وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

بازگشت به میز قمار «High Rollers» ساختهٔ ایوز، دنبالهٔ «Cash Out» است؛ فیلمی که بار دیگر جان تراولتا را در نقش میسن گادرد، دزد حرفه‌ای و رهبر گروهی از همدستانش قرار می‌دهد. این بار ربوده‌شدن املیا، زنی که میسن دوستش دارد، او را به دل سرقتی از یک کازینو می‌کشاند؛ عملیاتی که در آن نه‌فقط مأموران اف‌بی‌آی، بلکه تبهکاران رقیب نیز در کمین گروه‌اند.

فیلم از همان آغاز خود را در قلمرو آشنای هیجان‌انگیزهای سرقتی جای می‌دهد: نقشه‌ای دشوار، هویت‌های جعلی، رقابت میان مجرمان و قهرمانی که باید هم‌زمان چند خطر را مدیریت کند. پرسش اصلی این نیست که آیا این مصالح آشنا هستند؛ مسئله آن است که فیلم با آن‌ها چه می‌کند. پاسخ، متأسفانه، بیشتر بازچینی است تا بازآفرینی.

نقشه‌ای آشنا، با مقصدی تازه کازینو جای بانک را گرفته و عمارت امن جای خزانهٔ سابق را؛ اما شالودهٔ درام چندان تغییر نکرده است. میسن و گروهش برای انجام کاری پرخطر تحت فشار قرار می‌گیرند، باید راهی به فضایی محافظت‌شده پیدا کنند و در همان حال از چشمان دشمنان و قانون دور بمانند. تغییر محیط، به‌تنهایی، نمی‌تواند به قصه نیروی تازه بدهد؛ به‌ویژه وقتی شخصیت‌ها و موقعیت‌ها همان الگوی پیشین را دنبال می‌کنند.

بااین‌حال، فضای کازینو بالقوه ظرفیت خوبی دارد. در چنین مکانی، نمایش ثروت و تجمل در کنار نظارت دائمی و خطرِ برملاشدن، می‌تواند تعلیقی چشم‌نواز بسازد. فیلم گاه از این امکان بهره می‌گیرد، اما به‌ندرت آن را به تنشی پیوسته تبدیل می‌کند. سرقت بیشتر همچون مجموعه‌ای از ایستگاه‌های داستانی پیش می‌رود تا طرحی که جزئیاتش تماشاگر را به فکر وادارد یا او را در انتظار گام بعدی نگه دارد.

« پرسش اصلی این نیست که آیا این مصالح آشنا هستند؛ مسئله آن است که فیلم با آن‌ها چه می‌کند. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

تعلیقِ پراکنده و ریتمِ نابرابر سرقت سینمایی زمانی جذاب می‌شود که تماشاگر بتواند منطق نقشه را دنبال کند، مانع‌ها را بشناسد و از فاصلهٔ میان برنامه و اجرای آن هیجان بگیرد. «High Rollers» در ترسیم این مسیر چندان استوار نیست. گاه رخدادها چنان سریع از پی هم می‌آیند که فرصت شکل‌گیری انتظار از میان می‌رود؛ گاه نیز روایت در صحنه‌هایی می‌ماند که به پیشبرد نقشه یا شناخت شخصیت‌ها کمک چندانی نمی‌کنند.

حاصل، ریتمی ناپیوسته است: فیلم نه به‌اندازهٔ کافی شتاب می‌گیرد که به یک ماجرای پرتحرک بدل شود و نه مکث‌هایش آن‌قدر معنادارند که عمق عاطفی یا روان‌شناختی بسازند. این نابرابری، به‌ویژه در پیوند میان صحنه‌ها، به چشم می‌آید. بعضی گذارها حس گسست ایجاد می‌کنند و تماشاگر را به‌جای همراهی با جریان ماجرا، متوجه سازوکار روایت می‌سازند.

