نقد و بررسی
نقد Colossal | 2017
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
ایده‌ای نامتعارف، فراتر از هیولابازی «Colossal» با پیش‌فرضی چنان نامتعارف آغاز می‌شود که دشوار است تماشاگر از همان ابتدا حدس بزند فیلم قصد دارد در چه قلمرویی حرکت کند. زنی که زندگی‌اش از هم پاشیده، درمی‌یابد میان وضعیت روانی و رفتارهایش با ظهور هیولایی عظیم در سئول پیوندی اسرارآمیز وجود دارد.
همین طرح به‌تنهایی می‌توانست دستمایه‌ی یک فیلم هیولاییِ پرهیاهو یا کمدی‌ای سبک باشد؛ اما فیلم به این انتخاب‌های آشنا رضایت نمی‌دهد. کارگردان و نویسنده، ناچو ویگالوندو، از عنصر فانتزی نه فقط برای ساختن صحنه‌های تماشایی، بلکه برای شکل‌دادن به استعاره‌ای درباره‌ی آشفتگی، مسئولیت و اثر رفتار فرد بر اطرافیانش بهره می‌گیرد.
جذابیت اصلی ایده در همین دوگانگی است: ماجرا در مقیاسی عظیم رخ می‌دهد، اما سرچشمه‌ی آن تجربه‌هایی کاملاً شخصی و روزمره‌اند. فاصله‌ی میان یک زن گرفتار در زندگی نامرتبش و ویرانی شهری در آن سوی جهان، هم خنده‌دار است و هم نگران‌کننده. فیلم از تماشاگر می‌خواهد این تناقض را بپذیرد؛ نه با توضیح‌های مفصل و نظام‌مند، بلکه با اعتماد به تصویر و بافت عجیب جهانش.
« فاصله‌ی میان یک زن گرفتار در زندگی نامرتبش و ویرانی شهری در آن سوی جهان، هم خنده‌دار است و هم نگران‌کننده. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
Gloria؛ شخصیتی خطاکار و انسانی Gloria، با بازی Anne Hathaway، قهرمانی بی‌نقص یا حتی همیشه دوست‌داشتنی نیست. او با بی‌کاری، شکست عاطفی و مصرف بی‌رویه‌ی الکل دست‌وپنجه نرم می‌کند و در برابر آشفتگی زندگی‌اش اغلب واکنشی منفعلانه دارد. ارزش شخصیت در این است که فیلم او را به نمادی ساده و یک‌بعدی تقلیل نمی‌دهد.
رفتارهایش گاه آزاردهنده است، گاه خنده‌دار و گاه تلخ؛ اما همین نوسان، او را به انسانی باورپذیر بدل می‌کند که باید با پیامد انتخاب‌هایش روبه‌رو شود. هتوی در نقش Gloria به‌خوبی از زبان بدن و تغییرات ظریف لحن بهره می‌گیرد. شخصیت گاهی با شوخی و بی‌خیالی از موقعیتی دشوار می‌گریزد، اما در لحظه‌هایی دیگر شکنندگی و سردرگمی‌اش آشکار می‌شود.
بازی او به‌ویژه در صحنه‌هایی اثرگذار است که فیلم میان رفتارهای روزمره و رخدادهای فراواقعی رفت‌وآمد می‌کند. او بدون آنکه هر احساس را با تأکید اغراق‌آمیز نمایش دهد، تناقض‌های Gloria را زنده نگه می‌دارد. پیوند استعاری میان زندگی شخصی و فاجعه هیولای فیلم صرفاً ابزاری برای ایجاد هیجان نیست؛ حضورش به تدریج معنایی نمادین پیدا می‌کند.
« Gloria؛ شخصیتی خطاکار و انسانی Gloria، با بازی Anne Hathaway، قهرمانی بی‌نقص یا حتی همیشه دوست‌داشتنی نیست. »
شخصیت‌ها و اجرا
پیوند میان زندگی Gloria و تخریب در سئول، پرسشی اخلاقی به میان می‌آورد: وقتی رفتارهای فرد از محدوده‌ی زندگی خودش بیرون می‌روند و دیگران را هم متأثر می‌کنند، مسئولیت او تا کجا امتداد می‌یابد؟ فیلم پاسخ را به شکل موعظه عرضه نمی‌کند، بلکه اجازه می‌دهد خودِ موقعیت نامعقول این پرسش را مجسم کند.
با این حال، استعاره همیشه به یک اندازه روشن و منسجم نیست. گاه تصویر هیولا و آشفتگی انسانی چنان به هم نزدیک می‌شوند که رابطه‌شان پرقدرت و بدیع به نظر می‌رسد؛ گاه نیز معنای نمادین کمی بیش از اندازه مستقیم می‌شود یا در جزئیات داستانی گم می‌ماند. فیلم از این منظر اثری پرریسک است: ایده‌ای بزرگ دارد، اما همه‌ی اجزای آن همیشه با همان دقتی که پیش‌فرضش وعده می‌دهد به هم نمی‌پیوندند.
Oscar و تغییر مسیر روایت Oscar، با بازی Jason Sudeikis، در آغاز چهره‌ای آشنا و خوش‌برخورد دارد؛ دوست قدیمی‌ای که در شهر زادگاه Gloria به او کار و پناهی موقت پیشنهاد می‌کند. اما جذابیت نقش در فاصله‌ی میان ظاهر و لایه‌های دیگر شخصیت نهفته است. سودیکیس در این فیلم از محدوده‌ی کمدیِ سبک فاصله می‌گیرد و به شخصیتی پیچیده‌تر نزدیک می‌شود؛ بازی او به‌تدریج رنگی ناآرام‌کننده پیدا می‌کند، بی‌آنکه فیلم همه‌ی تغییراتش را با نشانه‌گذاری آشکار توضیح دهد.
