وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

ایده‌ای آشنا با نیرویی تازه «دیپ کاور» از برخورد دو جهان ناهمگون جان می‌گیرد: کلاس بداهه‌پردازی و زیرزمین تبهکاری لندن. کت، آموزگار بداهه‌پردازی، با احساس عقب‌ماندن از قطار موفقیت روبه‌روست؛ شاگردانش نیز هر یک به شکلی با ناکامی و ناتوانی در ارتباط دست‌وپنجه نرم می‌کنند. پیشنهاد یک مأمور پلیس برای همکاری مخفیانه، آن‌ها را از فضای تمرین و نمایش به موقعیتی می‌کشاند که دیگر نمی‌توان خطرش را صرفاً بازی گرفت.

جذابیت طرح در این است که مهارت محوری شخصیت‌ها ــ حفظ نقش و واکنش نشان‌دادن به اتفاق‌های پیش‌بینی‌نشده ــ در محیطی به کار می‌افتد که خطاهایش می‌توانند پیامد واقعی داشته باشند. فیلم از این تضاد برای ساختن موقعیت‌های کمیک بهره می‌برد: آدم‌هایی که آموزش دیده‌اند «بله، و…» بگویند، ناچارند هر ادعای عجیب و هر تصمیم نسنجیده را ادامه دهند تا هویت ساختگی‌شان لو نرود.

این ایده به‌تنهایی تازه نیست، اما ظرفیت نمایشی روشنی دارد و فیلم به‌خوبی می‌فهمد که بخش بزرگی از خنده از فاصله میان اعتمادبه‌نفس ظاهری و بی‌تجربگی واقعی قهرمانانش می‌آید. بازی در دل بازی یکی از امتیازهای «دیپ کاور» آن است که موقعیت‌هایش فقط بر پنهان‌کاری تکیه نمی‌کنند؛ شخصیت‌ها باید نقش بازی کنند و در همان حال بکوشند نقش‌هایشان را باورپذیر جلوه دهند.

روایت و ریتم؛ جریان داستان

به این ترتیب، فیلم لایه‌ای مضاعف پیدا می‌کند: بازیگران فیلم نقش آدم‌هایی را بازی می‌کنند که خود در حال بازیگری‌اند. این تمهید گاه به شوخی‌هایی دقیق و هوشمندانه می‌انجامد و گاه، به‌ویژه وقتی داستان برای توضیح نقشه‌اش مکث می‌کند، از حرکت می‌افتد. کمدی فیلم از شکاف میان رفتار آموخته‌شده در کلاس و خشونت سرد محیط خلافکاری نیرو می‌گیرد.

قهرمانان در آغاز گمان می‌کنند با ابتکار و حضور ذهن می‌توانند از هر موقعیتی عبور کنند؛ اما هرچه بیشتر دروغ می‌گویند، دامنه پیامدها گسترده‌تر می‌شود. فیلم در این تشدید تدریجی، لحظه‌هایی دارد که هم مضحک‌اند و هم کمی اضطراب‌آور: تماشاگر می‌داند این سه نفر استاد موقعیت نیستند، اما نمی‌تواند پیش‌بینی کند کدام بداهه‌گویی آن‌ها را از مخمصه بیرون می‌برد یا به دردسر بزرگ‌تری می‌اندازد.

گروهی که بار کمدی را به دوش می‌کشد هماهنگی گروه سه‌نفره، ستون اصلی فیلم است. Bryce Dallas Howard در نقش کت، میان جاه‌طلبی فروخورده و تلاش برای حفظ ظاهرِ فردی مسلط تعادلی برقرار می‌کند. او شخصیت را صرفاً به آموزگاری دستپاچه فرو نمی‌کاهد؛ کت در عین آسیب‌پذیری، نیرویی عملی دارد و می‌کوشد اوضاع را مهار کند، حتی وقتی روشن است که مهار از دستش خارج شده است.

