وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

ایده‌ای آشنا، با چرخشی نامتعارف «Christmas with Jerks» از مصالح شناخته‌شدهٔ کمدی رمانتیک تعطیلات بهره می‌گیرد: دو آدم ناسازگار که ناچارند در فضایی محدود کنار هم بمانند، کل‌کل‌هایشان به نزدیکی عاطفی می‌انجامد و تقویم کریسمس برای حل‌وفصل ماجرا ضرب‌الاجل می‌گذارد. فیلم این الگوی آشنا را از همان ابتدا پنهان نمی‌کند؛ جذابیتش بیش از آن‌که در غافلگیری داستان باشد، به لحن بازیگوش و شخصیت‌های نه‌چندان مؤدبش وابسته است.

در دل فضای تزئین‌شده و جشن‌گون، با کمدی‌ای روبه‌رو هستیم که عمداً از شیرینی بی‌وقفهٔ آثار مرسوم این فصل فاصله می‌گیرد. محور قصه ایو کارتر است؛ ستاره‌ای سابق که در بزرگسالی، پس از ناکام ماندن تلاشش برای بازگشت به سینما، به خانهٔ خواهرش پناه می‌برد. اما خانه آن‌قدرها هم خالی نیست: ایس استرانگ، بدلکار آسیب‌دیده‌ای که از سگ‌ها نگهداری می‌کند، آن‌جا حضور دارد.

ایو می‌خواهد او را از خانه بیرون کند و برای رسیدن به این هدف، کمکش می‌کند دل نامزد سابقش را دوباره به دست آورد. در این طرح، کشمکش عاشقانه با بحران شغلی و احساس ناکامی ایو گره می‌خورد؛ هرچند فیلم همهٔ این عناصر را با عمق یکسان نمی‌پروراند. ایو؛ قلب تپندهٔ فیلم مهم‌ترین امتیاز اثر، حضور لیانا آدامز در نقش ایو است.

او شخصیت را نه به شکل قهرمانی دوست‌داشتنی و بی‌عیب، بلکه با غرور، بی‌حوصلگی، خودخواهی و لحظه‌هایی از آسیب‌پذیری زنده می‌کند. این ترکیب به ایو مجال می‌دهد که گاهی واقعاً ناخوشایند باشد، بی‌آن‌که تماشاگر کاملاً از او روی‌گردان شود. انرژی راحت و شوخ‌طبع بازیگر، در صحنه‌هایی که روایت بیش از حد به گفت‌وگوهای دونفره متکی است، کمک می‌کند فیلم از سکون کامل دور بماند.

« اما خانه آن‌قدرها هم خالی نیست: ایس استرانگ، بدلکار آسیب‌دیده‌ای که از سگ‌ها نگهداری می‌کند، آن‌جا حضور دارد. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

منتقدی نیز به جذابیت شخصیت‌ها و بازیگوشی لحن در کنار پیش‌بینی‌پذیری عاشقانه اشاره کرده است. لایهٔ حرفه‌ای زندگی ایو نیز ظرفیت دراماتیک قابل‌توجهی دارد. کنار گذاشته‌شدن از نقشی که می‌توانست بازگشتش را رقم بزند، فقط مقدمه‌ای برای فرار او به خانهٔ خواهر نیست؛ بهانه‌ای است برای نمایش رنجِ از دست دادن جایگاه و دشواری مواجهه با تصویری که آدم از آیندهٔ خود ساخته است.

بااین‌حال، این بُعد اغلب در حاشیهٔ ماجرای رمانتیک می‌ماند. فیلم به آسیب‌پذیری ایو سر می‌زند، اما کمتر در آن مکث می‌کند و به‌ندرت اجازه می‌دهد بحران شغلی‌اش با پیچیدگی کامل بر رابطهٔ تازه‌اش سایه بیندازد. شوخی‌هایی بیرون از قالب معمول عنوان فیلم وعدهٔ لحنی تندتر از کمدی‌های خانوادگی متعارف می‌دهد و اثر تا اندازه‌ای به آن وفادار می‌ماند.

شوخی‌های نامأنوس، شخصیت‌هایی که همیشه آداب‌دان و دلپذیر نیستند و فاصله گرفتن از پاکیزگی بیش از حدِ بعضی کمدی‌های تعطیلاتی، به فیلم هویت متمایزی می‌دهد. «Christmas with Jerks» هم‌زمان از قراردادهای ژانر استفاده می‌کند و آن‌ها را دست می‌اندازد؛ بنابراین نه هجو تمام‌عیار است و نه عاشقانه‌ای کاملاً سرراست.

