نقد و بررسی
نقد ارتقایافته (Enhanced) | 2019
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
جایگاه فیلم در قلمرو ابرقهرمانی «Enhanced» فیلمی اکشن و علمی‌تخیلی به کارگردانی James Mark است که جهانی آشنا را پیش چشم می‌گشاید: انسان‌هایی با توانایی‌های فراتر از معمول، سازمانی دولتی که آنان را تهدیدی می‌بیند و تعقیبشان می‌کند، و قاتلی که نیرویی به‌مراتب سهمگین‌تر دارد. قهرمانان قصه در این جهان نه چهره‌هایی باشکوه و دست‌نیافتنی، بلکه مطرودانی‌اند که برای زنده ماندن ناگزیر به فرار، پنهان‌شدن و سنجیدن پیوندهای خود با دیگران هستند.
فیلم در همین نقطه، وعده‌ی تعلیق و رویارویی می‌دهد؛ وعده‌ای که بخش مهمی از جذابیتش را صحنه‌های مبارزه به دوش می‌کشند. اثر در امتداد داستان «Kill Order» ساخته شده، هرچند تماشاگر تازه‌وارد نیز می‌تواند خط اصلی ماجرا را دنبال کند. بااین‌حال، «Enhanced» بیش از آن‌که بکوشد هویت مستقلی برای خود بسازد، به الگوهای تثبیت‌شده‌ی آثار ابرقهرمانی و علمی‌تخیلی تکیه می‌کند.
حاصل، فیلمی است که از همان ابتدا قواعد بازی‌اش را روشن می‌سازد: قدرت‌های ویژه، تعقیب، برخوردهای خشن و اتحادهایی که زیر فشار خطر شکل می‌گیرند. این شفافیت به تماشای آسان‌تر فیلم کمک می‌کند، اما هم‌زمان از میزان غافلگیری آن می‌کاهد. قصه‌ای آشنا با ظرفیت‌های ناتمام ایده‌ی مرکزی فیلم امکان پرداختی فراتر از یک تعقیب‌وگریز پرتنش را دارد.
« اثر در امتداد داستان «Kill Order» ساخته شده، هرچند تماشاگر تازه‌وارد نیز می‌تواند خط اصلی ماجرا را دنبال کند. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
مطرودشدن افراد جهش‌یافته می‌تواند بستری برای طرح پرسش‌هایی درباره‌ی ترس از تفاوت، قدرت نهادها و مرز میان محافظت و سرکوب باشد. همچنین حضور قاتلی که دیگران را هدف می‌گیرد، می‌توانست تقابل میان قدرت و مسئولیت را پیچیده‌تر کند. اما «Enhanced» بیشتر از آن‌که این زمینه‌ها را به تأملی ماندگار بدل سازد، از آن‌ها برای پیش‌راندن حادثه‌ها بهره می‌گیرد.
در نتیجه، روایت به‌سرعت در مسیرهای شناخته‌شده قرار می‌گیرد. تعقیب‌شونده‌ای که باید از نیروهای قدرتمند بگریزد، سازمانی که انگیزه‌هایش تماماً روشن نیست و دشمنی که تهدیدش به‌تدریج پررنگ‌تر می‌شود، مصالحی آشنا هستند. مسئله صرفاً تازگی‌نداشتن این عناصر نیست؛ سینمای ژانری بارها با عناصر تکراری به نتایجی درخشان رسیده است.
دشواری آن‌جاست که فیلم کمتر می‌کوشد این کلیشه‌ها را با زاویه‌ای شخصی یا رابطه‌هایی پیچیده دگرگون کند. بنابراین بخش‌هایی از داستان پیش از آن‌که رخ دهند، قابل حدس به نظر می‌رسند. ریتم و کشش روایی فیلم در لحظاتی که به تعقیب و رویارویی مستقیم می‌رسد، جان می‌گیرد؛ اما فاصله‌ی میان این لحظات همیشه با کشش کافی پر نمی‌شود.
