وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

نیوپورتِ زراندود و جنایتی در پسِ تجمل «Gilded Newport Mysteries: Murder at the Breakers» ما را به نیوپورتِ تابستان ۱۸۹۵ می‌برد؛ شهری که در فصل گرم، میزبان اشراف نیویورکی، مهمانی‌های باشکوه، جشن‌های باغی و مسابقه‌های قایق‌رانی است. در مرکز این جهانِ آراسته، اِما وندربیلت‌کراس قرار دارد: نویسنده‌ای جوان که وظیفه دارد رویدادهای اجتماعی را برای روزنامه پوشش دهد، اما پس از وقوع قتل در مهمانی عمارت برکرز، به جای ثبت صرفِ ظاهر ماجرا، در پی کشف حقیقت می‌رود.

وقتی برادر ناتنی‌اش به قتل متهم می‌شود، انگیزهٔ شخصی نیز به این جست‌وجو افزوده می‌شود. فیلم از همین نقطه، میان معمای جنایی، روزنامه‌نگاری زنانه و مناسبات خانوادگی پلی می‌زند؛ ترکیبی که ظرفیت شکل‌دادن به اثری خوش‌تماشا و دلنشین را دارد. عمارت‌ها؛ جذاب‌ترین شخصیت فیلم بزرگ‌ترین امتیاز اثر، فضای آن است.

نیوپورتِ داستان، با عمارت‌های پرزرق‌وبرق و تشریفات اجتماعی‌اش، زمینه‌ای دیدنی برای ماجرا فراهم می‌کند: مکانی که زیبایی بیرونی‌اش با رقابت، شایعه و رازهای پنهان درهم می‌آمیزد. عمارت برکرز بیش از آنکه صرفاً پس‌زمینه‌ای برای قتل باشد، نمادی از جهانی است که در آن جایگاه اجتماعی و ظاهر آراسته اهمیت فراوان دارد؛ جهانی که آدم‌هایش می‌کوشند هر اختلاف و تهدیدی را پشت آداب معاشرت پنهان کنند.

این تضاد، به‌ویژه برای داستانی معمایی سودمند است. مهمانی‌ها و دیدارهای رسمی بهانه‌ای می‌شوند تا اِما با افراد گوناگون روبه‌رو شود، رفتارشان را زیر نظر بگیرد و از میان گفت‌وگوهای ظاهراً بی‌اهمیت، نشانه‌هایی از تنش و خصومت بیرون بکشد. بااین‌حال، محیط تاریخی فیلم گاهی بیشتر به تصویرهایی زیبا برای تماشا محدود می‌ماند تا جهانی زنده و دقیق؛ فضای تجمل‌آمیز هست، اما همیشه به اندازهٔ کافی در شخصیت‌پردازی و منطق دراماتیک ریشه نمی‌دواند.

« وقتی برادر ناتنی‌اش به قتل متهم می‌شود، انگیزهٔ شخصی نیز به این جست‌وجو افزوده می‌شود. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

اِما؛ روزنامه‌نگاری میان وظیفه و خطر اِما با تصویری که از زن جوانِ فعال در اواخر قرن نوزدهم انتظار داریم پیوند می‌خورد: او باید در محدودهٔ موضوعاتی چون خوراک و مد بنویسد، اما کنجکاوی و جسارتش او را به سمت رخدادی جدی‌تر می‌کشاند. این کشاکش میان نقش اجتماعیِ تجویزشده و میل به کنشگری، یکی از ایده‌های جذاب فیلم است.

روزنامه‌نگاری برای اِما فقط شغل نیست؛ ابزاری است برای مشاهده، پرسشگری و به چالش کشیدن روایت رسمی. بااین‌همه، ایدهٔ شخصیت از اجرای آن جلوتر می‌رود. اِما قرار است قاطع و بی‌باک باشد، اما بازیِ Ali Skovbye در لحظاتی خشک و کم‌تنوع به نظر می‌رسد و در نتیجه، جسارت او همیشه به نیرویی نمایشی تبدیل نمی‌شود.

