وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

بازگشت به جهانی آشنا «Fistful of Vengeance» ساختهٔ Roel Reiné دنباله‌ای سینمایی بر مجموعهٔ «Wu Assassins» است؛ اثری که از همان آغاز، بیش از آنکه خود را یک درام جنایی یا فانتزی منسجم معرفی کند، وعدهٔ ماجراجویی پرتحرکی از نبردهای رزمی و نیروهای فراطبیعی می‌دهد. کای جین، آدمکشی برخوردار از توانایی‌های ویژه، همراه لو شین و تامی به بانکوک می‌رود تا رد قاتل جنی، خواهر تامی، را بگیرد.

آنچه ابتدا مأموریتی برای انتقام به نظر می‌رسد، به‌تدریج درگیرشدن با دشمنانی قدیمی و تهدیدی باستانی را در پی دارد. فیلم از این نقطه، دامنهٔ ماجرا را از یک تعقیب‌وگریز شخصی به نبردی برای سرنوشت جهانی بزرگ‌تر گسترش می‌دهد، بی‌آنکه پیچش‌های داستانی یا فرجام آن را آشکار کند. ریتمی که مجال نفس‌کشیدن نمی‌دهد شتاب، مهم‌ترین ویژگی روایی فیلم است.

قصه با مکثی اندک از یک برخورد به برخورد دیگر می‌رسد و به‌ندرت فرصتی برای سکون یا تأمل فراهم می‌کند. این ریتم تند، برای تماشاگرانی که دنبال سرگرمی مستقیم و پی‌درپی‌اند، امتیاز محسوب می‌شود: صحنه‌ای تازه، چهره‌ای تازه یا نشانه‌ای از نیرویی ناشناخته معمولاً پیش از آن ظاهر می‌شود که انرژی فیلم فروکش کند.

بااین‌حال، سرعت همیشه به معنای پیشروی نیست. گاهی فیلم رویدادها را چنان فشرده کنار هم می‌چیند که رابطهٔ علت و معلولی میانشان کم‌رنگ می‌شود. ماجرا از انتقام به اسطوره و تهدیدی فراگیر می‌رسد، اما این گسترش به‌اندازه‌ای که باید تدریجی و قانع‌کننده نیست. نتیجه، روایتی است که حرکت دارد، ولی همیشه حس نمی‌شود مسیر روشنی را طی می‌کند.

« ریتمی که مجال نفس‌کشیدن نمی‌دهد شتاب، مهم‌ترین ویژگی روایی فیلم است. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

فیلم از تماشاگر می‌خواهد همراه جریان پرشتابش بماند؛ اما همیشه به او فرصت نمی‌دهد بفهمد این جریان دقیقاً به کدام سو می‌رود. اسطوره‌شناسی پرجزئیات، جهان‌سازی کم‌انسجام عنصر فراطبیعی از ابتدا بخشی از هویت داستان است، اما فیلم با افزودن لایه‌های اسطوره‌ای و نیروهای تازه، جهان خود را پیچیده‌تر می‌کند.

این انتخاب ظرفیت جذابی دارد: برخورد هنرهای رزمی با افسانه، موجودات غیرعادی و نیرویی باستانی می‌تواند به یک جهان سینمایی متمایز شکل دهد. بانکوک نیز پس‌زمینه‌ای مناسب برای این آمیزه فراهم می‌آورد؛ شهری که می‌تواند در قاب فیلم هم‌زمان محل رفت‌وآمد روزمره و عرصهٔ رازهای پنهان باشد. مشکل از جایی آغاز می‌شود که اطلاعات تازه، بیشتر به انباشته‌شدن جزئیات می‌انجامند تا عمق‌یافتن جهان.

قواعد قدرت‌ها به روشنی و پیوستگی لازم توضیح داده نمی‌شوند و برخی عناصر اسطوره‌ای پیش از آنکه فرصت تثبیت پیدا کنند، جای خود را به اتفاق بعدی می‌دهند. بنابراین، جهان فیلم در لحظه‌های دیداری پرجلوه است، اما در سطح روایت گاه پراکنده به نظر می‌رسد. فانتزیِ موفق می‌تواند رازآلود باشد؛ بااین‌حال، رازآلودگی زمانی اثرگذار است که تماشاگر حس کند پشت تصویرها نظمی وجود دارد.

