نقد و بررسی
نقد آیکون روی آنتن (iKON ON AIR) | 2022
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
قالبی برای صمیمیت «iKON ON AIR» بیش از آن‌که بخواهد خود را در هیئت برنامه‌ای پرحادثه یا دارای طرحی روایی عرضه کند، بر فرصتی ساده تکیه دارد: دیدن اعضای گروه آیکان در موقعیت‌هایی که از صحنه و اجرای حرفه‌ای فاصله دارند. برنامه با بازی‌ها، گفت‌وگوهای پرهیاهو و بخش‌های متنوع، تصویری غیررسمی‌تر از اعضا می‌سازد؛ تصویری که جذابیتش نه در رخدادهای بزرگ، بلکه در واکنش‌ها، شوخی‌ها و شیوهٔ کنارآمدن آنان با یکدیگر شکل می‌گیرد.
فصل نخست در سال ۲۰۲۲ پخش شد و در قالبی نه‌قسمتی سامان یافت. این انتخاب، به‌خودی‌خود، امتیاز اصلی مجموعه است. تماشاگر با چهره‌هایی روبه‌رو می‌شود که عادت دارد آن‌ها را در قاب‌های دقیق و حساب‌شدهٔ اجرا ببیند، اما این‌جا امکان می‌یابد مکث‌ها، بی‌تکلفی‌ها و لحظات سبک‌ترشان را نیز دنبال کند.
فاصلهٔ میان تصویر پرابهت روی صحنه و حضور روزمره، زمینهٔ طنزی دلنشین می‌شود؛ هرچند موفقیت این فاصله‌گذاری به میزان علاقه و آشنایی مخاطب با خود گروه وابستگی زیادی دارد. جذابیت رابطه‌ها هستهٔ عاطفی برنامه نه مسابقه‌ها و نه تنوع بخش‌هایش، بلکه رابطهٔ میان اعضاست. تعامل‌ها گاه از جنس رقابت دوستانه‌اند و گاه به شوخی‌هایی می‌رسند که از شناخت متقابل و آشنایی دیرینه برمی‌آیند.
« فصل نخست در سال ۲۰۲۲ پخش شد و در قالبی نه‌قسمتی سامان یافت. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
همین حس آشنایی، به لحظات معمولی گرما می‌دهد: یک واکنش ناگهانی، پاسخ کوتاه یا جدل بامزه می‌تواند بیش از خودِ بازی در ذهن بماند. این صمیمیت، به‌ویژه برای هوادارانی که پیشاپیش با شخصیت‌ها و خلق‌وخوی اعضا آشنایند، نوعی لذت مشارکتی می‌آفریند. تماشاگر تنها بینندهٔ یک برنامهٔ سرگرمی نیست؛ گویی به جمعی وارد شده که قواعد شوخی‌ها و زبان درونی‌اش را کم‌وبیش می‌شناسد.
در سوی دیگر، همین ویژگی می‌تواند برای تازه‌واردان مانع باشد. بعضی گفت‌وگوها از زمینه‌ای نانوشته تغذیه می‌کنند و بدون آشنایی قبلی، اثر کامل خود را نمی‌گذارند. طنز و بداهه طنز مجموعه عمدتاً از واکنش‌های طبیعی و تفاوت‌های رفتاری اعضا نیرو می‌گیرد، نه از شوخی‌های پیچیده یا موقعیت‌پردازی‌های دقیق.
این رویکرد به برنامه لحنی خودمانی می‌دهد و از تصنعی‌شدن بسیاری از لحظه‌ها جلوگیری می‌کند. وقتی اعضا در برابر چالش یا حرف یکدیگر واکنش نشان می‌دهند، جذابیت صحنه اغلب در صداقت و بی‌تکلفی پاسخ‌هاست، نه در نتیجهٔ بازی. بااین‌حال، طبیعی‌بودن همیشه به معنای ضرباهنگ کمدی نیست. برخی لحظه‌ها به‌سرعت جان می‌گیرند و برخی دیگر در گفت‌وگویی طولانی یا تکرار شوخی‌ای کم‌اثرتر باقی می‌مانند.
« این صمیمیت، به‌ویژه برای هوادارانی که پیشاپیش با شخصیت‌ها و خلق‌وخوی اعضا آشنایند، نوعی لذت مشارکتی می‌آفریند. »
شخصیت‌ها و اجرا
برنامه گاهی به جای آن‌که موقعیت را به نقطه‌ای تازه برساند، به انرژی اولیهٔ جمع تکیه می‌کند. برای هوادار، این استمرار ممکن است خودِ جذابیت باشد؛ برای بیننده‌ای بیرون از حلقهٔ آشنایان گروه، احتمال دارد یکنواخت جلوه کند. ریتم و تنوع بخش‌ها ساختار چندبخشی «iKON ON AIR» به آن امکان می‌دهد از یک موقعیت ثابت فاصله بگیرد و مجموعه را به شکل سرگرمی سبک و قابل‌تماشا پیش ببرد.