مسئله فقط به بازیگر اصلی محدود نیست: بخشی از گروه بازیگران نیز در انتقال لحن تاریخی و عاطفی داستان هماهنگ عمل نمی‌کنند. گاه احساس می‌شود شخصیت‌ها کلمات و واکنش‌هایشان را ادا می‌کنند، بی‌آنکه کاملاً در جهان فیلم جا افتاده باشند. معمایی که مسیرش روشن است ساختار اصلی بر آشنایی دلپذیر ژانر تکیه دارد: قتلی رخ می‌دهد، یک عضو خانواده مظنون می‌شود و اِما در پی آن است که با کنار هم گذاشتن سرنخ‌ها، بی‌گناهی او را ثابت کند.

همراهی شخصیت‌هایی چون کارآگاه Jesse Whyte، پرستار خانه Nanny O’Neal و دستیار پزشک قانونی Harriet Rice نیز به تحقیق ابعاد اجتماعی و عملی می‌دهد. فیلم برای پیشبرد معما سراغ گفت‌وگوها، سوءظن‌ها و اطلاعاتی می‌رود که به‌تدریج کنار هم قرار می‌گیرند. این روند برای تماشاگرانی که از معماهای ملایم و خانوادگی لذت می‌برند، می‌تواند سرگرم‌کننده باشد؛ زیرا فیلم اطلاعات را یک‌باره رو نمی‌کند و مخاطب را دعوت می‌کند تا در کنار اِما به شخصیت‌ها و انگیزه‌هایشان شک کند.

« این کشاکش میان نقش اجتماعیِ تجویزشده و میل به کنشگری، یکی از ایده‌های جذاب فیلم است. »

شخصیت‌ها و اجرا

مشکل آنجاست که مسیر رازگشایی چندان فشرده یا غافلگیرکننده نیست. سرنخ‌ها گاهی بیش از اندازه آشکارند و انتخاب‌های روایی چنان پیش می‌روند که حدس‌زدن قاتل برای تماشاگرِ آشنا با قواعد ژانر دشوار نمی‌ماند. در نتیجه، تعلیق بیشتر به ادامهٔ مسیر تحقیق وابسته است تا پرسش نهاییِ «چه کسی؟». ریتم؛ میان کشش و درازشدن فیلم در بخش‌هایی با آرامش پیش می‌رود؛ آرامشی که با فضای اجتماعی و تشریفات دوره سازگار است، اما همیشه به کشش روایی کمک نمی‌کند.

برخی گفت‌وگوها و موقعیت‌ها بیش از آنچه برای پیشبرد شخصیت‌ها یا گسترش معما لازم است ادامه می‌یابند. گاهی صحنه‌ای که می‌توانست اطلاعاتی تازه بدهد، تنها مکثی طولانی میان دو مرحلهٔ تحقیق به نظر می‌رسد. همین مسئله باعث می‌شود تمرکز داستان برای لحظاتی از قتل و پیامدهایش دور شود. با وجود این، ریتم کند فیلم را نباید الزاماً نقصی مطلق دانست.

این اثر به‌جای تکیه بر خشونت یا تعلیق شدید، در قلمرو معمایی سبک حرکت می‌کند و برای تماشای بی‌دغدغه‌تر طراحی شده است. مسئله آن است که مکث‌ها همیشه با فضاسازی یا تحول درونی شخصیت‌ها جبران نمی‌شوند. اگر تدوین و فیلمنامه بخشی از این میان‌پرده‌ها را فشرده‌تر می‌کردند، داستان می‌توانست هم خوش‌ریتم‌تر باشد و هم سرنخ‌هایش را مؤثرتر در ذهن مخاطب بنشاند.

پوشش تاریخی؛ تصویر دلنشین، جزئیات ناپایدار لباس‌ها، آرایش‌ها و دکورها در نگاه نخست به ساختن حسِ دوره کمک می‌کنند و فیلم از نظر بصری امکانی برای فاصله‌گرفتن از محیط‌های معاصر فراهم می‌آورد. همین تفاوت، یکی از دلایلی است که فضای اثر می‌تواند برای تماشاگر جذاب باشد؛ دیدن عمارت‌های مجلل و آیین‌های اجتماعیِ گذشته، به خودی خود نوعی لذت تماشایی دارد.

