نقد و بررسی
نقد قلب‌های شیمیایی (Chemical Hearts) | 2020
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
میان رمانتیسم و اندوه «Chemical Hearts» ساختهٔ Richard Tanne، درام عاشقانه‌ای نوجوانانه است که از دل آشناییِ هنری پیج، دانش‌آموزی خیال‌پرداز و مشتاق نویسندگی، با گریس تاون، هم‌کلاسی تازه‌وارد و رازآلود، شکل می‌گیرد. هنری خود را رمانتیکی بی‌درمان می‌داند و عشق را همچون تجربه‌ای سرنوشت‌ساز انتظار می‌کشد؛ گریس، در برابر او، با زخمی عاطفی و گذشته‌ای سنگین به داستان قدم می‌گذارد.
فیلم از این تقابل برای طرح پرسشی آشنا اما مهم بهره می‌برد: آیا عشق می‌تواند دیگری را نجات دهد، یا گاهی نخستین وظیفهٔ عاشقانه، پذیرفتن فاصله و ناتوانی در نجات‌دادن اوست؟ اثر در چارچوب ملودرام نوجوانانه حرکت می‌کند، اما موضوعش فقط شور نخستین دلدادگی نیست. فقدان، سوگ، محدودیت شناخت آدم‌ها و فاصلهٔ میان تصور عاشقانه و واقعیت رابطه، لایه‌های اصلی آن را می‌سازند.
فیلم آگاهانه از افشای ناگهانیِ رازها به‌عنوان تنها جاذبهٔ داستان فراتر می‌رود و بیشتر به اثر زخم‌های گذشته بر اکنون توجه می‌کند. بااین‌حال، گاه آن‌قدر مشتاق است که هر احساس را به جمله‌ای حکیمانه بدل کند که صدای طبیعی شخصیت‌ها زیر بار معناجویی کم‌رنگ می‌شود. روایت و ضرباهنگ شروع فیلم آرام و کم‌شتاب است.
هنری و جهان روزمره‌اش پیش از آن‌که رابطهٔ مرکزی به حرکت درآید، زمان زیادی برای معرفی خود می‌گیرند؛ زمانی که همیشه به شخصیت‌پردازی عمیق‌تر منجر نمی‌شود. بخشی از این کندی می‌تواند با حالت معلق و تأملی فیلم سازگار باشد، اما گاهی صحنه‌ها بیش از اندازه در انتظار شکل‌گرفتن احساسی می‌مانند که هنوز زمینهٔ کافی برای آن فراهم نشده است.
« اثر در چارچوب ملودرام نوجوانانه حرکت می‌کند، اما موضوعش فقط شور نخستین دلدادگی نیست. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
در نتیجه، تماشاگر ممکن است پیش از ورود کامل به رابطه، با فاصله به آن نگاه کند. روایت از دریچهٔ هنری پیش می‌رود و این انتخاب اهمیت دارد: گریس را نه به‌عنوان شخصیتی که تمام درونش در دسترس تماشاگر است، بلکه از خلال نگاه، کنجکاوی و خیال‌پردازی او می‌شناسیم. این زاویه می‌تواند تجربهٔ عاشق‌شدن را صادقانه‌تر کند؛ آدمِ دل‌باخته اغلب دیگری را چنان می‌بیند که با خواسته‌ها و تصورات خودش آمیخته است.
در عین حال، همین محدودیت گاه به کمبود می‌انجامد؛ بخش‌هایی از شخصیت گریس بیشتر در قالب نشانه‌ها و رازها باقی می‌مانند تا آن‌که با فرصت کافی به تجربه‌ای مستقل و چندوجهی بدل شوند. عشق؛ کشف دیگری یا خیال‌پردازی دربارهٔ او؟ یکی از محورهای فکری فیلم، فاصلهٔ میان دوست‌داشتن یک فرد و دوست‌داشتن تصویری است که از او ساخته‌ایم.
هنری با اشتیاقی صادقانه به گریس نزدیک می‌شود، اما شدت احساسش همیشه به معنای شناخت عمیق نیست. او گاه از رنج گریس روایتی می‌سازد که در آن خود نیز نقش مهمی دارد؛ گویی نزدیک‌شدن به او می‌تواند معنایی تازه به زندگی خودش ببخشد. فیلم در بهترین لحظاتش این خودمحوریِ ناخواسته را محکوم نمی‌کند، بلکه آن را بخشی از خامی عاطفی و تجربه‌نداشتن هنری نشان می‌دهد.
در برابر، گریس شخصیتی است که نمی‌توان رنجش را صرفاً مادهٔ خام یک داستان عاشقانه دانست. او با پیچیدگی‌ها و مرزهای خودش زندگی می‌کند و همیشه آمادهٔ آن نیست که نیازهای هنری را پاسخ دهد. این جنبه، رابطه را از الگوی سادهٔ «عاشقِ خوب، معشوقِ زخمی» دور می‌کند؛ هرچند فیلم در همهٔ لحظات به اندازهٔ کافی مراقب نیست که گریس را از جایگاه رازآلود و اندوه‌زده‌ای که نگاه هنری برایش می‌سازد بیرون بیاورد.