وقتی داستان باید بر دقت، زمان‌بندی و پیش‌بینی‌ناپذیری تکیه کند، چنین لغزش‌هایی به تعلیق لطمه می‌زنند. فیلم می‌خواهد خطر را بزرگ جلوه دهد، اما همیشه ابزار روایی لازم برای باورپذیرکردن آن را فراهم نمی‌کند. شخصیت‌هایی در خدمتِ نقشه میسن شخصیتی است که قرار است هم مغز متفکر گروه باشد و هم نقطهٔ اتکای عاطفی داستان.

تراولتا به نقش نوعی آسودگی و حضور می‌آورد؛ حضوری که گاه از خود فیلمنامه گیراتر است. او می‌کوشد میسن را با اعتمادبه‌نفس و شوخ‌طبعی پیش ببرد، اما فیلم به او امکان نمی‌دهد این ویژگی‌ها را به شخصیتی چندلایه بدل کند. در نتیجه، کاریزمای بازیگر بیشتر نقش پوششی برای کمبود پرداخت دراماتیک را پیدا می‌کند تا عاملی برای گسترش شخصیت.

« High Rollers» در ترسیم این مسیر چندان استوار نیست. »

شخصیت‌ها و اجرا

املِیا نیز، با وجود آن‌که ربوده‌شدنش محرک اصلی ماجراست، کمتر از آنچه می‌توان انتظار داشت در مرکز کنش قرار می‌گیرد. این مسئله به‌سادگی از یک انتخاب داستانی فراتر می‌رود: وقتی شخصیت مهمی عمدتاً به انگیزه‌ای برای حرکت قهرمان تبدیل شود، رابطهٔ عاطفیِ میان آن دو نیز قدرت خود را از دست می‌دهد.

دیگر اعضای گروه هم اغلب در قالب نقش‌های آشنا ظاهر می‌شوند؛ هرکدام کارکردی در نقشه دارند، اما فرصت چندانی برای شکل‌گیری شخصیت مستقل یا رابطه‌ای ماندگار پیدا نمی‌کنند. بازی‌ها و دیالوگ‌ها کیفیت بازی‌ها یکدست نیست و همین ناهمگونی، انسجام فیلم را کاهش می‌دهد. حضور تراولتا برای برخی لحظات نوعی انرژی سبک‌سرانه فراهم می‌کند، اما دیگر اجراها همیشه با همان لحن هماهنگ نمی‌شوند.

حاصل، مجموعه‌ای از لحظه‌های متفاوت است که گاه به تریلری جدی نزدیک می‌شوند و گاه به ماجرایی کم‌وبیش شوخ‌طبعانه؛ بی‌آن‌که این دو وجه به‌طور کامل در یک زبان مشترک جمع شوند. دیالوگ‌ها نیز بارها وظیفهٔ انتقال اطلاعات را بر عهده می‌گیرند، بی‌آن‌که به گفت‌وگوهایی زنده و متمایز تبدیل شوند.

شخصیت‌ها گاهی به‌جای آن‌که با انتخاب واژه‌ها، سکوت‌ها یا لحن خود شناخته شوند، صرفاً جزئیات نقشه را برای یکدیگر توضیح می‌دهند. در فیلمی که بخش بزرگی از جذابیتش به فریب، اعتماد و بازی با هویت وابسته است، گفت‌وگوها می‌توانستند میدان اصلیِ کشمکش باشند؛ اما کمتر پیش می‌آید که چنین نقشی پیدا کنند.

« بازی‌ها و دیالوگ‌ها کیفیت بازی‌ها یکدست نیست و همین ناهمگونی، انسجام فیلم را کاهش می‌دهد. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

کنش و ظاهرِ فیلم صحنه‌های تیراندازی و تعقیب، قرار است ضرباهنگی جسمانی به ماجرا بدهند، اما اثرگذاری‌شان محدود می‌ماند. مسئله تنها کمبود هیجان نیست؛ این صحنه‌ها به‌ندرت حس خطر را از دل موقعیت و تدوین بیرون می‌کشند. وقتی کنش فاقد وضوح و شتاب کافی باشد، حتی آشفتگیِ ظاهری نیز به جای اضطراب، فاصله ایجاد می‌کند.