« همچنین حضور قاتلی که دیگران را هدف می‌گیرد، می‌توانست تقابل میان قدرت و مسئولیت را پیچیده‌تر کند. »
شخصیت‌ها و اجرا
روایت گاه برای رساندن شخصیت‌ها به برخورد بعدی مکث می‌کند، بی‌آن‌که این مکث‌ها اطلاعات تازه یا دگرگونی عاطفی چشمگیری به همراه داشته باشند. همین ناهمواری سبب می‌شود بعضی بخش‌ها طولانی‌تر از نیاز خود احساس شوند و تماشاگر چشم‌به‌راه بازگشت به صحنه‌های پرتحرک بماند. این کندی تنها به معنای کمبود حادثه نیست.
مسئله، نسبت میان حادثه و معناست: صحنه‌های آرام باید تعلیق بسازند، رابطه‌ها را گسترش دهند یا فهم ما از شخصیت‌ها را دگرگون کنند. هرجا فیلم در انجام این کار موفق نمی‌شود، ضرباهنگ فرو می‌افتد. از سوی دیگر، رشته‌ی درگیری‌ها تا اندازه‌ای به اثر انرژی می‌بخشد و مانع از آن می‌شود که روایت کاملاً از حرکت بازایستد.
حاصل، تجربه‌ای نابرابر است؛ گاه تند و سرگرم‌کننده، گاه کش‌دار و کم‌رمق. آنا و نیروی بازیگر اصلی در میان شخصیت‌ها، آنا مرکز عاطفی فیلم است؛ زنی جوان با توانایی فراانسانی که در وضعیتی دائماً تهدیدآمیز قرار دارد. Alanna Bale برای این نقش حضوری قابل‌توجه فراهم می‌کند و به شخصیت حالتی می‌بخشد که صرفاً به نمایش قدرت فروکاسته نمی‌شود.
« این کندی تنها به معنای کمبود حادثه نیست. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
در بازی او می‌توان هم‌زمان آسیب‌پذیری و خشم مهارشده را دید؛ ترکیبی که با موقعیت آنا سازگار است و او را از یک قهرمان صرفاً کارکردی اندکی فراتر می‌برد. بااین‌حال، بازی خوب نمی‌تواند تمام کاستی‌های شخصیت‌پردازی را جبران کند. فیلم اطلاعات و انگیزه‌های لازم را همیشه با ظرافت در اختیار بازیگران نمی‌گذارد و بعضی شخصیت‌ها بیشتر برای پیش‌بردن کشمکش حضور دارند تا آن‌که زندگی درونی مستقلی پیدا کنند.
رابطه‌ها نیز فرصت کافی برای رسوخ در ذهن تماشاگر نمی‌یابند. ازاین‌رو، علاقه به آنا بیشتر از نیروی اجرای بازیگر و فشار موقعیت‌ها برمی‌خیزد تا از تحول عمیق و مرحله‌به‌مرحله‌ی شخصیتی او. اکشن، میزانسن و جلوه‌ها مهم‌ترین امتیاز «Enhanced» در صحنه‌های اکشن آن نهفته است. مبارزه‌ها پرتحرک‌اند و طراحی درگیری‌ها می‌کوشد کنش‌ها را خوانا و پیوسته نگه دارد.
دوربین نیز در بسیاری از این لحظات، به‌جای گم‌کردن حرکت در برش‌های شتاب‌زده، امکان دنبال‌کردن برخوردها را فراهم می‌کند. نتیجه همیشه خیره‌کننده نیست، اما فیلم در این بخش‌ها شور و سرزندگی بیشتری پیدا می‌کند؛ همان چیزی که می‌تواند تماشاگر علاقه‌مند به اکشن علمی‌تخیلی را تا پایان همراه سازد.
« بااین‌حال، بازی خوب نمی‌تواند تمام کاستی‌های شخصیت‌پردازی را جبران کند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
البته کیفیت بصری یکدست نیست. برخی جلوه‌ها محدودیت‌های تولید را آشکار می‌کنند و گاه فاصله‌ی میان توانایی‌های خارق‌العاده‌ی شخصیت‌ها و امکانات تصویری فیلم به چشم می‌آید. این نارسایی‌ها در قیاس با تولیدات پرهزینه‌ی ابرقهرمانی برجسته‌تر می‌شوند، اما ارزش صحنه‌آرایی و اجرای بدنی مبارزه‌ها را نیز نباید نادیده گرفت.