بازی‌ها و گفت‌وگوها فضا را عوض می‌کنند و هر بخش فرصتی تازه برای دیدن واکنش اعضا فراهم می‌آورد. این تنوع در بهترین لحظات، برنامه را روان نگه می‌دارد و اجازه نمی‌دهد تماشاگر درگیر روایتی پیچیده یا تعهدی سنگین شود. اما تنوع قالبی همیشه به تنوع انرژی نمی‌انجامد. برخی بخش‌ها از نظر حس‌وحال به یکدیگر نزدیک‌اند و تغییر موقعیت، لزوماً مسیر تازه‌ای برای سرگرمی نمی‌سازد.
در نتیجه، ریتم کلی بیشتر بر حضور و شیمی جمعی تکیه دارد تا بر طراحی‌ای که هر بار سطح هیجان را بالا ببرد. برنامه برای تماشای تفریحی مناسب است، اما کمتر لحظه‌ای می‌آفریند که کل مجموعه را به سوی اوجی چشمگیر هدایت کند. تدوین و میزانسن سرگرمی در برنامه‌ای از این جنس، تدوین نقشی تعیین‌کننده دارد: باید مکث‌های بامزه را نگه دارد، تکرارها را کنار بزند و میان گفت‌وگو و بازی تعادل ایجاد کند.
« برنامه گاهی به جای آن‌که موقعیت را به نقطه‌ای تازه برساند، به انرژی اولیهٔ جمع تکیه می‌کند. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
«iKON ON AIR» در کلیت خود به سوی تماشایی روان و بی‌دردسر حرکت می‌کند؛ اجزای آن چنان سنگین و رسمی نیستند که فاصله‌ای میان مخاطب و اعضا بسازند. همین سبکی، به فضای خودمانی اثر کمک می‌کند. بااین‌همه، هرگاه یک بازی یا گفت‌وگو بیش از ظرفیتش ادامه می‌یابد، تدوین نمی‌تواند به‌تنهایی آن را به لحظه‌ای اثرگذار بدل کند.
بعضی بخش‌ها با انرژی آغاز می‌شوند، اما اوج روشنی پیدا نمی‌کنند و پایانشان نیز آن حس رضایت‌بخشِ فرود یا جمع‌بندی را ندارد. این کم‌رمقی به معنای شکست کلی برنامه نیست؛ بیشتر نشان می‌دهد که مجموعه گاهی به جای پرداختن به قوس هر بخش، به حضور اعضا و جذابیت خودجوش آنان بسنده می‌کند. مخاطب و محدودیت‌های اثر «iKON ON AIR» را باید در نسبت با مخاطبش سنجید.
این اثر بیش از آن‌که بخواهد تماشاگر ناآشنا را با طرحی مستقل به خود جذب کند، برای کسانی ساخته شده که از پیش کنجکاوند اعضای آیکان را در فضایی غیررسمی ببینند. برای چنین بیننده‌ای، حتی گفت‌وگوی ساده نیز می‌تواند حامل لذت باشد؛ زیرا شناخت قبلی به جزئیات کوچک معنا می‌دهد و شوخی‌های گذرا را به بخشی از رابطهٔ آشنای هوادار با گروه تبدیل می‌کند.
« همین سبکی، به فضای خودمانی اثر کمک می‌کند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
برای مخاطبی که هیچ پیوندی با گروه ندارد، برنامه هنوز سرگرمی سبک و قابل‌فهمی عرضه می‌کند، اما احتمالاً جذابیتش محدودتر است. نبود خط روایی پرکشش و اتکای فراوان به شیمی جمعی، باعث می‌شود که همهٔ بخش‌ها به‌تنهایی نیروی کافی برای نگه‌داشتن توجه نداشته باشند. بنابراین، مجموعه در بهترین حالت تجربه‌ای گرم برای علاقه‌مندان است و در حالت معمول، نگاهی گذرا و خوش‌گذران به پشت‌صحنهٔ تصویر عمومی گروه.
جمع‌بندی «iKON ON AIR» مجموعه‌ای واقع‌نما و سبک است که ارزش اصلی خود را در صمیمیت اعضا، تعامل‌های طبیعی و فاصله‌گرفتن از جلوهٔ رسمی اجراها می‌یابد. برنامه لحظه‌هایی دلپذیر و گاه خنده‌آور دارد و برای تماشایی بی‌دردسر، به‌خصوص میان آثار جدی‌تر، انتخابی مناسب است. در مقابل، تکرار حال‌وهوای بعضی بخش‌ها، اوج‌گیری نه‌چندان نیرومند و وابستگی شوخی‌ها به آشنایی قبلی، دامنهٔ اثرگذاری آن را محدود می‌کند.
در نهایت، این مجموعه نه به دنبال ساختن روایتی بزرگ است و نه ادعای فراتررفتن از قالب سرگرمی هواداری را دارد. قوتش در نزدیکی است: نزدیک‌شدن به اعضا در لحظه‌هایی که بی‌تکلف‌تر و کم‌تشریفات‌ترند. اگر مخاطب در پی شناخت جنبهٔ خودمانی آیکان باشد، برنامه می‌تواند همراهی خوشایند فراهم کند؛ اما اگر انتظار تنوع دراماتیک یا کمدی پرقدرت داشته باشد، احتمالاً با اثری دلپذیر اما کم‌فرازونشیب روبه‌رو خواهد شد.
« در نهایت، این مجموعه نه به دنبال ساختن روایتی بزرگ است و نه ادعای فراتررفتن از قالب سرگرمی هواداری را دارد. »
ثبت دیدگاه