همین دوگانگی می‌تواند برای تماشاگرانی که از فرمول صیقلی و بی‌خطر آثار کریسمسی خسته شده‌اند، جذاب باشد. برخی واکنش‌ها نیز فیلم را اثری نامتعارف و بازیگوش دانسته‌اند، هرچند این جسارت برای همه به یک اندازه خوشایند نیست. طنز فیلم همیشه از ظرافت برخوردار نیست. گاه به‌جای آن‌که از شخصیت یا موقعیت به‌طور طبیعی بجوشد، به شوک یا تفاوت لحن تکیه می‌کند.

« منتقدی نیز به جذابیت شخصیت‌ها و بازیگوشی لحن در کنار پیش‌بینی‌پذیری عاشقانه اشاره کرده است. »

شخصیت‌ها و اجرا

این انتخاب می‌تواند خنده‌آور باشد، اما گاهی نیز حس می‌شود اثر صرفاً می‌خواهد با خلاف‌آمدِ عادت بودن خود را از دیگر فیلم‌های تعطیلاتی جدا کند. در چنین لحظاتی، شوخی به‌جای آن‌که جهان شخصیت‌ها را روشن‌تر کند، به وقفه‌ای در جریان روایت بدل می‌شود. بااین‌حال، همین ناهماهنگی بخشی از شخصیت فیلم است: اثری که ترجیح می‌دهد نامرتب و سرکش باشد تا کاملاً خوش‌رفتار و قابل‌پیش‌بینی.

عاشقانه‌ای که مقصدش پیداست رابطهٔ ایو و ایس بر پایهٔ همان سازوکاری شکل می‌گیرد که مخاطب ژانر به‌خوبی می‌شناسد: برخورد نخست پرتنش، هم‌زیستی ناخواسته، شناخت تدریجی و نرم‌شدن مرزهای خصومت. فیلم از این الگو بهره می‌گیرد، اما کمتر می‌کوشد آن را از نو تعریف کند. مسیر عاطفی زوج اصلی در مجموع قابل حدس است و موقعیت‌هایی که باید به نزدیکی‌شان شتاب بدهد، گاه بیش از آن‌که از تحول درونی شخصیت‌ها ناشی شود، به نیازهای طرح داستان وابسته‌اند.

مسئله صرفاً آشنا بودن پایان یا مقصد کلی نیست؛ کمدی رمانتیک می‌تواند با دانستن مقصد نیز لذت‌بخش باشد، اگر مسیر را با شخصیت‌پردازی دقیق و کشمکش‌های زنده پر کند. این فیلم در بعضی لحظات به چنین موفقیتی نزدیک می‌شود، به‌خصوص وقتی ایو ناچار است میان خواستهٔ آنی خود و نیازهای دیگران تعادل برقرار کند.

اما رابطهٔ عاطفی به‌اندازهٔ کافی از تجربه‌ها و تناقض‌های فردی دو شخصیت تغذیه نمی‌کند تا از قالب عمومی‌اش فراتر برود. در نتیجه، جذابیت زوج بیشتر به شیمی صحنه‌ای و لحظات شوخ‌طبعانه وابسته است تا به تحول عاشقانه‌ای عمیق و غافلگیرکننده. خانه به‌مثابه صحنه و محدودیت بخش عمدهٔ فیلم در یک خانه می‌گذرد؛ تصمیمی که هم با وضعیت داستان سازگار است و هم محدودیت‌های تولید را آشکار می‌کند.

« در چنین لحظاتی، شوخی به‌جای آن‌که جهان شخصیت‌ها را روشن‌تر کند، به وقفه‌ای در جریان روایت بدل می‌شود. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

خانه میدان نبرد کوچکی برای دو شخصیت می‌شود: هر گوشه می‌تواند زمینهٔ یک برخورد تازه باشد و حضور سگ‌ها نیز به فضای بسته امکان حرکت و لحظاتی از بازیگوشی می‌دهد. محدود بودن مکان به فیلم کمک می‌کند بر جزئیات رفتار و گفت‌وگو متمرکز شود؛ موضوعی که با طرح «هم‌زیستی اجباری» پیوند طبیعی دارد.

