وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

اکشنی که از قصه‌اش جلو می‌زند «Furious Attack» فیلمی است که از همان طرح مرکزی‌اش به قلمرویی آشنا قدم می‌گذارد: پدری نظامی و بازنشسته، دختری گمشده، و سفری پرخطر به دل شبکه‌ای تبهکار. مقصد این سفر شمال میانمار است؛ جایی که قهرمان باید با باندهای کلاهبرداری و قاچاقچیان اعضای بدن روبه‌رو شود و سرانجام راهش به رویارویی با رئیس آن شبکه برسد.

فیلم در حدود ۷۷ دقیقه این مسیر را با شتابی چشمگیر طی می‌کند؛ شتابی که گاه به نفع هیجان است و گاه مجال نمی‌دهد قصه و شخصیت‌ها به اندازه کافی شکل بگیرند. در نتیجه، جذابیت اصلی اثر نه در تازگی روایت، بلکه در نیروی لحظه‌ای صحنه‌های اکشن آن است. فیلم می‌خواهد تماشاگر را بیش از آن‌که درگیر پرسش‌های اخلاقی یا عاطفی کند، در میان درگیری‌ها، تعقیب‌ها و آشوب‌های پی‌درپی نگه دارد.

این انتخاب برای علاقه‌مندان به اکشنِ بی‌پروا می‌تواند سرگرم‌کننده باشد، اما برای آن‌که داستانی ماندگارتر از مجموعه‌ای از برخوردهای پرصدا بسازد، کافی نیست. روایت آشنا، انگیزه‌ای کم‌جان هسته عاطفی داستان بر رابطه پدر و دختر بنا شده است؛ رابطه‌ای که قرار است به قهرمان انگیزه بدهد و خطرپذیری او را توجیه کند.

« در نتیجه، جذابیت اصلی اثر نه در تازگی روایت، بلکه در نیروی لحظه‌ای صحنه‌های اکشن آن است. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

اما الگوی «پدری که برای نجات فرزندش از مرزهای معمول عبور می‌کند» چنان در سینمای اکشن تکرار شده که اثر برای زنده‌کردنش به پرداختی تازه نیاز دارد. در این‌جا، آشناییِ طرح بیش از آن‌که سکویی برای ساختن یک درام شخصی باشد، به میان‌بری روایی تبدیل می‌شود: دختر ناپدید می‌شود، پدر به جست‌وجو می‌رود و موانع یکی پس از دیگری سر راهش قرار می‌گیرند.

مشکل این نیست که فیلم از الگویی شناخته‌شده استفاده می‌کند؛ بسیاری از آثار موفق نیز با مصالح آشنا ساخته شده‌اند. مسئله آن است که شخصیت‌ها و رابطه میان آن‌ها چندان عمق پیدا نمی‌کنند تا تماشاگر خطر را نه فقط در سطح جسمانی، بلکه در سطح عاطفی نیز احساس کند. وقتی پیوند پدر و دختر بیشتر بهانه‌ای برای آغاز عملیات باشد تا رابطه‌ای که در جزئیات داستان جان بگیرد، تعقیب و نجات نیز بخشی از وزن احساسی مورد انتظارش را از دست می‌دهد.

اکشنِ پرهیجان و بی‌محابا با وجود سستی قصه، فیلم در بخش‌هایی که به اکشن تکیه می‌کند، انرژی قابل‌توجهی دارد. درگیری‌ها گاه حالتی دیوانه‌وار و اغراق‌شده پیدا می‌کنند و همین بی‌پروایی برای تماشاگرِ آماده پذیرش منطق ساده‌ترِ این نوع سینما، جذاب است. اثر در بهترین لحظه‌هایش از واقع‌گرایی فاصله می‌گیرد و به سرگرمیِ مستقیم رو می‌آورد: حرکت، برخورد و خطر، پیش از آن‌که فرصتی برای تحلیل باقی بماند، صحنه را در اختیار می‌گیرند.

« اکشنِ پرهیجان و بی‌محابا با وجود سستی قصه، فیلم در بخش‌هایی که به اکشن تکیه می‌کند، انرژی قابل‌توجهی دارد. »

شخصیت‌ها و اجرا

اما این هیجان همیشه به معنای طراحی سنجیده نیست. وقتی اکشن فقط با افزایش شدت و شلوغی پیش می‌رود، تفاوت میان یک صحنه مؤثر و یک آشوب تصویری کم‌رنگ می‌شود. برخی لحظه‌ها به‌سبب جسارت و غافلگیری‌شان در ذهن می‌مانند، ولی فیلم در ساختن ریتمی متوازن موفق نیست: گاهی هیجان ناگهان بالا می‌رود، بی‌آن‌که زمینه‌چینی کافی داشته باشد، و گاهی آشفتگی جای وضوح را می‌گیرد.

بااین‌حال، همین صحنه‌ها مهم‌ترین دلیل تماشای فیلم‌اند و نشان می‌دهند که اثر دست‌کم می‌داند مخاطب اکشن‌پسند از آن چه می‌خواهد. تصویرهایی که از جهان فیلم بیرون می‌زنند یکی از مانع‌های اصلی در باورپذیریِ تجربه، جلوه‌های دیجیتالی و برخی نماهای مصنوعی است. مسئله فقط قدیمی یا کم‌هزینه به‌نظررسیدن جلوه‌ها نیست؛ ناهماهنگی آن‌ها با فضای صحنه است.

