نقد و بررسی
نقد In the Land of Saints and Sinners | 2023
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
بازگشت به گذشته‌ای که دفن نمی‌شود «In the Land of Saints and Sinners» در ظاهر قصه‌ای آشنا دارد: مردی که از خشونت گذشته‌اش کناره گرفته، در گوشه‌ای دورافتاده می‌کوشد زندگی آرامی بسازد، اما ورود نیرویی خشن او را دوباره به میدان می‌کشاند. بااین‌حال، فیلم به‌جای آن‌که صرفاً بر الگوی انتقام و نبرد تکیه کند، پرسشی اخلاقی را در مرکز روایت می‌گذارد: آیا می‌توان پس از سال‌ها خشونت، واقعاً از گذشته جدا شد؟
فینبار مورفی می‌خواهد زندگی تازه‌ای داشته باشد، اما آرامش او بیشتر به پناهگاهی موقت می‌ماند تا رهایی حقیقی. داستان در ایرلند دههٔ هفتاد و در سایهٔ آشوب‌های سیاسی آن دوره رخ می‌دهد. فینبار در روستایی ساحلی زندگی می‌کند؛ جایی که از دور، آرام و کم‌حادثه به نظر می‌رسد. اما این سکون شکننده است.
آمدن گروهی از افراد مسلح، تعادل کوچک روستا را برهم می‌زند و گذشتهٔ پنهان فینبار را نیز به سطح می‌آورد. فیلم اطلاعات لازم را بی‌شتاب در اختیار تماشاگر می‌گذارد و به‌جای شرح مفصل زندگی پیشین قهرمان، از رفتار، مکث و نگاه او برای ترسیم شخصیتش بهره می‌گیرد. ایرلند؛ منظره‌ای هم‌سنگ شخصیت‌ها یکی از موفقیت‌های روشن فیلم، تبدیل جغرافیا به عنصری دراماتیک است.
« فینبار مورفی می‌خواهد زندگی تازه‌ای داشته باشد، اما آرامش او بیشتر به پناهگاهی موقت می‌ماند تا رهایی حقیقی. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
روستای دورافتاده، جاده‌های خلوت، ساحل سرد و آسمان گرفته صرفاً پس‌زمینه‌ای زیبا نیستند؛ همه در ساختن حس انزوا و محصوربودن نقش دارند. سکون محیط، در تقابل با خشونتی که گاه ناگهانی از دل آن بیرون می‌زند، فضای ناآرام فیلم را تقویت می‌کند. تماشاگر حس می‌کند این جهان کوچک هرقدر هم از شهرها و کانون‌های سیاسی دور باشد، نمی‌تواند برای همیشه خود را از پیامدهای آنچه در بیرون می‌گذرد مصون نگه دارد.
فیلم به‌خوبی از تضاد میان طبیعت آرام و رفتار خشن شخصیت‌ها بهره می‌برد. در چنین محیطی، خشونت نمایشی و پرزرق‌وبرق نیست؛ گویی به‌زور وارد چشم‌انداز شده و آن را آلوده کرده است. قاب‌های خاکستری و سکوت‌های طولانی نیز به این حس کمک می‌کنند، هرچند گاهی همان مکث‌ها بیش از اندازه امتداد می‌یابند و ضرباهنگ را کند می‌کنند.
حاصل، فضایی تلخ و تأمل‌برانگیز است که در بخش‌هایی از خود فیلم به‌یادماندنی‌تر از برخی رویدادهای داستانی می‌شود. فینبار و مسئلهٔ رستگاری لیام نیسون فینبار را با خستگی و فرسودگی بازی می‌کند، نه با هیبت قهرمانی که از پیروزی‌های گذشته سرمست باشد. این انتخاب به نقش عمق می‌دهد. فینبار مردی است که می‌خواهد از خود تصویری بهتر به جا بگذارد، اما می‌داند گذشته‌اش را نمی‌توان با تصمیمی ناگهانی پاک کرد.
