وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

قصه‌ای میان درمان و هراس «In the Fire» ساختهٔ Conor Allyn، تریلری رازآلود با رگه‌هایی از وحشت گوتیک است که ما را به آمریکای جنوبیِ دههٔ ۱۸۹۰ می‌برد. دکتر Grace Burnham، پزشکی از نیویورک، راهی مزرعه‌ای دورافتاده می‌شود تا از پسری به نام Martin مراقبت کند؛ کودکی که رفتار و توانایی‌هایش برای مردم محل توضیح‌ناپذیر است.

درحالی‌که Grace می‌کوشد با مشاهده و درمان به وضعیت او نزدیک شود، کشیشی بانفوذ ماجرا را نشانهٔ تسخیرشدگی می‌داند و بدگمانی روستا را به سوی پسر و پزشک تازه‌وارد می‌کشاند. فیلم از همان ابتدا بر تقابل دو شیوهٔ فهم جهان بنا می‌شود: یکی می‌خواهد نشانه‌ها را بررسی کند و به آن‌ها توضیحی انسانی یا پزشکی بدهد؛ دیگری، در برابر ناشناخته‌ها، به نیرویی فراطبیعی پناه می‌برد.

این چارچوب ظرفیت درامی جدی دارد، اما آشنایی‌اش هم چالشی مهم برای فیلم است: تماشاگر پیش‌تر بارها با داستان‌هایی دربارهٔ کودکی مرموز، اجتماع هراسان و جدال ایمان و علم روبه‌رو شده است. «In the Fire» گاه در ساختن تفاوتی تازه برای این الگو موفق می‌شود و گاه در همان مسیرهای قابل‌پیش‌بینی باقی می‌ماند.

فضای دورافتادگی و وحشت خاموش یکی از امتیازهای فیلم، ساختن حس انزواست. مزرعه و روستای دورافتاده فقط پس‌زمینهٔ رویدادها نیستند؛ فاصلهٔ جغرافیایی از شهر و دسترسی محدود به جهان بیرون، به شک و ترس وزن می‌دهد. در چنین فضایی، شایعه می‌تواند جای حقیقت را بگیرد و جمعی که پاسخی برای رنج و بداقبالی‌هایش نمی‌یابد، به‌سرعت مقصری برای سرزنش پیدا کند.

« فضای دورافتادگی و وحشت خاموش یکی از امتیازهای فیلم، ساختن حس انزواست. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

این منطق اجتماعی، از مؤثرترین عناصر فیلم است. فضاسازی بیش از آنکه به وحشت ناگهانی و تکانه‌های پرشمار تکیه کند، به سنگینی محیط و انتظار متکی است. طبیعت، سکوت و فاصلهٔ میان آدم‌ها حس تهدیدی مبهم می‌آفرینند؛ گویی خطر تنها در رفتار Martin نیست، بلکه در واکنش جمعی کسانی نیز هست که از او می‌ترسند.

طراحی تصویری و حال‌وهوای تاریخی به این جهان انسجام می‌بخشند، هرچند فیلم همیشه از این ظرفیت برای ایجاد تعلیقی پرقدرت بهره نمی‌گیرد. امبر هرد در نقش Grace نقطهٔ اتکای اصلی فیلم، بازی امبر هرد در نقش Grace است. او پزشک را نه قهرمانی بی‌تردید و نه صرفاً ناظری عقل‌گرا تصویر می‌کند؛ در رفتارش هم دلسوزی و صبر دیده می‌شود و هم نوعی اطمینان به روش خودش که گاهی می‌تواند به لجاجت نزدیک شود.

این ویژگی به شخصیت بُعد می‌دهد: Grace با نیت کمک وارد موقعیتی دشوار می‌شود، اما نیت خوب به‌تنهایی برای فهم مردمی که به او اعتماد ندارند کافی نیست. هرد در لحظات آرام‌تر، به‌ویژه هنگامی که پزشک می‌کوشد به Martin نزدیک شود، حضوری سنجیده دارد. بازی او به فیلم ثبات می‌دهد و رابطهٔ میان پزشک و پسر را از یک وظیفهٔ داستانی صرف فراتر می‌برد.

