و رابطهٔ انسان با حیوان پیوند بزند.
«Kala» بیش از آن‌که بر پیچیدگی روایی تکیه کند، می‌خواهد تماشاگر را در تجربه‌ای جسمانی و بی‌واسطه غرق سازد؛ تجربه‌ای که با اضطراب آغاز می‌شود و به جدالی فرساینده می‌رسد. جغرافیای وهم و تهدید یکی از موفق‌ترین عناصر فیلم، استفاده از فضای طبیعی است. مزرعه و جنگل پیرامون آن صرفاً پس‌زمینهٔ داستان نیستند، بلکه به نیرویی فعال در شکل‌دادن به تعلیق بدل می‌شوند.
فاصله از شهر و سکونتگاه‌های دیگر، امکان کمک‌گرفتن را محدود می‌کند و هر صدای دور یا حرکت مبهم را به نشانه‌ای از خطر تبدیل می‌سازد. خانه، زمین‌های کشاورزی، انبارها و مسیرهای باریک میان درختان، فضایی می‌آفرینند که در آن مرز امنیت و تهدید پیوسته جابه‌جا می‌شود. فیلم در این جغرافیا، طبیعت را نه آرامش‌بخش و دلپذیر، بلکه خاموش، بی‌اعتنا و گاه هراس‌انگیز تصویر می‌کند.
سبزی متراکم محیط، رطوبت هوا و باران، به حس گرفتاری و فرسودگی می‌افزایند. این لوکیشنِ جنگلی، در خدمت تعقیب‌وگریز و مبارزه نیز قرار می‌گیرد: فضا بارها شخصیت‌ها را به هم نزدیک می‌کند، راه فرار را می‌بندد و اجازه نمی‌دهد نزاع از پیامدهای جسمانی‌اش فاصله بگیرد. از این نظر، مکان یکی از شخصیت‌های اصلی فیلم است؛ حضوری خاموش که به تعلیق جان می‌دهد.
« رویارویی در دل جنگل «Kala» ساختهٔ Rohith V. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
شاجی و منطق غرور شاجی با بازی Tovino Thomas شخصیتی است که در مرکز تناقض‌های فیلم قرار دارد. او از یک‌سو مردی ناموفق و وابسته به خانواده است و از سوی دیگر می‌کوشد اقتدار خود را بر محیط و اطرافیانش تحمیل کند. رابطهٔ او با پدر، احساس ناکامی و نیاز به تأیید را در پسِ رفتارهایش آشکار می‌کند؛ بااین‌حال، این لایه‌ها بیشتر در قالب نشانه‌ها و موقعیت‌ها دیده می‌شوند تا در پرداختی روان‌شناختیِ کامل.
فیلم سرنخ‌هایی دربارهٔ غرور آسیب‌پذیر و ناتوانی شاجی در پذیرش شکست می‌دهد، اما همیشه برای پرورش آن‌ها زمان کافی صرف نمی‌کند. بازی Tovino Thomas به‌ویژه در لحظه‌هایی مؤثر است که اعتمادبه‌نفس ظاهری شخصیت ترک برمی‌دارد و ترس و درماندگی جای آن را می‌گیرد. بدن بازیگر در این فیلم اهمیت ویژه‌ای دارد: خستگی، درد و جراحت، به‌جای آن‌که صرفاً آرایش صحنهٔ اکشن باشند، بخشی از روایت می‌شوند.
شاجی گاه با رفتارهای خشن و تحقیرآمیز می‌کوشد جایگاه خود را تثبیت کند؛ فیلم نیز از همین رفتارها برای ترسیم شخصیتی بهره می‌برد که قدرت را نه مسئولیتی اخلاقی، بلکه ابزاری برای فرمان‌بردارکردن دیگران می‌پندارد. تقابل دو شخصیت و نیروی بازیگری تقابل شاجی با کارگر ناشناس، موتور اصلی فیلم است.
