نقد و بررسی
نقد جانگ یونگ‌سیل (Jang Yeong Sil) | 2016
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
میان تاریخ و تخیل «Jang Yeong Sil» مجموعه‌ای تاریخی از کرهٔ جنوبی است که زندگی جانگ یونگ‌سیل، دانشمند و مخترع روزگار چوسان، را دستمایهٔ روایتی دربارهٔ دانش، منزلت اجتماعی و قدرت می‌کند. داستان از موقعیتی نابرابر آغاز می‌شود: یونگ‌سیل در طبقهٔ فرودست نُبی زاده شده، اما استعداد و کنجکاوی‌اش او را از جایگاهی که جامعه برایش تعیین کرده فراتر می‌برد.
توجه پادشاه سجونگ به توانایی‌های او، راه ورودش به دربار را می‌گشاید؛ جایی که فرصت شکوفایی علمی با محدودیت‌های سلسله‌مراتب و سیاست درهم می‌آمیزد. این مجموعه در بیست‌وچهار قسمت ساخته شده و در کنار درام تاریخی، عناصری از زندگی‌نامه و داستان علمی را نیز در خود دارد. همین ترکیب، وجه متمایز آن است: روایت نه صرفاً بر رقابت‌های درباری تکیه می‌کند و نه دستاوردهای علمی را به حاشیه می‌راند؛ بلکه می‌کوشد نشان دهد اندیشهٔ فنی چگونه در دل جامعه و مناسبات قدرت مجال بروز پیدا می‌کند.
دانش، نیروی محرک روایت جذاب‌ترین بخش مجموعه، توجه آن به فرآیند شکل‌گیری ایده‌ها و ابزارهاست. اخترشناسی، اندازه‌گیری زمان و ساخت ابزارهای دقیق، در این‌جا تنها نشانه‌هایی برای آرایش صحنه نیستند؛ به موتور پیش‌برندهٔ قصه بدل می‌شوند. تماشاگر با ذهنی روبه‌روست که جهان را همچون مجموعه‌ای از پرسش‌های حل‌نشده می‌بیند: چگونه می‌توان حرکت آسمان را دقیق‌تر رصد کرد؟
« دانش، نیروی محرک روایت جذاب‌ترین بخش مجموعه، توجه آن به فرآیند شکل‌گیری ایده‌ها و ابزارهاست. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
چگونه می‌توان گذر زمان را سنجید؟ و چه ابزاری می‌تواند دانسته‌های تازه را در اختیار دیگران بگذارد؟ پرداخت به اختراع‌ها، سریال را از بسیاری از درام‌های تاریخیِ متکی بر توطئه و کشمکش قدرت جدا می‌کند. لحظهٔ کشف یا ساخت وسیله، حاصل یک نبوغ ناگهانی و بی‌زمینه تصویر نمی‌شود؛ ایده‌ها از مشاهده، آزمون و پیگیری برمی‌آیند.
همین توجه به جزئیات، به جنبهٔ علمی داستان وزن می‌دهد و حس همراهی با مسیر فکری شخصیت اصلی را تقویت می‌کند. مجموعه به این ترتیب، دانش را نه مجموعه‌ای از نام‌ها و اطلاعات، بلکه نوعی شیوهٔ دیدن و اندیشیدن معرفی می‌کند. نبوغ در برابر جایگاه اجتماعی سرگذشت یونگ‌سیل فقط داستان یک مخترع نیست؛ روایت برخورد استعداد فردی با ساختاری است که ارزش انسان‌ها را بر پایهٔ تبار و طبقه می‌سنجد.
تولد او در طبقهٔ نُبی، مانعی بیرونی و در عین حال مسئله‌ای درونی برای روایت است: آیا توانایی می‌تواند از مرزهای تثبیت‌شده عبور کند؟ و اگر فرصت شکوفایی فراهم شود، آیا جامعه نیز حاضر است جایگاه تازه‌ای برای صاحب آن استعداد قائل شود؟ سریال این پرسش را از راه رابطهٔ یونگ‌سیل با دربار دنبال می‌کند.