« سکون محیط، در تقابل با خشونتی که گاه ناگهانی از دل آن بیرون می‌زند، فضای ناآرام فیلم را تقویت می‌کند. »
شخصیت‌ها و اجرا
در چهره و حرکات او، خشونت همچنان حضوری خاموش دارد؛ چیزی که شاید بتوان مهارش کرد، اما به‌سادگی از میان نمی‌رود. بازی نیسون در لحظه‌های کم‌تحرک بیش از صحنه‌های درگیری کار می‌کند. نگاه‌های کوتاه، مکث پیش از پاسخ و بی‌میلی او به توضیح‌دادن، احساس پشیمانی را بدون تأکیدهای آشکار منتقل می‌کنند.
به همین دلیل، خشونت‌های فیلم صرفاً نمایش توانایی جسمانی قهرمان نیستند؛ هر بار پرسشی دربارهٔ انتخاب و مسئولیت او پیش می‌کشند. آیا فینبار برای جبران گذشته دست به کاری درست می‌زند، یا تنها بار دیگر همان ابزارهای قدیمی را به کار می‌گیرد؟ فیلم پاسخ ساده‌ای نمی‌دهد و ارزش اخلاقی موقعیت را در همین تردید نگه می‌دارد.
بازیگران و کشمکش‌های پنهان در برابر نیسون، کری کندن با حضوری سرد و قاطع به فیلم نیرویی تازه می‌بخشد. شخصیت او صرفاً مانعی در مسیر قهرمان نیست؛ اراده و منطق خودش را دارد و از همین رو، رویارویی میان آن دو بیش از تقابل سادهٔ خیر و شر اهمیت پیدا می‌کند. هر دو به وفاداری و باورهای شخصی‌شان سخت پایبندند، هرچند مسیرهایی که انتخاب می‌کنند پیامدهایی کاملاً متفاوت دارد.
« در چهره و حرکات او، خشونت همچنان حضوری خاموش دارد؛ چیزی که شاید بتوان مهارش کرد، اما به‌سادگی از میان نمی‌رود. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
این شباهت پنهان، زمینه‌ای مناسب برای کشمکش اخلاقی فراهم می‌کند، اما فیلم همیشه فرصت کافی برای گسترش لایه‌های شخصیت او را به دست نمی‌آورد. بازیگران مکمل نیز با حضورهایی سنجیده به شکل‌گیری فضای روستا کمک می‌کنند. رابطه‌های میان ساکنان، بیش از آن‌که با گفت‌وگوهای طولانی توضیح داده شود، از آشنایی‌ها، دل‌نگرانی‌ها و سکوت‌هایشان فهمیده می‌شود.
بااین‌حال، بعضی شخصیت‌های فرعی بیش از آن‌که به‌عنوان انسان‌هایی مستقل پرورش یابند، در خدمت پیش‌برد ماجرا باقی می‌مانند. این کمبود به‌ویژه زمانی محسوس است که فیلم می‌خواهد اهمیت پیوندهای اجتماعی روستا را نشان دهد؛ پیوندهایی که باید وزن عاطفی خطرهای پیش‌رو را بیشتر کنند. میان وسترن و درام سیاسی فیلم از الگوهای وسترن بهره می‌گیرد: غریبه‌ای مسلح، جامعه‌ای کوچک و تهدیدی که آرامش آن را برهم می‌زند.
بااین‌حال، این الگو در بستر ایرلندِ گرفتار خشونت سیاسی قرار گرفته است. همین جابه‌جایی، به داستان هویتی متمایز می‌دهد و آن را از یک قصهٔ انتقام متعارف جدا می‌کند. رویارویی نهاییِ کلیشه‌ایِ قهرمان و دشمن به‌تنهایی موضوع فیلم نیست؛ مسئلهٔ مهم‌تر، ورود خشونت تاریخی به زندگی روزمرهٔ مردمی است که می‌خواهند فقط زندگی کنند.
