وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

قصه‌ای آشنا با یک ایده‌ی زنده «Ella Enchanted» با برداشتی آزاد از رمان گیل کارسون لوین، قصه‌ی آشنای سیندرلا را بهانه می‌کند تا پرسشی ساده اما مهم را به مرکز ماجرا بیاورد: اگر انسان نتواند به دیگران «نه» بگوید، اختیار زندگی‌اش چه معنایی خواهد داشت؟ الا از بدو تولد زیر طلسم فرمان‌برداری است؛ موهبتی که به‌جای آن‌که به او توانایی ببخشد، اراده‌اش را در برابر دستور دیگران آسیب‌پذیر می‌کند.

سفر او برای باطل‌کردن طلسم، هم ماجرایی فانتزی است و هم تلاشی برای بازپس‌گرفتن حق انتخاب. این ایده ظرفیت دراماتیک فراوانی دارد، زیرا فرمان‌برداری را نه صرفاً عادتی اخلاقی، بلکه نیرویی جادویی و ناخواسته می‌سازد. هر فرمان می‌تواند الا را در موقعیتی تازه گرفتار کند و ما را به یاد تفاوت میان مهربانی و تسلیم بیندازد.

فیلم در بهترین لحظه‌هایش از همین تناقض بهره می‌گیرد: قهرمانی که ناچار است اطاعت کند، اما در درونش سرکش و مستقل است. بااین‌حال، روایت در ادامه بیشتر به سوی سرگرمی و ماجراجویی می‌رود تا کندوکاو عمیق‌تر در پیامدهای این وضعیت. بازآفرینی قصه‌ی پریان جهان فیلم آمیزه‌ای از عناصر آشنای افسانه‌ها و شوخی‌های امروزی است.

« سفر او برای باطل‌کردن طلسم، هم ماجرایی فانتزی است و هم تلاشی برای بازپس‌گرفتن حق انتخاب. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

غول‌ها، پری‌ها، خواهران ناتنی بدجنس و شاهزاده‌ی محبوب در کنار نشانه‌هایی از فرهنگ معاصر قرار می‌گیرند. این برخوردِ زمان‌ها قرار است فضای قصه را سبک، خودآگاه و بازیگوش کند؛ فیلم از قواعد داستان پریان خبر دارد و گاه با همان قواعد شوخی می‌کند. این رویکرد گاهی خوش‌نشین است و به اثر شخصیتی متمایز می‌دهد، اما همیشه به انسجام نمی‌رسد.

برخی شوخی‌ها و ارجاعات چنان ناگهانی وارد می‌شوند که به‌جای غنی‌کردن جهان داستان، حس وصله‌بودن پیدا می‌کنند. فیلم می‌خواهد هم قصه‌ای افسانه‌ای باشد، هم کمدی نوجوانانه‌ای پرتحرک و هم موزیکالی سبک؛ این خواسته‌ها در بخش‌هایی هم‌افزا هستند، اما در بخش‌هایی دیگر با یکدیگر رقابت می‌کنند.

آن هتوی و نیروی شخصیت اصلی آن هتوی مهم‌ترین تکیه‌گاه فیلم است. او الا را نه دختری منفعل و درمانده، بلکه شخصیتی باهوش، پرانرژی و برخوردار از شوخ‌طبعی نشان می‌دهد؛ کسی که حتی وقتی بدنش فرمانی ناخواسته را اجرا می‌کند، ذهن و خواست خود را از دست نداده است. همین فاصله میان رفتار اجباری و اراده‌ی درونی، به بازی او جذابیت می‌بخشد و اجازه نمی‌دهد قهرمان داستان تنها به قربانی طلسم تقلیل یابد.