با این همه، فیلمنامه مجال چندانی برای گسترش درونی Grace فراهم نمی‌کند. تماشاگر می‌تواند به گذشته و انگیزه‌های او کنجکاو شود، اما فیلم بسیاری از این پرسش‌ها را در حاشیه نگه می‌دارد. در نتیجه، بازیگر گاه بیش از آنچه متن در اختیارش می‌گذارد به شخصیت عمق می‌بخشد. Martin و نگاه جامعه Martin در مرکز ترس و کنجکاوی فیلم قرار دارد، اما کارکردش از یک شخصیت کودکانهٔ رازآمیز فراتر می‌رود.

« این منطق اجتماعی، از مؤثرترین عناصر فیلم است. »

شخصیت‌ها و اجرا

او هم موضوع درمان است و هم سطحی که دیگران ترس‌ها و باورهای خود را بر آن فرافکنی می‌کنند. پدرش، کشیش و اهالی روستا هر یک با تصویری متفاوت به او می‌نگرند؛ همین تفاوت، پرسش فیلم را از «این پسر چیست؟» به «چرا دیگران چنین نیازی دارند که او را تعریف کنند؟» گسترش می‌دهد. بااین‌حال، پرداخت شخصیت‌های فرعی به یک اندازه موفق نیست.

برخی از آنان بیش از آنکه فردیتی مستقل داشته باشند، نمایندهٔ موضعی مشخص‌اند: ایمان، اقتدار، ترس یا بدگمانی. چنین ساده‌سازی‌ای در داستانی که به فشار جمعی می‌پردازد قابل‌فهم است، اما فرصت پرداختن به تناقض‌ها و انگیزه‌های پیچیده‌تر را محدود می‌کند. اگر اهالی روستا بیشتر از یک تودهٔ هراسان و کشیش بیش از تجسم یک عقیدهٔ سخت‌گیرانه بودند، رویارویی‌ها می‌توانستند تأثیر عاطفی و فکری بیشتری پیدا کنند.

کشمکش علم و ایمان فیلم می‌خواهد در مرز میان توضیح عقلانی و امکان فراطبیعی حرکت کند. جذابیت بالقوهٔ این ابهام آن است که تماشاگر مجبور نشود فوراً یک پاسخ قطعی بپذیرد. Grace به نشانه‌ها با نگاه پزشکی نزدیک می‌شود، اما باور عمومی و بعضی رخدادها، فضای یقین را متزلزل می‌کنند. بدین‌ترتیب، قصه می‌تواند هم دربارهٔ رازهای پسر باشد و هم دربارهٔ محدودیت دانش و آسیب‌هایی که از ترس و قضاوت شتاب‌زده برمی‌خیزند.

اما تقابل علم و مذهب در بسیاری از لحظات به دو سوی آشنای جدال تبدیل می‌شود: پزشکی که خواهان مشاهده است و کشیشی که پاسخ را از پیش می‌داند. این دوگانه، هرچند برای پیشبرد تعارض روشن و کارآمد است، گاهی پیچیدگی موضوع را کم می‌کند. ایمان لزوماً هم‌معنای جهل نیست و علم نیز همیشه به‌سادگی از پیش‌داوری رها نمی‌شود؛ فیلم به این ظرافت‌ها نزدیک می‌شود، ولی پیوسته در آن‌ها مکث نمی‌کند.

« او هم موضوع درمان است و هم سطحی که دیگران ترس‌ها و باورهای خود را بر آن فرافکنی می‌کنند. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

از همین رو، ایده‌هایش از خود طرح داستان عمیق‌ترند، اما اجرا همیشه به عمق مورد انتظار نمی‌رسد. ریتم، تعلیق و دیالوگ‌ها «In the Fire» ریتمی آهسته دارد و رویکردش بیشتر به وحشت تدریجی نزدیک است تا هیجان پی‌درپی. چنین انتخابی ذاتاً ضعف نیست؛ کندی می‌تواند به انباشت اضطراب و توجه به روابط کمک کند.