« و چه ابزاری می‌تواند دانسته‌های تازه را در اختیار دیگران بگذارد؟ »
شخصیت‌ها و اجرا
حمایت پادشاه سجونگ امکان پیشرفت را فراهم می‌آورد، اما این حمایت به معنای محو شدن مناسبات نابرابر نیست. درام از همین تضاد نیرو می‌گیرد: دانش برای پیشرفت به فضای حمایت و منابع نیاز دارد، اما ورود آن به دستگاه حکومت، پای ملاحظات سیاسی و اجتماعی را نیز به میان می‌کشد. نقطهٔ قوت مجموعه آن است که دستاوردهای علمی را از شرایط انسانی و تاریخیِ پدیدآمدنشان جدا نمی‌کند.
بازی‌ها و شخصیت‌پردازی Song Il-kook در نقش یونگ‌سیل، شخصیتی را می‌سازد که نیروی اصلی‌اش در پشتکار و تمرکز اوست. بازی او، شور کشف را به اغراق و نمایش‌گری بدل نمی‌کند؛ در عوض، بر جدیت و حساسیتی تکیه دارد که از نگاه و واکنش‌های شخصیت برمی‌آید. چنین انتخابی به وجه علمی نقش کمک می‌کند، زیرا نبوغ را نه خصلتی افسانه‌ای، بلکه حاصل توجه پیوسته به جهان پیرامون نشان می‌دهد.
در سوی دیگر، Kim Sang-kyung در نقش سجونگ و Kim Yeong-cheol در نقش ته‌جونگ، به فضای سیاسی و درباری مجموعه وزن می‌بخشند. حضور این بازیگران کمک می‌کند رابطهٔ میان قدرت، حمایت و مصلحت، صرفاً به گفت‌وگوهایی توضیحی محدود نماند. بازی‌های گروهی نیز در لحظاتی که داستان از فضای جدی علم فاصله می‌گیرد، به روانی مجموعه یاری می‌رساند.
« حمایت پادشاه سجونگ امکان پیشرفت را فراهم می‌آورد، اما این حمایت به معنای محو شدن مناسبات نابرابر نیست. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
در مجموع، اجراها از نقاط اتکای مهم اثرند و شخصیت‌ها را از بدل شدن به نمادهایی یک‌بعدی دور نگه می‌دارند. طنز در کنار تاریخ یکی از انتخاب‌های خوشایند مجموعه، کنار هم نشاندن لحظات علمی و تاریخی با کمدی است. طنز، فضای دربار را از سنگینی دائمی بیرون می‌آورد و فرصتی برای تنفس در میان گفتگوها و کشمکش‌های رسمی فراهم می‌کند.
این وجه سبک‌تر، به‌ویژه هنگامی مؤثر است که از ویژگی‌های شخصیت‌ها و موقعیت‌های داستانی برمی‌آید، نه آن‌که صرفاً برای شکستن جدیت به صحنه افزوده شده باشد. همین آمیختگی سبب می‌شود آشنایی با تاریخ کره خشک و درس‌گونه به نظر نرسد. بیننده می‌تواند هم‌زمان با دنبال کردن رابطه‌ها و موقعیت‌های انسانی، با بخشی از فضای علمی و حکومتی چوسان نیز آشنا شود.
البته لحن اثر همیشه یکدست نیست: در بعضی مقاطع، گذار از شوخی به سیاست یا از گفت‌وگوی درباری به مسئله‌ای علمی، ریتمی کاملاً روان ندارد. با این همه، ترکیب کلیِ سرگرمی و آموزش تاریخی به مجموعه هویتی روشن می‌دهد. ریتم و گره‌های درباری نقطه‌ضعف محسوس سریال، آغاز نسبتاً کند آن است. مجموعه برای معرفی جهان داستان، جایگاه اجتماعی قهرمان و زمینه‌های سیاسی وقت می‌گذارد؛ اما این مقدمه‌چینی گاهی بیش از اندازه طول می‌کشد و پیش از آن‌که خط اصلی داستان به نیروی کامل خود برسد، صبر مخاطب را می‌آزماید.