« غول‌ها، پری‌ها، خواهران ناتنی بدجنس و شاهزاده‌ی محبوب در کنار نشانه‌هایی از فرهنگ معاصر قرار می‌گیرند. »

شخصیت‌ها و اجرا

هتوی همچنین به فیلم ریتم می‌دهد. حضورش در لحظه‌های کم‌تحرک‌تر، بار عاطفی و طنز صحنه‌ها را زنده نگه می‌دارد و تماشاگر را به پیگیری سفر الا ترغیب می‌کند. در مقابل، برخی شخصیت‌های پیرامونی مجال چندانی برای شکل‌گیری مستقل پیدا نمی‌کنند و بیشتر نقش ابزار کمدی یا مانعی در مسیر قهرمان را دارند.

شاهزاده چارمونت نیز، با وجود اهمیت روایی‌اش، در مقایسه با الا پرداخت کم‌عمق‌تری دارد. بازیگران مکمل و کمدی اغراق‌آمیز بازیگران مکمل به فیلم رنگ می‌بخشند. کری الویس در نقش عموی جاه‌طلب شاهزاده، شرارت را با لحنی نمایشی و اغراق‌آمیز اجرا می‌کند؛ انتخابی که با لحن کارتونی فیلم تناسب دارد، هرچند گاهی فاصله‌ی میان شوخی و جدیت را بیشتر می‌کند.

مینی درایور و ویویکا ا. فاکس نیز با شخصیت‌هایی متفاوت از تصویر سنتی پریِ مهربان، بر حال‌وهوای نامتعارف اثر می‌افزایند. کمدی فیلم عمدتاً بر شلوغی، رفتارهای بزرگ‌نمایی‌شده و تغییر ناگهانی لحن تکیه دارد. این روش در بعضی صحنه‌ها نتیجه‌بخش است و لحظه‌هایی واقعاً بامزه می‌سازد، اما در برخی دیگر شوخی‌ها بیش از اندازه کش پیدا می‌کنند یا به لوس‌بودن نزدیک می‌شوند.

« شاهزاده چارمونت نیز، با وجود اهمیت روایی‌اش، در مقایسه با الا پرداخت کم‌عمق‌تری دارد. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

فیلم در تنظیم میزان اغراق همیشه دقیق نیست؛ گاهی به‌درستی از آشوب برای خنداندن استفاده می‌کند و گاهی چنان بر آن پافشاری می‌کند که ضرباهنگ روایت را کند می‌سازد. موسیقی و ریتم ترانه‌ها و لحظه‌های موزیکال از جسورانه‌ترین انتخاب‌های فیلم‌اند. ورود ناگهانی موسیقی، به‌ویژه در فضایی که از نظر زمانی و سبکی یکدست نیست، هم می‌تواند غافلگیرکننده باشد و هم کمی گیج‌کننده.

بااین‌حال، همین بی‌قاعدگی به بخشی از هویت اثر بدل می‌شود: «Ella Enchanted» قرار نیست جهانی تاریخی و واقع‌گرا بسازد، بلکه می‌خواهد بازیگوشی خود را آشکارا به نمایش بگذارد. اجرای هتوی در بخش‌های موسیقایی از لحظه‌های برجسته‌ی فیلم است، زیرا شور و آزادیِ شخصیت را در برابر طلسم محدودکننده‌اش قرار می‌دهد.

موسیقی در این‌جا فقط میان‌پرده‌ای برای سرگرمی نیست؛ گاهی به فیلم امکان می‌دهد انرژی‌ای را بروز دهد که روایت عادی از انتقالش عاجز است. بااین‌همه، آهنگ‌ها و شوخی‌های ناگهانی همیشه به پیشبرد داستان کمک نمی‌کنند و تعدد آن‌ها گاه تمرکز را از مسیر اصلی دور می‌سازد. طراحی جهان و ناهماهنگی‌های روایی فضای رنگارنگ فیلم برای یک قصه‌ی پریان خانوادگی جذاب است، اما طراحی جهان آن به‌اندازه‌ی ایده‌ی مرکزی‌اش منسجم نیست.