اینجا آن نظم همواره به‌اندازهٔ کافی آشکار نیست. نبردها؛ انرژی بدنی در برابر آشفتگی تصویری جذاب‌ترین دارایی فیلم، بی‌تردید صحنه‌های مبارزه است. حضور Iko Uwais، Lewis Tan و دیگر بازیگران آشنا با ژانر، به کنش‌ها کیفیتی جسمانی می‌دهد و تنوع سلاح‌ها، توانایی‌ها و موقعیت‌ها مانع از یک‌شکل‌شدن کامل درگیری‌ها می‌شود.

« مشکل از جایی آغاز می‌شود که اطلاعات تازه، بیشتر به انباشته‌شدن جزئیات می‌انجامند تا عمق‌یافتن جهان. »

شخصیت‌ها و اجرا

طراحی مبارزه‌ها تلاش می‌کند هم مهارت رزمی را به نمایش بگذارد و هم از فضای فانتزی فیلم بهره ببرد؛ از همین رو، نبردها فقط تبادل ضربه نیستند و گاه به رویارویی توانایی‌های متفاوت بدل می‌شوند. اما اجرای این صحنه‌ها همیشه به اندازهٔ طراحی‌شان روشن نیست. تدوین پرشتاب و انتخاب نماهایی که گاه جایگاه مبارزان یا مسیر حرکتشان را مبهم می‌کنند، پیوستگی کنش را کاهش می‌دهد.

وقتی نماها بیش از حد کوتاه یا زاویه‌ها نامناسب باشند، تماشاگر به‌جای دنبال‌کردن مهارت و ضرباهنگ مبارزه، ناچار می‌شود صرفاً از میان برش‌ها حدس بزند چه اتفاقی افتاده است. در نتیجه، بخشی از انرژی بدنی بازیگران و بدلکاران در مرحلهٔ تدوین از دست می‌رود. فیلم می‌خواهد مبارزه‌ها را پرهیجان نگه دارد، اما گاهی همین شتاب مانع می‌شود که هیجان به‌روشنی به مخاطب منتقل شود.

جلوه‌های بصری و چهرهٔ بانکوک فیلم از رنگ، نور و جلوه‌های بصری برای ساختن فضایی پرزرق‌وبرق استفاده می‌کند. بانکوک صرفاً یک نام در پس‌زمینه نیست؛ فضای شهری، محیط‌های تیره‌تر و مکان‌های رازآلود، به جهان داستان بافتی دیداری می‌دهند. تقابل زندگی معاصر با نیروهای کهن، یکی از ایده‌های بالقوهٔ خوشایند اثر است، و ظاهر براق فیلم کمک می‌کند این تقابل از نظر بصری قابل لمس شود.

در عین حال، جلوه‌های ویژه همیشه یکدست نیستند و شکوه تصویر نمی‌تواند جای خالی انسجام داستان را پر کند. گاه فیلم به تصویرهای چشمگیر تکیه می‌کند، بی‌آنکه پیوند آن‌ها با تجربهٔ شخصیت‌ها یا منطق روایت به‌اندازهٔ کافی استوار باشد. حاصل، فیلمی است که در قاب‌های منفرد می‌تواند دیدنی باشد، اما همهٔ این قاب‌ها الزاماً به کلیتی منسجم تبدیل نمی‌شوند.

« اما اجرای این صحنه‌ها همیشه به اندازهٔ طراحی‌شان روشن نیست. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

ظاهر پرتحرک و فانتزی اثر، بیش از آنکه جهان را عمیق کند، حال‌وهوایی سرگرم‌کننده برای آن می‌سازد. شخصیت‌ها، شوخی‌ها و پیوندهای ناتمام کای، لو شین و تامی قرار است هستهٔ عاطفی داستان باشند؛ به‌ویژه آنکه سوگ و خشم تامی انگیزهٔ اصلی سفر است. فیلم با تکیه بر همراهی سه شخصیت، ظرفیت ساختن رابطه‌ای گرم و پرتنش را دارد؛ اما فرصت چندانی برای پرورش این پیوندها اختصاص نمی‌دهد.