برخی تماشاگران ممکن است از حضور این لحظات لذت ببرند، اما فیلم برای آن‌که آن‌ها را به اوج‌های به‌یادماندنی بدل کند، زمینه‌سازی کافی ندارد. در مقابل، محیط کازینو و ایدهٔ ورود به فضایی زیر نظر، برای لحظاتی امکان ساختن تعلیق تصویری را فراهم می‌کنند. فیلم هرجا به جزئیات نفوذ، پنهان‌کاری و مراقبت توجه می‌کند، به قالب محبوب ژانر نزدیک‌تر می‌شود.

بااین‌همه، این ظرفیت به‌طور پیوسته دنبال نمی‌شود و گاه نماهای پرتحرک جای دقت در طراحی صحنه و منطق حرکت را می‌گیرند. ظاهر فیلم وعدهٔ یک عملیات حساب‌شده را می‌دهد، اما اجرای آن همیشه به همان اندازه حساب‌شده نیست. سرگرمیِ محدود در دل تکرار واکنش مخاطبان به فیلم یکدست نیست: برخی آن را تا حدی سرگرم‌کننده می‌دانند یا از بخش‌هایی از آن لذت برده‌اند؛ برخی دیگر از بازی‌ها، دیالوگ‌ها، تیراندازی‌ها و کش‌آمدن قصه ناراضی‌اند.

این دوگانگی با ماهیت اثر سازگار است. «High Rollers» برای کسی که از پیش با الگوی سرقت کازینویی احساس نزدیکی می‌کند، ممکن است به اندازه‌ای سرگرمی فراهم کند که فیلم را تا پایان دنبال کند. اما برای تماشاگرانی که انتظار نقشه‌ای هوشمندانه، تنشی فزاینده یا شخصیت‌هایی فراتر از تیپ‌های آشنا دارند، کمبود تازگی زود آشکار می‌شود.

« مسئله تنها کمبود هیجان نیست؛ این صحنه‌ها به‌ندرت حس خطر را از دل موقعیت و تدوین بیرون می‌کشند. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

مشکل اصلی آن نیست که فیلم از قراردادهای ژانر استفاده می‌کند؛ بسیاری از آثار موفق نیز بر همین قراردادها بنا شده‌اند. مسئله این است که فیلم به آن‌ها ایده‌ای تازه، لحنی ویژه یا اجرایی دقیق نمی‌افزاید. سرقت، تهدید، تعقیب و رقابت مجرمانه حاضرند، اما کنار هم قرارگرفتنشان به‌تنهایی تجربه‌ای متمایز نمی‌سازد.

بدین‌ترتیب، آشناییِ ژانری گاهی به جای لذتِ شناخت، حس تکرار به وجود می‌آورد. جمع‌بندی «High Rollers» فیلمی است که طرحی ساده و بالقوه پرکشش را در اختیار دارد، اما در تبدیل آن به تعلیقی منسجم و تازه کامیاب نمی‌شود. حال‌وهوای سرقت کازینویی، حضور تراولتا و چند لحظهٔ سرگرم‌کننده می‌توانند برای مخاطبان علاقه‌مند به این جنس آثار جذاب باشند؛ بااین‌حال، قصهٔ کم‌تازگی، ریتم نابرابر، دیالوگ‌های کم‌جان و صحنه‌های کنشی نه‌چندان اثرگذار، مانع از آن می‌شوند که فیلم از سایهٔ نمونه‌های آشنای خود بیرون بیاید.

نتیجه اثری است که گاه سرگرم می‌کند، اما کمتر غافلگیر می‌سازد و پس از پایان، بیش از آن‌که تصویری ماندگار بر جا بگذارد، یادآور نقشه‌ای است که پیش‌تر بارها اجرا شده است.

« مسئله این است که فیلم به آن‌ها ایده‌ای تازه، لحنی ویژه یا اجرایی دقیق نمی‌افزاید. »