« کمدی فیلم از شکاف میان رفتار آموخته‌شده در کلاس و خشونت سرد محیط خلافکاری نیرو می‌گیرد. »

شخصیت‌ها و اجرا

Nick Mohammed در نقش هیو، با خجالت اجتماعی و میل به پذیرفته‌شدن، سویه‌ای نرم‌تر و گاه تلخ‌تر به کمدی می‌بخشد. طنز شخصیت او بیشتر از آن‌که بر شوخی‌های پرصدا تکیه کند، از فاصله میان خواسته‌هایش و توانایی‌اش در مواجهه با دیگران شکل می‌گیرد. در سوی دیگر، مارلونِ Orlando Bloom قرار دارد؛ بازیگری که خود را برای نقش‌های بزرگ آماده می‌کند، اما جدیتش اغلب با واقعیت کوچک و خنده‌دار موقعیت تصادم پیدا می‌کند.

بلوم در این فیلم به‌خصوص از تضاد میان وقار نمایشی و بی‌تناسبی رفتار مارلون استفاده می‌کند. او شخصیت را با چنان اطمینانی اجرا می‌کند که تماشاگر هم‌زمان می‌تواند جدی‌بودنش را بپذیرد و از افراطش بخندد. این جدیتِ بی‌ملاحظه یکی از مؤثرترین منابع طنز فیلم است. در کنار این سه نفر، بازیگران نقش‌های خلافکار و مأموران پلیس با حضور آشنای خود، جهان بزهکاری را تا اندازه‌ای تثبیت می‌کنند؛ همین تقابل میان چهره‌های سخت‌جان و تازه‌کارانِ بی‌تجربه به شوخی‌ها میدان می‌دهد.

طنز میان بداهه و خطر «دیپ کاور» در بهترین لحظه‌هایش از بداهه‌پردازی فقط به‌عنوان موضوع داستان استفاده نمی‌کند، بلکه منطق آن را وارد ریتم کمدی می‌کند. شخصیت‌ها ناچارند لحظه را بخوانند، به پیشنهادهای یکدیگر پاسخ دهند و در برابر رخدادهای ناگهانی، بدون آن‌که رشته نقش از دستشان در برود، واکنش نشان دهند.

« Nick Mohammed در نقش هیو، با خجالت اجتماعی و میل به پذیرفته‌شدن، سویه‌ای نرم‌تر و گاه تلخ‌تر به کمدی می‌بخشد. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

گاهی یک پاسخ نابه‌جا به‌سرعت به زنجیره‌ای از سوءتفاهم‌ها بدل می‌شود؛ گاهی نیز یک حرکت بیش‌ازحد مطمئن، خطر را از آنچه بوده جدی‌تر می‌کند. بااین‌حال، همه شوخی‌ها به یک اندازه اثرگذار نیستند. فیلم گاهی به موقعیت‌هایی بسنده می‌کند که انتظار خنده را ایجاد می‌کنند، اما پرداختشان به اندازه کافی دقیق نیست.

بعضی لحظه‌ها بیش از آن‌که از شخصیت‌ها و منطق صحنه برآیند، شبیه قطعه‌هایی مستقل به نظر می‌رسند که برای حفظ انرژی کمدی کنار هم چیده شده‌اند. در نتیجه، تماشاگر ممکن است از برخی شوخی‌ها لذت ببرد و از برخی دیگر تنها عبور کند. همین نوسان سبب می‌شود فیلم خنده‌دار باشد، اما پیوسته و یکدست نه.

داستانی آشنا و ریتمی نابرابر از نظر روایی، فیلم به قلمرو آشنای کمدی‌های خلافکاری قدم می‌گذارد: آدم‌های نابلد وارد بازی خطرناکی می‌شوند، هویت‌هایی ساختگی می‌سازند و هرچه بیشتر پیش می‌روند، گرفتارتر می‌شوند. این الگو به‌خودی‌خود ایرادی ندارد؛ ژانر می‌تواند با مصالح آشنا سرگرم‌کننده باشد، به شرط آن‌که شخصیت‌ها، اجرا یا جزئیات موقعیت به آن طراوت ببخشند.