« در مجموع، اجراها از نقاط اتکای مهم اثرند و شخصیت‌ها را از بدل شدن به نمادهایی یک‌بعدی دور نگه می‌دارند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
پس از شکل‌گیری مسیر علمی یونگ‌سیل، روایت کشش بیشتری پیدا می‌کند، ولی این شتاب همیشه پایدار نمی‌ماند. سیاست‌بازی‌های دربار نیز گاه با طولانی شدن گفت‌وگوها و تکرار تنش‌ها، از تمرکز اصلی داستان می‌کاهند. مسئله آن نیست که سیاست در چنین روایتی حضور دارد؛ برعکس، پیوند علم و قدرت از ظرفیت‌های مهم داستان است.
دشواری زمانی پدید می‌آید که کشمکش سیاسی بیش از اندازه مکث می‌کند و دستاوردها و کنجکاوی علمی را به حاشیه می‌راند. در این لحظات، مجموعه میان دو کشش خود ــ زندگی علمی قهرمان و بازی قدرت ــ توازن همیشگی ندارد. پایان‌بندی و انتظار مخاطب پایان مجموعه می‌تواند برای برخی تماشاگران رضایت‌بخش نباشد؛ نه لزوماً به این دلیل که روایت از نظر موضوعی کم‌اهمیت می‌شود، بلکه چون توقعی که طی مسیر شکل گرفته با نحوهٔ فرجام یافتن داستان کاملاً هم‌خوان نیست.
برای پرهیز از افشای جزئیات، کافی است گفت که اثر در پایان نیز همان تنش میان سرگذشت فردی و نیروهای بزرگ‌تر تاریخی را حفظ می‌کند، اما همهٔ مخاطبان از نحوهٔ جمع‌بندی این تنش‌ها احساس رضایت یکسانی نخواهند داشت. این نکته در ارزیابی کلی اهمیت دارد: «Jang Yeong Sil» بیش از آن‌که بر غافلگیری‌های پی‌درپی تکیه کند، از مسیر رشد و تلاش قهرمان نیرو می‌گیرد.
« پس از شکل‌گیری مسیر علمی یونگ‌سیل، روایت کشش بیشتری پیدا می‌کند، ولی این شتاب همیشه پایدار نمی‌ماند. »
جمع‌بندی
بنابراین، مخاطبی که به نتیجه‌ای کاملاً قاطع و عاطفی چشم دوخته باشد، ممکن است با پایان فاصله احساس کند. در مقابل، برای بیننده‌ای که خودِ مسیر علمی و اجتماعی را مهم‌تر از بسته‌شدن بی‌نقص همهٔ گره‌ها می‌داند، تجربهٔ کلی همچنان ارزشمند خواهد بود. جمع‌بندی «Jang Yeong Sil» مجموعه‌ای دیدنی دربارهٔ پیوند میان دانش، قدرت و منزلت اجتماعی است.
پرداخت پرجزئیات به اخترشناسی و اختراع‌ها، بازی‌های باورپذیر و حضور سنجیدهٔ کمدی، به اثر جذابیتی می‌بخشند که آن را از یک درام درباریِ متعارف متمایز می‌کند. در سوی مقابل، شروع کند، امتداد یافتن بعضی کشمکش‌های سیاسی و پایانی که ممکن است همه را راضی نکند، از یکپارچگی تجربه می‌کاهند. با وجود این کاستی‌ها، نیروی اصلی مجموعه همچنان پابرجاست: تماشای انسانی که در جامعه‌ای سخت‌طبقه‌بندی‌شده، با کنجکاوی و پشتکار راهی برای به‌کارگیری استعداد خود می‌جوید.
این اثر برای علاقه‌مندان به تاریخ کره و داستان‌های علمی‌ـ‌زندگی‌نامه‌ای، انتخابی پربار است؛ به‌ویژه اگر انتظار داشته باشند که علم، نه حاشیه‌ای تزئینی، بلکه یکی از موضوعات اصلی روایت باشد.
« بنابراین، مخاطبی که به نتیجه‌ای کاملاً قاطع و عاطفی چشم دوخته باشد، ممکن است با پایان فاصله احساس کند. »
ثبت دیدگاه