حضور Moor در نقش مردی کم‌حرف و مصمم، بر ابهام و اضطراب داستان می‌افزاید. او قرار نیست با توضیح‌های فراوان، گذشته و انگیزه‌هایش را به‌سرعت روشن کند؛ بخش بزرگی از نیروی شخصیت از سکوت، نگاه و رفتارهای سنجیده‌اش می‌آید. در برابر شاجیِ پرهیاهو، کم‌گویی او نوعی مقاومت می‌سازد: مقاومتی که نه با استدلال، بلکه با حضور فیزیکی و پافشاری شکل می‌گیرد.
« شاجی و منطق غرور شاجی با بازی Tovino Thomas شخصیتی است که در مرکز تناقض‌های فیلم قرار دارد. »
شخصیت‌ها و اجرا
این تقابل در بهترین لحظات فیلم از سطح یک مبارزهٔ معمولی فراتر می‌رود. تفاوت موقعیت اجتماعی دو مرد و نحوهٔ مواجههٔ شاجی با کارگر، به نزاع معنایی فراتر از کینهٔ فردی می‌بخشد. فیلم نشان می‌دهد که رابطهٔ میان صاحب زمین و نیروی کار را نمی‌توان از تاریخ مالکیت و نابرابری جدا کرد. بااین‌حال، شخصیت کارگر کمتر از آنچه ظرفیتش را دارد بسط می‌یابد.
او حضوری نیرومند و تأثیرگذار دارد، اما گاه بیش از آن‌که فردی با جهان درونیِ مستقل باشد، به نیرویی برای به چالش‌کشیدن شاجی و افشای مناسبات قدرت تبدیل می‌شود. خشونت؛ زبان اصلی فیلم «Kala» خشونت را به حاشیه نمی‌راند؛ آن را در مرکز تجربهٔ تماشاگر می‌گذارد. صحنه‌های درگیری به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که ضربه‌ها سنگینی و درد خود را منتقل کنند و نبرد، از زرق‌وبرق قهرمانانهٔ معمول فاصله بگیرد.
کنش بدنی در اینجا آشفته، کثیف و فرساینده است. شخصیت‌ها پس از هر برخورد، آسیب می‌بینند و انرژی‌شان تحلیل می‌رود؛ بنابراین، مبارزه بیشتر به آزمونی برای دوام‌آوردن می‌ماند تا نمایش قدرتی بی‌هزینه. اما تأکید مداوم بر خشونت، در عین آن‌که امضای بصری فیلم را می‌سازد، به محدودیت آن نیز بدل می‌شود.
تکرارِ درگیری‌ها و فشار بی‌وقفهٔ صحنه‌ها می‌تواند حساسیت تماشاگر را کاهش دهد و از اثر عاطفی لحظات بکاهد. خشونت زمانی بیشترین معنا را پیدا می‌کند که از دل شخصیت و موقعیت بجوشد؛ هرجا که فیلم صرفاً بر شدت و دوام آن اصرار می‌ورزد، خطر آن وجود دارد که معنا زیر بار نمایش جسمانی کم‌رنگ شود.
« این تقابل در بهترین لحظات فیلم از سطح یک مبارزهٔ معمولی فراتر می‌رود. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
این افراط، برای تماشاگر علاقه‌مند به سینمای خشن جذاب است، اما ممکن است برای دیگران فرساینده باشد. تصویر، تدوین و موسیقی فیلم از نظر بصری جسورانه و چشمگیر است. Akhil George با استفاده از محیط طبیعی و قاب‌هایی که بر تراکم جنگل و محدودیت دید تأکید دارند، حس ناامنی را تقویت می‌کند. تصویر گاه به تماشاگر اجازه نمی‌دهد تمام فضا را یک‌جا در اختیار داشته باشد؛ همین نادیدنی‌ماندنِ بخش‌هایی از محیط، به تعلیق کمک می‌کند.