مشکل آنجاست که میان مکث‌های فیلم و افزایش واقعی تنش همیشه تناسب برقرار نمی‌شود. برخی صحنه‌ها بیش از آنکه انتظار را پربار کنند، آن را کش می‌دهند و در نتیجه، تماشاگر ممکن است پیش از رسیدن به نقطهٔ اوج از قصه فاصله بگیرد. دیالوگ‌ها نیز گاه حالتی تصنعی دارند. شخصیت‌ها بعضی اوقات به‌جای آنکه با زبان و تجربهٔ خود حرف بزنند، انگار موضوعات اصلی فیلم را برای تماشاگر توضیح می‌دهند.

این مسئله به‌خصوص در صحنه‌هایی که قرار است تعارض باورها را برجسته کنند، از طبیعی‌بودن گفت‌وگو می‌کاهد. در چنین لحظاتی، بازی هرد و فضای دیداری فیلم نمی‌توانند کاملاً جای خالی ظرافت در نوشتار را پر کنند. بااین‌حال، بخش‌هایی از رابطهٔ Grace و Martin که بر رفتار و سکوت تکیه دارند، از گفت‌وگوهای توضیحی اثرگذارترند.

وحشت با پرسش‌های انسانی بهترین لحظات فیلم زمانی شکل می‌گیرند که وحشت صرفاً به رازآلودبودن توانایی‌های Martin محدود نمی‌شود. هراس جمعی، میل به یافتن مقصر و تبدیل‌کردن تفاوت به تهدید، بُعدی انسانی به داستان می‌دهد. روستا با بحران‌هایش به دنبال توضیحی ساده می‌گردد؛ پاسخ آماده، هرچند هولناک، می‌تواند از پذیرش ناتوانی و بی‌پاسخی آسان‌تر باشد.

« از همین رو، ایده‌هایش از خود طرح داستان عمیق‌ترند، اما اجرا همیشه به عمق مورد انتظار نمی‌رسد. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

در این معنا، فیلم دربارهٔ سازوکار شکل‌گیری تعصب نیز هست، نه فقط دربارهٔ پدیده‌ای شگفت‌آور. با وجود این، ایدهٔ اجتماعی فیلم گاهی زیر بار قراردادهای ژانری کم‌رنگ می‌شود. انتظار برای رخداد بعدی و پیش‌بینی مسیر کشمکش، مجال کمتری برای مکث بر پیامدهای روانی و اخلاقی ترس باقی می‌گذارد. ازاین‌رو، برخی تماشاگران ممکن است فیلم را بیش از آنکه اثری پرتعلیق یا غافلگیرکننده بدانند، تجربه‌ای کند و آشنا ببینند.

برخی دیگر، به‌ویژه کسانی که به وحشت آرام و فضای تاریخی علاقه دارند، احتمالاً از حال‌وهوای آن بیشتر بهره خواهند برد. جمع‌بندی «In the Fire» فیلمی با هسته‌ای فکری قابل‌توجه است که در ساختن فضای دورافتاده و ارائهٔ بازی محوری امبر هرد به موفقیت‌هایی می‌رسد. داستانش امکان تأمل دربارهٔ ترس از ناشناخته، انگ‌زنی و مرزهای توضیح عقلانی را فراهم می‌کند؛ اما تکیه بر الگوهای آشنا، ریتم کند، دیالوگ‌های نه‌چندان طبیعی و شخصیت‌های فرعی کم‌پرداخت، مانع می‌شوند این ظرفیت به تجربه‌ای کاملاً متمایز تبدیل شود.

فیلم برای بیننده‌ای که به وحشت آرام، فضای گوتیک و تعارض باورها علاقه دارد، می‌تواند دیدنی باشد؛ به‌خصوص اگر انتظار ترس‌های پرشتاب یا روایتی سراسر غافلگیرکننده نداشته باشد. ارزش آن بیش از آنکه در تازگی طرح یا قدرت تعلیق پیوسته باشد، در تلاشش برای پیوندزدن معمایی فراطبیعی با پرسشی انسانی است: وقتی جامعه با چیزی روبه‌رو می‌شود که نمی‌فهمد، آیا نخست می‌کوشد آن را بشناسد، یا بی‌درنگ برایش حکم صادر می‌کند؟

« در این معنا، فیلم دربارهٔ سازوکار شکل‌گیری تعصب نیز هست، نه فقط دربارهٔ پدیده‌ای شگفت‌آور. »