« موسیقی و ریتم ترانه‌ها و لحظه‌های موزیکال از جسورانه‌ترین انتخاب‌های فیلم‌اند. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

بناها، لباس‌ها و نشانه‌های بصری گاهی از دوره‌ها و سبک‌های متفاوت می‌آیند و فیلم هم چندان نمی‌کوشد این تفاوت را به قاعده‌ای روشن تبدیل کند. نتیجه جهانی است که بیش از آن‌که باورپذیر باشد، به صحنه‌ای برای شوخی و حرکت شباهت دارد. این بی‌قاعدگی برای مخاطبی که از فیلم انتظار فانتزی‌ای آزاد و بی‌تکلف دارد، می‌تواند بخشی از جذابیت باشد؛ اما برای تماشاگرِ خواهان پیوستگی بصری و روایی، آشفتگی‌هایی ایجاد می‌کند.

همین مسئله در ساختار داستان نیز دیده می‌شود: ماجراهای پی‌درپی گاه هیجان‌انگیزند، اما همه‌ی آن‌ها به یک اندازه ضروری یا خوش‌ریتم نیستند. بعضی بخش‌ها پرجنب‌وجوش و سرگرم‌کننده‌اند و بعضی دیگر با شلوغی و تکرار، از نیروی سفر الا می‌کاهند. اختیار، فرمان‌برداری و معنای «نه» در زیر لایه‌ی شوخی و ماجراجویی، تم اصلی فیلم همچنان روشن است: اختیار شخصی و حق مخالفت.

طلسم الا تصویری فانتزی از فشاری ملموس می‌سازد؛ فشاری که در آن فرد برای خشنودکردن دیگران، خواست خود را نادیده می‌گیرد. فیلم از این امکان بهره می‌برد تا نشان دهد مهربانی و اطاعتِ بی‌قیدوشرط یکسان نیستند و گاهی حفظ رابطه با خود، مستلزم ایستادگی در برابر خواسته‌ی دیگران است. البته اثر این مضمون را بیشتر در سطح قصه و کنش عرضه می‌کند تا تحلیل پیچیده‌ی روان‌شناختی.

« نتیجه جهانی است که بیش از آن‌که باورپذیر باشد، به صحنه‌ای برای شوخی و حرکت شباهت دارد. »

جمع‌بندی

داستان بارها به پیام استقلال بازمی‌گردد، اما فرصت نمی‌یابد همه‌ی ابعاد اجتماعی یا عاطفی آن را بکاود. بااین‌حال، سادگی پیام برای مخاطب خانوادگی مناسب است و در کنار شخصیت سرزنده‌ی الا، به فیلم هسته‌ای عاطفی می‌دهد که از میان آشفتگی‌هایش بیرون می‌ماند. جمع‌بندی «Ella Enchanted» فیلمی کامل یا یکدست نیست؛ قصه‌ی کلی‌اش به الگوهای آشنا تکیه دارد، بعضی شوخی‌ها بیش از اندازه اغراق‌آمیزند و ترکیب فانتزی، کمدی و موسیقی همیشه روان از کار درنمی‌آید.

بااین‌همه، فضای رنگارنگ، بازی دوست‌داشتنی آن هتوی و ایده‌ی مرکزیِ بازپس‌گرفتن اختیار، به اثر گرما و جذابیت می‌بخشند. فیلم بیش از آن‌که با تازگی داستانش ماندگار شود، با انرژی و بی‌پروایی‌اش در خاطر می‌ماند؛ قصه‌ای شلوغ و گاه ناموزون که پیام ساده اما ارزشمندش را درباره‌ی حق انتخاب، با لحنی سبک و سرگرم‌کننده بیان می‌کند.

« داستان بارها به پیام استقلال بازمی‌گردد، اما فرصت نمی‌یابد همه‌ی ابعاد اجتماعی یا عاطفی آن را بکاود. »