« فیلم پاسخ را به شکل موعظه عرضه نمی‌کند، بلکه اجازه می‌دهد خودِ موقعیت نامعقول این پرسش را مجسم کند. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
رابطه‌ی Gloria و Oscar یکی از محورهای مهم اثر است، زیرا فیلم از خلال آن به قدرت، رنجش و توقع‌های پنهان در دوستی می‌پردازد. این بخش‌ها گاهی از حیث شخصیت‌پردازی دقیق‌اند و گاهی از شتاب یا تأکید بیش از اندازه آسیب می‌بینند. با وجود این، تقابل بازی هتوی و سودیکیس به روایت انرژی می‌دهد.
هر دو بازیگر به فیلم کمک می‌کنند تا از یک ایده‌ی صرفاً عجیب فراتر برود و تنشی انسانی بسازد. کمدی سیاه و لغزش‌های لحن «Colossal» مدام میان کمدی، فانتزی، درام و لحظه‌هایی از خشونت عاطفی جابه‌جا می‌شود. شوخی‌های فیلم غالباً از تضاد میان موقعیت عادی و پیامدهای نامعقول آن برمی‌آیند. این کمدی گاهی تازه و مؤثر است، زیرا تماشاگر را از مسیر انتظارهای ژانری بیرون می‌برد؛ اما همیشه به هدف نمی‌رسد.
برخی لحظه‌ها چنان جدی‌اند که شوخی‌های اطرافشان ناهمگون جلوه می‌کنند، و در جاهایی دیگر لحن سبک، وزن موضوع را کم‌رنگ می‌سازد. این ناپایداری را می‌توان هم بخشی از جسارت فیلم دانست و هم یکی از کاستی‌های آن. تغییر ناگهانی فضا می‌تواند تجربه‌ی تماشاگر را عمداً آشفته کند، اما آشفته‌سازی زمانی مؤثر است که پیوند درونی صحنه‌ها حفظ شود.
« این بخش‌ها گاهی از حیث شخصیت‌پردازی دقیق‌اند و گاهی از شتاب یا تأکید بیش از اندازه آسیب می‌بینند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
«Colossal» در بهترین لحظه‌هایش این تعادل را پیدا می‌کند؛ در لحظه‌های ضعیف‌تر، به نظر می‌رسد چند فیلم با دغدغه‌های متفاوت درون یک روایت کنار هم قرار گرفته‌اند. ریتم، شخصیت‌های فرعی و کیفیت اجرا روایت در بخش‌های آغازین با کنجکاوی پیش می‌رود و از آشکارشدن تدریجی قواعد جهانش نیرو می‌گیرد.
اما در بخش‌های پایانی، ریتم اندکی کش می‌آید و بعضی موقعیت‌ها بیش از اندازه امتداد پیدا می‌کنند. این کندی، به‌خصوص زمانی محسوس می‌شود که فیلم می‌خواهد هم‌زمان تنش، معنای استعاری و تحول شخصیت‌ها را به نقطه‌ای واحد برساند. پایان‌بندی، بی‌آنکه جزئیاتش آشکار شود، واجد حرفی قابل تأمل است؛ بااین‌حال، مسیر رسیدن به آن برای همه‌ی تماشاگران به یک اندازه قانع‌کننده نخواهد بود.
شخصیت‌های فرعی، در قیاس با Gloria و Oscar، فرصت محدودتری برای شکل‌گیری دارند. برخی از آنان بیشتر کارکردی روایی دارند تا حضوری مستقل و کامل؛ ازاین‌رو، روابط اجتماعی شهر و جمع دوستانه‌ای که فیلم معرفی می‌کند، گاهی کم‌عمق می‌ماند. از سوی دیگر، موسیقی و طراحی موقعیت‌ها به ساختن حال‌وهوایی کمک می‌کنند که میان روزمرگی و کابوس در نوسان است.
« اما در بخش‌های پایانی، ریتم اندکی کش می‌آید و بعضی موقعیت‌ها بیش از اندازه امتداد پیدا می‌کنند. »
جمع‌بندی
فیلم با امکانات بصری‌اش جهان هیولایی را به شکلی روشن و قابل‌فهم وارد روایت می‌کند، بی‌آنکه تمام وزن خود را بر نمایش ویرانی بگذارد. جمع‌بندی «Colossal» فیلمی جسور، نامتعارف و نابرابر است؛ اثری که از ترکیب هیولابازی با کمدی سیاه و درام روان‌شناختی، تجربه‌ای تازه می‌سازد، اما در حفظ انسجام این ترکیب همیشه موفق نیست.
ایده‌ی مرکزی آن خلاقانه است و بازی‌های Anne Hathaway و Jason Sudeikis به روایت جان می‌بخشند. در مقابل، کش‌آمدن بخش‌های پایانی، پرداخت محدود برخی شخصیت‌ها و نوسان لحن می‌توانند از اثرگذاری آن بکاهند. فیلم بیش از آنکه یک ماجرای هیولاییِ متعارف باشد، کوششی است برای تبدیل آشفتگی درونی به تصویری بزرگ و دیدنی؛ تصویری که از مسئولیت فردی و آسیب‌هایی می‌پرسد که به دیگران منتقل می‌شوند.
همین جاه‌طلبی، با همه‌ی لغزش‌هایش، دلیل اصلی ماندگاری فیلم در ذهن است: «Colossal» شاید همیشه همه‌چیز را سر جای خود ننشاند، اما جرئت دارد از مسیری برود که کمتر فیلمی انتخاب می‌کند.
« ایده‌ی مرکزی آن خلاقانه است و بازی‌های Anne Hathaway و Jason Sudeikis به روایت جان می‌بخشند. »
ثبت دیدگاه