«Enhanced» در بهترین لحظاتش نشان می‌دهد که طراحی روشن و اجرای دقیق می‌تواند بخشی از کمبود جلوه‌های پرزرق‌وبرق را جبران کند؛ هرچند نه به‌طور کامل. فیلمنامه و جهان‌سازی جهان فیلم تنها به اندازه‌ای گسترش می‌یابد که تعقیب‌ها و درگیری‌های اصلی را ممکن سازد. نهاد دولتی، افراد جهش‌یافته و سازوکار قدرت‌های ویژه، همگی ظرفیت ساختن پس‌زمینه‌ای غنی‌تر را دارند؛ اما فیلمنامه اغلب به معرفی حداقلی آن‌ها بسنده می‌کند.
در نتیجه، پرسش‌هایی که می‌توانستند به تنش اخلاقی بدل شوند، گاهی صرفاً در حاشیه‌ی رخدادها باقی می‌مانند. فیلم نشان می‌دهد که شخصیت‌ها در خطرند، اما کمتر مکث می‌کند تا پیامدهای اجتماعی و روانی این خطر را با عمق بیشتری بکاود. این کم‌پرداختگی در گفت‌وگوها نیز نمود دارد. دیالوگ‌ها معمولاً کارکردی‌اند و اطلاعات یا موضع شخصیت‌ها را منتقل می‌کنند، اما کمتر به صدایی متمایز و به‌یادماندنی دست می‌یابند.
« فیلمنامه و جهان‌سازی جهان فیلم تنها به اندازه‌ای گسترش می‌یابد که تعقیب‌ها و درگیری‌های اصلی را ممکن سازد. »
جمع‌بندی
به همین سبب، ایده‌ی «انسانِ متفاوت در برابر ساختار مسلط» بیش از آن‌که به هسته‌ی فکری پیچیده‌ای تبدیل شود، چارچوبی برای اکشن باقی می‌ماند. این انتخاب لزوماً فیلم را از سرگرم‌کنندگی محروم نمی‌کند، اما دامنه‌ی اثرگذاری‌اش را محدود می‌سازد. جمع‌بندی «Enhanced» اثری است که قوت و کاستی‌هایش روشن‌اند.
از یک سو، بازی Alanna Bale به فیلم مرکزیت می‌بخشد و صحنه‌های اکشنِ پرتحرک، همراه با حال‌وهوای علمی‌تخیلی، برای تماشایی نسبتاً سرگرم‌کننده کفایت می‌کنند. از سوی دیگر، داستان به الگوهای آشنا وابسته می‌ماند، شخصیت‌های فرعی عمق چندانی نمی‌یابند و افت‌وخیز ریتم، به‌ویژه در بخش‌های کم‌حادثه، از نیروی روایت می‌کاهد.
جلوه‌های نابرابر نیز گاه محدودیت‌های فیلم را یادآوری می‌کنند. این اثر را می‌توان تجربه‌ای مناسب برای تماشاگرانی دانست که از مواجهه با فیلمی جمع‌وجور درباره‌ی قدرت‌های خارق‌العاده و تعقیب‌های پیاپی لذت می‌برند، بی‌آن‌که انتظار داشته باشند ژانر را از نو تعریف کند. «Enhanced» در لحظات اکشنش از انرژی برخوردار است، اما برای ماندگارشدن به فیلمنامه‌ای دقیق‌تر، شخصیت‌هایی چندلایه‌تر و جسارتی بیشتر در دگرگون‌کردن کلیشه‌های خود نیاز داشت.
« این انتخاب لزوماً فیلم را از سرگرم‌کنندگی محروم نمی‌کند، اما دامنه‌ی اثرگذاری‌اش را محدود می‌سازد. »
ثبت دیدگاه