« مشکل آنجاست که مسیر رازگشایی چندان فشرده یا غافلگیرکننده نیست. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

اما این زیبایی همواره به باورپذیری تاریخی نمی‌انجامد. برخی لباس‌ها و جزئیات ظاهری، به‌خصوص در آرایش و تاج‌ها، مصنوعی یا ناهماهنگ جلوه می‌کنند و پیوند محکمی با زمانهٔ روایت نمی‌سازند. زمانی که بازی‌ها نیز لحن تاریخی یکدستی پیدا نمی‌کنند، این لغزش‌های بصری بیشتر به چشم می‌آیند: مخاطب به جای آنکه کاملاً در نیوپورتِ قرن نوزدهمی غرق شود، گاهی متوجه می‌شود که در حال تماشای بازسازی‌ای کم‌وبیش نمایشی است.

حاصل، فضایی آراسته اما نه همیشه متقاعدکننده است. پیوند ژانرها و ظرفیت مجموعه‌شدن فیلم از کنار هم قراردادن چند عنصر آشنا بهره می‌گیرد: معمای قتل، روزنامه‌نگاری مستقل، روابط خانوادگی، فضای اشرافی و رگه‌ای از کشش عاطفی. هیچ‌کدام از این مؤلفه‌ها به‌تنهایی تازه نیستند، اما ترکیبشان برای یک داستان سرگرم‌کننده و کم‌تنش جواب می‌دهد.

اِما به‌عنوان شخصیتی که هم به خانواده وابسته است و هم می‌خواهد مستقل بیندیشد، می‌تواند مرکز مناسبی برای ماجراهای بعدی باشد. این فیلم بر پایهٔ مجموعه‌کتاب‌هایی نوشته‌شده از سوی Alyssa Maxwell ساخته شده و در داستان نخست آن مجموعه، اِما وارد پرونده‌ای می‌شود که می‌تواند نقطهٔ شروعِ تکرارپذیر برای ماجراهای دیگر باشد.

بااین‌حال، ظرفیت مجموعه‌شدن به‌تنهایی به معنای موفقیت کامل این قسمت نیست. برای آنکه مخاطب به بازگشت دوبارهٔ اِما علاقه‌مند شود، لازم است شخصیت او در هر ماجرا عمق بیشتری پیدا کند و کیفیت معماها از حدِ حدس‌زدنی فراتر برود. فیلم فعلی نشانه‌هایی از امکان ادامه دارد، اما هنوز میان جذابیت طرح و قدرت اجرای آن فاصله‌ای محسوس باقی است.

« اما این زیبایی همواره به باورپذیری تاریخی نمی‌انجامد. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

جمع‌بندی «Gilded Newport Mysteries: Murder at the Breakers» اثری میانه‌حال است: نه آن‌قدر بی‌روح که نتوان از تماشایش لذت برد، و نه آن‌قدر منسجم که به معمایی ماندگار تبدیل شود. نیوپورتِ پرزرق‌وبرق، عمارت برکرز و ایدهٔ روزنامه‌نگاری که در برابر محدودیت‌های زمانه‌اش دست به تحقیق می‌زند، پایه‌هایی جذاب فراهم می‌کنند.

معما نیز برای تماشای سبک و خانوادگی مناسب است و مخاطب را کم‌وبیش در روند جست‌وجو شریک می‌کند. در مقابل، بازی‌های ناهمگون، جزئیات تاریخی کم‌باور و ریتمی که در بعضی بخش‌ها کش می‌آید، از نیروی داستان می‌کاهند. همچنین، قابل‌حدس‌بودن زودهنگام قاتل، بخشی از تعلیق را کاهش می‌دهد. ارزش اصلی فیلم بیش از آنکه در غافلگیری یا دقت تاریخی باشد، در حال‌وهوای متفاوت و ترکیب دلنشین معما با زندگی اجتماعیِ یک دورهٔ پرزرق‌وبرق است.

برای تماشاگرانی که از فیلم‌های معمایی آرام و آراسته انتظار سرگرمیِ سبک دارند، انتخابی پذیرفتنی است؛ اما کسی که به بازی‌های ظریف، بازسازی تاریخی دقیق و پیرنگی پیچیده نیاز دارد، احتمالاً با اثری روبه‌رو می‌شود که ایده‌هایش از اجرای نهایی‌اش جذاب‌ترند.

« معما نیز برای تماشای سبک و خانوادگی مناسب است و مخاطب را کم‌وبیش در روند جست‌وجو شریک می‌کند. »