اما این انتخاب هزینه‌ای هم دارد. وقتی گسترش فضا و تنوع موقعیت‌ها محدود است، بار پیشبرد فیلم بر دوش گفت‌وگوها و بازی‌ها می‌افتد. هرگاه این عناصر از ریتم یا تازگی کافی برخوردار نباشند، صحنه‌ها به تکرار نزدیک می‌شوند و رابطهٔ ایو و ایس به گردش در یک الگوی ثابت فرو می‌کاهد: اصطکاک، شوخی، عقب‌نشینی و دوباره اصطکاک.

فیلم از این محصوربودن بهرهٔ کامل نمی‌گیرد؛ خانه گاهی به محیطی صمیمی و مناسب برای کمدی بدل می‌شود و گاهی یادآور این است که دامنهٔ روایت از چند تعامل محدود فراتر نمی‌رود. بازی‌ها و ناهماهنگی‌های اجرایی در کنار آدامز، تایلر باکینگهام نقش ایس را بازی می‌کند؛ بدلکاری که آسیب‌دیدگی جسمی‌اش او را به خانه محدود کرده است.

شخصیت او در برابر انرژی بی‌قرار ایو قرار می‌گیرد و این تضاد، در اصل ظرفیت مناسبی برای ساختن طنز دارد. بااین‌حال، همهٔ نقش‌ها به یک اندازه از فردیت و ظرافت برخوردار نیستند. در بخش‌هایی، شخصیت‌های فرعی بیشتر ابزار حرکت دادن قصه‌اند تا حضورهایی با وزن مستقل؛ همین امر هم فضای محدود فیلم را برجسته‌تر می‌کند و هم از غنای روابط می‌کاهد.

« وقتی گسترش فضا و تنوع موقعیت‌ها محدود است، بار پیشبرد فیلم بر دوش گفت‌وگوها و بازی‌ها می‌افتد. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

فیلمنامه نیز میان دو گرایش در نوسان است: از یک‌سو می‌خواهد قراردادهای عاشقانهٔ کریسمسی را حفظ کند و از سوی دیگر می‌خواهد آن‌ها را با شوخی‌های زمخت‌تر و بی‌پرواتر به هم بزند. این دو لحن همیشه به تعادل نمی‌رسند. بعضی شوخی‌ها و واکنش‌ها بیش از اندازه طرح‌ریزی‌شده به نظر می‌آیند و گاه گفت‌وگوها به‌جای آن‌که شخصیت را بسط دهند، تنها وظیفهٔ ایجاد مکث یا خنده را برعهده دارند.

حاصل، فیلمی است که لحظات سرزنده‌اش بیشتر از انسجام کلی‌اش به یاد می‌ماند. جمع‌بندی «Christmas with Jerks» کمدی عاشقانه‌ای کم‌ادعا و ناهموار است که با تکیه بر یک موقعیت آشنا، لحن خشن‌تر و نامتعارف‌تری به فضای فیلم‌های کریسمسی می‌آورد. بهترین دارایی‌اش ایو و بازی پرانرژی لیانا آدامز است؛ شخصیتی که با خودخواهی و آسیب‌پذیری هم‌زمان، از قالب قهرمان بی‌نقص فاصله می‌گیرد.

فیلم همچنین از محدودیت مکانی خود برای ساختن کشمکش‌های خانگی استفاده می‌کند، هرچند این محدودیت گاهی به تکرار و کمبود تنوع می‌انجامد. در سوی دیگر، داستان عاشقانه مسیر چندان تازه‌ای نمی‌پیماید و همهٔ بازی‌ها و عناصر فیلمنامه از انسجام یکسانی برخوردار نیستند. فیلم بیش از آن‌که اثری صیقلی یا عمیق باشد، تجربه‌ای متکی بر لحن و شخصیت مرکزی‌اش است؛ تجربه‌ای که ممکن است برای دوستداران کمدی‌های تعطیلاتیِ نامتعارف سرگرم‌کننده باشد، اما برای تماشاگرانی که در پی عاشقانه‌ای نوآورانه و پرداختی دقیق‌اند، محدودیت‌هایش آشکار خواهد ماند.

« حاصل، فیلمی است که لحظات سرزنده‌اش بیشتر از انسجام کلی‌اش به یاد می‌ماند. »