« در نتیجه، تماشاگر ممکن است پیش از ورود کامل به رابطه، با فاصله به آن نگاه کند. »
شخصیت‌ها و اجرا
تنش میان این دو امکان—فردیت گریس و تصویر او در ذهن هنری—از جذاب‌ترین بخش‌های اثر است. بازی‌ها و شیمی میان دو بازیگر لیلی راینهارت در نقش گریس، سنگینیِ اندوه را بی‌نیاز از نمایش‌های پرطمطراق منتقل می‌کند. بازی او بر مکث‌ها، واکنش‌های کوچک و تغییرات ظریف حالت چهره تکیه دارد؛ گریس می‌تواند در لحظه‌ای سرد و دور به نظر برسد و لحظه‌ای دیگر شکنندگی‌ای را آشکار کند که پشت آن فاصله پنهان شده است.
راینهارت به شخصیت نوعی مقاومت می‌بخشد و اجازه نمی‌دهد او فقط به نمادی برای رنج یا معمایی برای حل‌کردن تبدیل شود. آستین ابرامز نیز هنری را با ترکیبی از شور، کنجکاوی و بی‌تجربگی بازی می‌کند. او به‌خوبی نشان می‌دهد که هنری هم می‌تواند دل‌نشین باشد و هم گاه از خودبینیِ ناآگاهانه‌اش بی‌خبر بماند.
هماهنگی دو بازیگر به رابطه گرمایی باورپذیر می‌دهد، اما این شیمی برای همهٔ صحنه‌ها یکسان نیست. گاه نزدیکی آن‌ها طبیعی و ملموس است و گاه رابطه بیشتر بر ادعای متن تکیه می‌کند تا بر پیوندی که در رفتار و گفت‌وگو شکل گرفته باشد. همین نوسان، بخشی از تفاوت واکنش‌ها به فیلم را توضیح می‌دهد: برخی تماشاگران تلخی و صمیمیت رابطه را حس می‌کنند و برخی دیگر فاصله‌ای میان دو شخصیت می‌بینند.
دیالوگ‌ها و خطر تصنع فیلم علاقهٔ آشکاری به واژه‌ها، استعاره‌ها و جمله‌های شاعرانه دارد؛ علاقه‌ای که با میل هنری به نویسندگی و فضای ادبی داستان پیوند خورده است. این تمهید گاهی به اثر رنگ‌وبویی مشخص می‌دهد و با ذهنیت نوجوانی سازگار است: دوره‌ای که احساسات بزرگ‌اند و زبان روزمره برای بیانشان ناکافی به نظر می‌رسد.
« تنش میان این دو امکان—فردیت گریس و تصویر او در ذهن هنری—از جذاب‌ترین بخش‌های اثر است. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
اما میان شاعرانه‌بودن و مصنوعی‌بودن فاصله‌ای باریک وجود دارد. بعضی گفت‌وگوها چنان صیقل‌خورده‌اند که به جای مکالمهٔ دو نوجوان، شبیه جمله‌هایی به نظر می‌رسند که از پیش برای نقل‌قول‌شدن ساخته شده‌اند. این مسئله فقط به انتخاب واژه‌ها محدود نمی‌شود؛ گاهی گفت‌وگو پیش از آن‌که شخصیت‌ها فرصت کنند احساس را تجربه کنند، معنای آن را توضیح می‌دهد.
نتیجه، لحظاتی است که به‌جای آن‌که تماشاگر را به کشف عاطفه دعوت کنند، اصرار دارند اهمیت خود را اعلام کنند. فیلم هرگاه به سکوت، رفتار و تناقض‌های کوچک شخصیت‌ها اعتماد می‌کند، تأثیرگذارتر می‌شود. هرگاه احساسات را با جمله‌هایی بیش از حد آشکار و حکمت‌آمیز صورت‌بندی می‌کند، بخشی از ظرافتش را از دست می‌دهد.
سوگ، نوجوانی و نگاه فیلم «Chemical Hearts» نوجوانی را دوره‌ای گذرا و بی‌اهمیت نمی‌بیند. برای شخصیت‌هایش، تجربه‌های عاطفی در همان لحظه به اندازهٔ تمام جهان وزن دارند؛ این‌که بزرگسالان ممکن است بعدها آن‌ها را کوچک‌تر ببینند، از شدت واقعی‌شان نمی‌کاهد. فیلم می‌کوشد میان شور نخستین عشق و پیامدهای جدی‌تر فقدان پیوند برقرار کند و یادآور شود که بزرگ‌شدن همیشه به معنای فهمیدن همه‌چیز نیست؛ گاهی به معنای پذیرفتنِ ناتوانی خود در توضیح‌دادن یا حل‌کردن رنج دیگری است.