رنگ‌ها و بافت تصویر نیز با فضای خشن و زمخت داستان هماهنگ‌اند و از پالایش بیش‌ازحد خشونت پرهیز می‌کنند. در مقابل، تدوین پرشتاب، نماهای آهسته و موسیقی پرحجم بارها به شیوه‌ای مشابه برای تشدید هیجان به کار می‌روند. تکرار این ابزارها گاهی از تأثیر نخستینشان می‌کاهد و به‌جای آن‌که تنش را مرحله‌به‌مرحله بسازد، بر آن اصرار می‌کند.
موسیقی در بعضی لحظات به کمک فضای وهم‌آلود می‌آید، اما در مواردی نیز به تصویر فرصت سکوت و تنفس نمی‌دهد. فیلم در صحنه‌هایی که به صداهای محیطی و مکث اعتماد می‌کند، به‌مراتب اثرگذارتر است؛ زیرا سکوتِ طبیعت می‌تواند تهدیدی بسازد که موسیقیِ پرحجم قادر به ایجادش نیست. مضمون اجتماعی و مرزهای آن زیر پوست داستان، بحثی دربارهٔ امتیاز و نابرابری جریان دارد.
زمین و نیروی کار، دو محور مهم این مناسبات‌اند؛ شاجی در جایگاهی قرار گرفته که می‌تواند با تکیه بر دارایی و اقتدار خانوادگی، دیگران را فرودست ببیند. فیلم همچنین با طرح رابطهٔ انسان و حیوان، پرسشی اخلاقی دربارهٔ مالکیت و سلطه پیش می‌کشد. حیوان در جهان داستان نه فقط همراه انسان، بلکه موجودی است که رفتار آدم‌ها با او میزان حساسیت اخلاقی و نوع نگاهشان به قدرت را آشکار می‌کند.
« این افراط، برای تماشاگر علاقه‌مند به سینمای خشن جذاب است، اما ممکن است برای دیگران فرساینده باشد. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
بااین‌حال، این لایه‌های اجتماعی همیشه به انسجام کامل نمی‌رسند. فیلم اشاراتی معنادار می‌کارد، اما گاه آن‌ها را به‌قدر کافی نمی‌پروراند و در نهایت، نیروی نمایشیِ مبارزه بر پیچیدگی مضمون غلبه می‌کند. نتیجه، اثری است که از منظر اجتماعی قابل تأمل است، اما کمتر به تحلیل دقیق ریشه‌های نابرابری می‌رسد.
تماشاگر می‌تواند نشانه‌ها را دنبال کند و دربارهٔ معنای آن‌ها بیندیشد، ولی همهٔ پرسش‌های مطرح‌شده پاسخ یا بسط دراماتیک نمی‌یابند. جمع‌بندی «Kala» تجربه‌ای دیداری و جسمانی است که قدرت اصلی‌اش را از فضای وهم‌آلود، بازی‌های درگیرکننده و صحنه‌های مبارزهٔ خشن می‌گیرد. کارگردانی Rohith V.
S. در ساختن محیطی بسته و تهدیدآمیز موفق است و تقابل Tovino Thomas و Moor به فیلم نیرویی مرکزی می‌بخشد. بااین‌همه، روایت و شخصیت‌پردازی به اندازهٔ طراحی بصری و کنش بدنی پخته نیستند؛ تکرار تمهیدهای تدوینی و موسیقایی و تأکید افراطی بر خشونت نیز از اثرگذاری بعضی لحظات می‌کاهد. فیلم برای مخاطبی مناسب‌تر است که از تریلرهای خشن، فضای محدود و کشمکش‌های فیزیکیِ بی‌پرده استقبال می‌کند و دوست دارد در کنار تعلیق، نشانه‌هایی از مناسبات طبقاتی و اخلاقی را نیز دنبال کند.
«Kala» در بهترین لحظات، تماشاگر را وادار می‌کند نه‌فقط به این بیندیشد که چه کسی در این نبرد نیرومندتر است، بلکه بپرسد قدرت از کجا می‌آید و چه کسی هزینهٔ آن را می‌پردازد.
« بااین‌حال، این لایه‌های اجتماعی همیشه به انسجام کامل نمی‌رسند. »
ثبت دیدگاه