هرگاه تصویر بیش از اندازه ساختگی جلوه کند، تماشاگر از دل موقعیت بیرون می‌افتد و به‌جای دنبال‌کردن خطر، متوجه ساخته‌شدن آن می‌شود. برای فیلمی که بر سرعت و درگیری‌های پیاپی تکیه دارد، چنین گسستی پرهزینه است، زیرا اکشن زمانی اثر می‌گذارد که جهانش ــ هرقدر هم اغراق‌آمیز ــ پیوستگی بصری داشته باشد.

« اما این هیجان همیشه به معنای طراحی سنجیده نیست. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

نماهای عجیب یا ناپخته نیز به این مشکل دامن می‌زنند. در برخی بخش‌ها، جاه‌طلبی تصویری فیلم از توان اجرایی‌اش پیشی می‌گیرد و نتیجه به‌جای آن‌که باشکوه یا هولناک باشد، ناهماهنگ به نظر می‌رسد. البته این لغزش‌ها همه لحظه‌های سرگرم‌کننده را از میان نمی‌برند؛ گاهی حتی خامیِ اجرا با روحیه افراطی فیلم جور درمی‌آید.

اما این سازگاری اتفاقی است، نه دستاوردی کاملاً کنترل‌شده. دخترِ گرفتار، نه شخصیتِ مستقل حضور دختر در داستان می‌توانست نقطه‌ای برای پیچیده‌ترشدن رابطه مرکزی باشد؛ فرصتی برای نشان‌دادن ترس، درماندگی، شجاعت یا واکنش‌های متفاوت او در شرایط خطر. اما دخالت‌های مکرر او در جریان اکشن گاه به‌جای تقویت شخصیت‌پردازی، موجب فرسودگی می‌شود.

هنگامی که یک شخصیت پی‌درپی وارد موقعیت‌هایی می‌شود که جریان صحنه را مختل می‌کنند، تماشاگر ممکن است به‌جای نگرانی برای سرنوشتش، از رفتار او کلافه شود. این مسئله به‌ویژه از آن‌جا اهمیت دارد که انگیزه پدر برای پیش‌بردن داستان به دختر وابسته است. اگر دختر صرفاً موضوع جست‌وجو باشد یا در لحظه‌های حساس به عاملی برای کش‌دارشدن خطر تبدیل شود، رابطه دو شخصیت همچنان از ظرفیت دراماتیک خود بهره نمی‌گیرد.

« نماهای عجیب یا ناپخته نیز به این مشکل دامن می‌زنند. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

فیلم به‌جای آن‌که حضور او را با تحول رابطه پدر و دختر پیوند بزند، گاهی از او به‌عنوان ابزاری برای افزایش تنش استفاده می‌کند؛ ابزاری که تکرارش اثر معکوس دارد. اغراق؛ هم نیروی محرک، هم پاشنه آشیل پایان‌بندی فیلم نیز بر همان منطقِ اغراق‌آمیز استوار است که در سراسر اکشن دیده می‌شود. از آن‌جا که روایت از ابتدا به سمت رویارویی نهایی با رئیس تبهکاران حرکت می‌کند، انتظار می‌رود شدت درگیری در بخش پایانی افزایش یابد.

این افزایش، در اصل با جهان فیلم سازگار است؛ اما وقتی اغراق از مرز سرگرمی عبور می‌کند، خطر آن وجود دارد که نتیجه به‌جای اوج دراماتیک، به نمایش بی‌وقفه‌ای از بزرگ‌نمایی تبدیل شود. جذابیت چنین پایانی به میزان پذیرش قرارداد فیلم از سوی تماشاگر بستگی دارد. اگر مخاطب از ابتدا اکشنِ افراطی و منطق سبک‌پردازانه اثر را بپذیرد، ممکن است از جسارت لحظه‌های پایانی لذت ببرد.

اما اگر به دنبال انسجام روایی و پیامدهای باورپذیر باشد، اغراق نهایی برایش نشانه‌ای از فاصله فیلم با واقع‌گرایی خواهد بود. بدون ورود به جزئیات سرنوشت شخصیت‌ها، می‌توان گفت پایان اثر بیشتر می‌خواهد تماشاگر را با شدت و هیاهویش تحت‌تأثیر قرار دهد تا با ظرافتی روایی یا عاطفی. جمع‌بندی «Furious Attack» اثری نابرابر است: در قصه‌ای کلیشه‌ای و شخصیت‌پردازی کم‌جان، دستاورد چندانی ندارد؛ جلوه‌های دیجیتالی و برخی نماهای مصنوعی نیز گاه مانع غرق‌شدن در جهان فیلم می‌شوند.

« جذابیت چنین پایانی به میزان پذیرش قرارداد فیلم از سوی تماشاگر بستگی دارد. »

جمع‌بندی

بااین‌همه، اکشن‌های پرانرژی و بی‌محابایش در لحظه‌هایی سرگرم‌کننده‌اند و برای مخاطبی که بیش از هر چیز دنبال هیجان مستقیم است، می‌توانند ارزش تماشا داشته باشند. زمان کوتاه فیلم نیز کمک می‌کند روایت فرصت زیادی برای فرسوده‌کردن تماشاگر پیدا نکند، هرچند سرعت به‌تنهایی نمی‌تواند آشفتگی یا کمبود عمق را جبران کند.

در نهایت، فیلم بیشتر با نیروی خام و اغراق‌شده اکشنش به یاد می‌ماند تا با قصه‌ای تازه یا پیوندی عاطفیِ قانع‌کننده. اگر معیار اصلی، چند صحنه پرهیجان و سرگرمیِ بی‌تکلف باشد، اثر گاهی به هدف خود می‌رسد؛ اما اگر انتظار روایتی منسجم، تصویری صیقلی و رابطه‌ای باورپذیر میان پدر و دختر داشته باشیم، کاستی‌هایش آشکار می‌شوند.