بااین‌حال، این نگاه در جاهایی به ملودرامِ آشنا نزدیک می‌شود. رنجِ گریس و تلاش هنری برای فهمیدن او می‌توانست با زمینه‌سازی دقیق‌تر و توجه بیشتر به زندگی روزمرهٔ هر دو، پیچیدگی افزون‌تری پیدا کند. شماری از شخصیت‌های فرعی نیز بیشتر نقش حاشیه‌ای دارند و کمتر به جهان عاطفی فیلم عمق می‌دهند.
« اما میان شاعرانه‌بودن و مصنوعی‌بودن فاصله‌ای باریک وجود دارد. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
ازاین‌رو، اثر گاهی احساسی مهم را طرح می‌کند، اما آن را به اندازهٔ کافی در روابط و جزئیات زندگی شخصیت‌ها نمی‌پروراند. فضاسازی و انتخاب‌های روایی فضای فیلم با حال‌وهوای درون‌گرای آن تناسب دارد. محیط‌های دبیرستانی، رفت‌وآمدهای روزانه و فضاهای خلوت، جهان کوچکی می‌سازند که در آن تجربه‌های هنری و گریس بزرگ و تعیین‌کننده جلوه می‌کنند.
فیلم در بعضی لحظات با تکیه بر سکون و خلوت، اندوه را به‌صورت فضایی پیرامون شخصیت‌ها درمی‌آورد، نه صرفاً موضوعی که درباره‌اش حرف زده شود. این رویکرد در ایجاد حال‌وهوای تلخ‌وشیرین مؤثر است، هرچند استفادهٔ مکرر از لحن افسرده و تأملی می‌تواند به یکنواختی بینجامد. از سوی دیگر، عناصر نمادین و استعاری فیلم گاهی بیش از اندازه آشکارند.
برخی تصویرها و اشیا چنان روشن به معنای احساسی معینی اشاره می‌کنند که مجال تفسیر شخصی را محدود می‌سازند. فیلم با این انتخاب می‌خواهد پیوند میان زخم، ترمیم و عشق را ملموس کند، اما هرچه استعاره صریح‌تر باشد، خطر آن بیشتر است که به جای برانگیختن حس، معنای آماده‌ای را تحویل مخاطب دهد.
اثر هرگاه به تصویر و فضا مجال می‌دهد تا بی‌توضیح کار کنند، از تأکیدهای کلامی‌اش رها و پخته‌تر می‌شود. پایان‌بندی و تأثیر نهایی پایان‌بندی فیلم را می‌توان در امتداد پرسش مرکزی‌اش دید: آیا عشق الزاماً به وصال یا آرامش منتهی می‌شود؟ پاسخ اثر، بیش از آن‌که تسکین‌دهنده باشد، بر محدودیتِ خواستن و پذیرفتنِ استقلال دیگری تکیه دارد.
« فضاسازی و انتخاب‌های روایی فضای فیلم با حال‌وهوای درون‌گرای آن تناسب دارد. »
جمع‌بندی
این انتخاب با نگاه واقع‌گرایانه‌تر فیلم به رابطه سازگار است، اما ممکن است برای تماشاگرانی که انتظار گره‌گشایی عاطفیِ روشن‌تری دارند رضایت‌بخش نباشد. پایان همچنین از همان لحنی بهره می‌گیرد که در سراسر فیلم میان صداقت احساسی و تأکید بیش از اندازه بر اهمیت لحظه‌ها در رفت‌وآمد است. بی‌آن‌که مسیر پایانی داستان آشکار شود، می‌توان گفت اثر به‌جای آن‌که همهٔ زخم‌ها را ببندد، بر باقی‌ماندنِ اثر آن‌ها تأکید می‌کند.
این انتخاب از نظر موضوعی قابل‌دفاع است، اما اجرای آن برای همه به یک اندازه قانع‌کننده نخواهد بود. اگر تماشاگر با شخصیت‌ها و ریتم کم‌شتاب فیلم همراه شده باشد، تلخی پایانی می‌تواند در ذهنش بماند؛ اگر از پیش با گفت‌وگوهای تصنعی یا قصهٔ آشنا فاصله گرفته باشد، همان پایان ممکن است بیشتر ناکام‌کننده جلوه کند تا تأمل‌برانگیز.
جمع‌بندی «Chemical Hearts» فیلمی نابرابر اما گاه اثرگذار دربارهٔ نخستین عشق، اندوه و دشواریِ شناختن دیگری است. بازی‌های لیلی راینهارت و آستین ابرامز به آن گرما و نیروی عاطفی می‌بخشند و حال‌وهوای تلخ‌وشیرینش در لحظاتی به‌خوبی می‌نشیند. در مقابل، شروع کند، شخصیت‌های فرعی کم‌پرداخته، داستان آشنا و گفت‌وگوهایی که گاه بیش از حد شاعرانه و تصنعی می‌شوند، مانع از آن‌اند که فیلم همواره به عمق موردنظرش برسد.
ارزش اثر بیش از آن‌که در تا
« این انتخاب از نظر موضوعی قابل‌دفاع است، اما اجرای آن برای همه به یک اندازه قانع‌کننده نخواهد بود. »
ثبت دیدگاه