« بااین‌حال، همه شوخی‌ها به یک اندازه اثرگذار نیستند. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

«دیپ کاور» در بخش‌هایی چنین می‌کند، اما کمتر می‌کوشد قواعد این فرمول را دگرگون کند. ریتم نیز همیشه به نفع فیلم کار نمی‌کند. بعضی بخش‌ها با سرعت و زنجیره‌ای از اتفاق‌ها پیش می‌روند، اما در بخش‌هایی دیگر، توضیح وضعیت و تکرار کشمکش‌ها باعث افت انرژی می‌شود. وقتی شوخی‌ها پشت سر هم به هم پاسخ می‌دهند، فیلم سرزنده و روان است؛ هنگامی که برای پیشبرد نقشه یا روشن‌کردن روابط مکث می‌کند، خشکی و کش‌آمدن صحنه‌ها محسوس‌تر می‌شود.

نزدیک‌شدن به پایان نیز حجم رخدادها را فشرده می‌کند و فیلم در جمع‌کردن خطوط داستانی، گاهی شلوغ به نظر می‌رسد. این شتاب پایانی لزوماً لذت تماشا را از بین نمی‌برد، اما از ظرافتی که در بهترین لحظه‌ها دیده می‌شود، می‌کاهد. سرگرمی سبک، نه کمدی بی‌نقص «دیپ کاور» قرار نیست تأملی جدی درباره جهان جرم یا مفهوم هویت ارائه کند.

جذابیتش بیشتر در تماشای آدم‌هایی است که با ابزار نامتناسب خود وارد وضعیتی نامتناسب‌تر می‌شوند. فیلم با اتکا به بازیگرانش، چند موقعیت به‌یادماندنی و برخورد میان بداهه‌پردازی و تهدید، از دل ایده‌ای ساده سرگرمی می‌سازد. در عین حال، محدودیت‌هایش آشکارند: قصه به مسیرهای آشنا وابسته است، کیفیت شوخی‌ها فراز و فرود دارد و گاه لحن کمدی و خطر به‌خوبی در هم نمی‌آمیزند.

« دیپ کاور» در بخش‌هایی چنین می‌کند، اما کمتر می‌کوشد قواعد این فرمول را دگرگون کند. »

جمع‌بندی

بهترین دلیل برای دیدن فیلم، گروه بازیگران و نیروی جمعی آن‌هاست، نه پیچیدگی پیرنگ. تماشاگرانی که از کمدی‌های پرتحرک با شخصیت‌های دست‌پاچه و موقعیت‌های فزاینده لذت می‌برند، احتمالاً از همراهی با این سه نفر بهره خواهند برد. کسانی که انتظار طنزی بی‌وقفه، داستانی نوآورانه یا پرداختی دقیق به جهان جنایت دارند، ممکن است با بخش‌هایی کم‌رمق‌تر روبه‌رو شوند.

جمع‌بندی «دیپ کاور» کمدی خلافکاری خوش‌مشربی است که ایده‌ای سرگرم‌کننده را با اتکا به بازی گروهی و جدیت اغراق‌آمیز Orlando Bloom به لحظه‌هایی خنده‌دار تبدیل می‌کند. سه‌نفره محوری فیلم باورپذیر و دلنشین است، و تضاد میان کلاس بداهه‌پردازی و دنیای باندهای لندن به داستان نیرویی فوری می‌بخشد.

اما تازگی محدود پیرنگ، شوخی‌های نابرابر و افت‌وخیز ریتم مانع می‌شوند فیلم از یک سرگرمی موفق فراتر برود. حاصل، اثری سبک و خوش‌تماشا برای شبی است که قرار نیست از سینما شاهکاری بخواهیم؛ کافی است چند بار غافلگیرمان کند و ما را با لبخند از دل دردسرهایش عبور دهد.

« بهترین دلیل برای دیدن فیلم، گروه بازیگران و نیروی جمعی آن‌هاست، نه پیچیدگی پیرنگ. »