« بازیگران مکمل نیز با حضورهایی سنجیده به شکل‌گیری فضای روستا کمک می‌کنند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
با وجود این، فیلم در پرداخت زمینهٔ سیاسی چندان ژرف نمی‌شود. تاریخ و بحران‌های پیرامون شخصیت‌ها اغلب نقش چارچوبی برای تعلیق و خطر دارند، نه موضوعی که به‌طور مستقل کاویده شود. در نتیجه، روایت گاه میان دو خواسته معلق می‌ماند: ساختن تریلری پرتنش و روایت درامی دربارهٔ زخم‌های اخلاقی و اجتماعی.
این دو مسیر همیشه به تعادلی کامل نمی‌رسند. بخش‌های گفت‌وگومحور می‌توانند کش‌دار شوند، درحالی‌که برخی تصمیم‌های مهم شخصیت‌ها با شتابی بیش از انتظار پیش می‌روند. خشونت، سکوت و ضرباهنگ طراحی خشونت در فیلم بیشتر بر تضاد تکیه دارد تا بر نمایش مداوم. سکوت و آرامش روستا ناگهان با رخدادی خشن شکسته می‌شود و همین ناگهانی‌بودن، لحظه‌ها را مؤثر می‌کند.
در عین حال، فیلم از شیوهٔ رایج تریلرهای پرسرعت فاصله می‌گیرد و به مکث‌ها اجازه می‌دهد معنا بسازند. این انتخاب با حال‌وهوای فرسودهٔ فینبار تناسب دارد: مردی که شتابی برای حرف‌زدن یا بازگشت به نقش پیشینش ندارد. اما همین رویکرد گاهی از اندازه می‌گذرد. بعضی صحنه‌ها پس از آن‌که معنای لازم را رسانده‌اند، ادامه می‌یابند و حرکت روایی را کند می‌کنند.
« با وجود این، فیلم در پرداخت زمینهٔ سیاسی چندان ژرف نمی‌شود. »
جمع‌بندی
از سوی دیگر، وقتی فیلم باید پیامدهای یک انتخاب را بپروراند، گاه با میان‌بری داستانی از آن عبور می‌کند. بنابراین ریتم اثر نه کاملاً سنجیده و یکدست، بلکه نوسانی است: آرامش‌هایی که گاهی بیش از حد طول می‌کشند و لحظه‌هایی که می‌توانستند مجال بیشتری برای اثرگذاری داشته باشند. جمع‌بندی «In the Land of Saints and Sinners» بیش از آن‌که تریلری نوآورانه باشد، در فضا و بازی محوری خود قوت دارد.
چشم‌انداز سرد و خلوت ایرلند، سکوت‌های سنجیده و بازی پختهٔ لیام نیسون، قصه‌ای آشنا را به تأملی دربارهٔ گناه، پشیمانی و امکان جبران نزدیک می‌کنند. فیلم در پرداخت زمینهٔ سیاسی و پرورش برخی شخصیت‌های فرعی محدود می‌ماند و ریتم آرامش نیز گاهی به کش‌دارشدن می‌انجامد؛ بااین‌همه، تقابل میان آرامش ظاهری روستا و خشونت نهفته در گذشتهٔ قهرمان، به اثر انسجامی عاطفی می‌بخشد.
این فیلم را می‌توان نه به‌عنوان اکشنی تازه، بلکه به‌مثابه درامی تلخ دربارهٔ مردی دید که می‌خواهد گذشته را پشت سر بگذارد و درمی‌یابد سکوت، به‌تنهایی، چیزی را دفن نمی‌کند.
« از سوی دیگر، وقتی فیلم باید پیامدهای یک انتخاب را بپروراند، گاه با میان‌بری داستانی از آن عبور می‌کند. »
ثبت دیدگاه