شخصیت‌ها بیشتر در مسیر مأموریت حرکت می‌کنند تا آنکه در واکنش به رویدادها دگرگون شوند. از همین رو، همراهی آن‌ها برای پیش‌برد کنش ضروری است، ولی وزن عاطفی آن به اندازهٔ کافی شکل نمی‌گیرد. دیالوگ‌ها نیز اغلب به جای آنکه شخصیت‌پردازی را گسترش دهند، میان توضیح‌های روایی و شوخی‌های آشنا در رفت‌وآمدند.

شوخی‌ها گاهی از سنگینی فضای نبرد می‌کاهند، اما تکرار لحن کلیشه‌ای، اثرشان را محدود می‌کند. در چنین فیلمی طنز می‌تواند نیرویی تعادل‌بخش باشد؛ بااین‌حال، وقتی گفت‌وگوها بیش از حد قابل پیش‌بینی‌اند، به جای آنکه به شخصیت‌ها فردیت بدهند، تفاوت میان آن‌ها را محوتر می‌کنند. فیلم برای چه تماشاگری کار می‌کند؟

«Fistful of Vengeance» برای تماشاگرانی مناسب‌تر است که از اکشن رزمی، فانتزی فراطبیعی و روایت کم‌وقفه لذت می‌برند و از فیلم انتظار ندارند همهٔ گره‌هایش با ظرافتی یکسان باز شوند. اثر، سرگرمی را در اولویت می‌گذارد و در لحظه‌هایی که مبارزه، تصویرهای پرجنب‌وجوش و فضای اسرارآمیزش در کنار هم قرار می‌گیرند، به هدف خود نزدیک می‌شود.

« ظاهر پرتحرک و فانتزی اثر، بیش از آنکه جهان را عمیق کند، حال‌وهوایی سرگرم‌کننده برای آن می‌سازد. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

در مقابل، کسانی که بیش از هیجان لحظه‌ای به منطق جهان، تحول شخصیت‌ها و طراحی روشن کنش اهمیت می‌دهند، احتمالاً با کاستی‌های آن روبه‌رو خواهند شد. مسئله این نیست که فیلم ایده‌ای برای عرضه ندارد؛ مسئله آن است که ایده‌هایش را با شتابی بیش از اندازه دنبال می‌کند و برای پیوندزدنشان زمان کافی نمی‌گذارد.

این ناهم‌ترازی میان جاه‌طلبی داستانی و اجرای فشرده، هم فرصت اثرگذاری عاطفی را محدود می‌کند و هم بخشی از ظرفیت صحنه‌های اکشن را می‌کاهد. جمع‌بندی «Fistful of Vengeance» فیلمی پرانرژی و خوش‌ظاهر است که به‌روشنی می‌داند مخاطبش را با چه چیزی به سالن یا صفحهٔ نمایش می‌کشاند: مبارزه‌های پیاپی، فضای فانتزی و داستانی که بی‌درنگ از یک تهدید به تهدیدی بزرگ‌تر می‌رسد.

همین عناصر، تماشای آن را برای دوستداران اکشن سبک‌پردازی‌شده آسان و سرگرم‌کننده می‌کنند. در سوی دیگر، اسطوره‌شناسی پراکنده، ریتمی که گاه وضوح را قربانی سرعت می‌کند، تدوین نابرابر و شخصیت‌هایی که مجال رشد نمی‌یابند، مانع از آن می‌شوند که فیلم از سرگرمیِ لحظه‌ای فراتر رود. حاصل، اثری است با انرژی دیداری و بدنی فراوان، اما با روایتی که برای به‌هم‌پیوستن اجزایش به صبر و دقت بیشتری نیاز داشت.

« همین عناصر، تماشای آن را برای دوستداران اکشن سبک‌پردازی‌شده آسان و سرگرم‌کننده می‌کنند. »