نقد و بررسی
نقد نینجای شطرنجی (Checkered Ninja) | 2018
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
فراتر از ظاهر کودکانه «Checkered Ninja» ساختهٔ Anders Matthesen و Thorbjørn Christoffersen، در نگاه نخست به قصه‌ای آشنا شباهت دارد: عروسکی جان می‌گیرد و نوجوانی کم‌اعتمادبه‌نفس را وارد ماجرایی پرتحرک می‌کند. اما فیلم خیلی زود روشن می‌سازد که قرار نیست صرفاً نسخه‌ای دیگر از پویانمایی‌های خانوادگیِ بی‌خطر باشد.
داستان با تصویری تلخ از کار کودکان و خشونتی تکان‌دهنده آغاز می‌شود؛ سپس عروسک نینجای چهارخانه به دست Aske می‌رسد و میان این دو، پیوندی پرتنش و نامتعارف شکل می‌گیرد. این آغاز، از همان ابتدا مرز میان شوخی و تهدید را ناپایدار می‌کند و به فیلم هویتی متمایز می‌بخشد. اثر در اصل، ترکیبی از کمدی سیاه، ماجراجویی و قصهٔ بلوغ است.
در زیر ظاهر بازیگوشانهٔ عروسک و شوخی‌های بی‌پروا، پرسشی جدی جریان دارد: وقتی با بی‌عدالتی روبه‌رو می‌شویم، چه چیزی واکنش ما را از عدالت‌خواهی به انتقام‌جویی تبدیل می‌کند؟ پاسخ فیلم ساده و قطعی نیست، اما همین کشمکش به قصه عمق می‌دهد. دوستی‌ای بر پایهٔ معامله رابطهٔ Aske و نینجا با اعتماد فوری و صمیمیتی بی‌دردسر آغاز نمی‌شود.
« اما فیلم خیلی زود روشن می‌سازد که قرار نیست صرفاً نسخه‌ای دیگر از پویانمایی‌های خانوادگیِ بی‌خطر باشد. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
هر یک چیزی می‌خواهد: نوجوان برای ایستادن در برابر قلدری و پیدا کردن جایگاه خود به همراهی نیاز دارد؛ نینجا نیز مأموریتی شخصی را دنبال می‌کند. این معاملهٔ اولیه، موتور طنز و تعارض داستان است. عروسک گاه یاری‌رسان و گاه سلطه‌جو به نظر می‌رسد؛ Aske نیز باید میان پذیرفتن راهنمایی او و حفظ استقلال اخلاقی خودش مرز بکشد.
فیلم در ترسیم رشد نوجوان، از مسیر کم‌وبیش آشنای داستان‌های بلوغ بهره می‌گیرد: شخصیتی که در آغاز مردد است، ناچار می‌شود از انفعال فاصله بگیرد و در برابر فشار همسالان واکنش نشان دهد. بااین‌حال، حضور نینجا این مسیر را از قالب معمول بیرون می‌آورد. او صرفاً مربیِ بامزه‌ای نیست که قهرمان را به اعتمادبه‌نفس برساند؛ خشونت و سرسختی‌اش نیز بخشی از مسئله است.
به این ترتیب، رشد Aske فقط به معنای جسورتر شدن نیست، بلکه با سنجیدن پیامدهای انتخاب‌هایش پیوند می‌خورد. طنز جسورانه و شخصیت‌های پررنگ یکی از نیروهای اصلی فیلم، طنز بی‌پروا و گاه عامدانهٔ نامتعارف آن است. شوخی‌ها همیشه به ظرافت و یکدستی متکی نیستند؛ گاهی درست در لحظه‌ای ظاهر می‌شوند که تماشاگر انتظار لحنی جدی‌تر دارد.
« این معاملهٔ اولیه، موتور طنز و تعارض داستان است. »
شخصیت‌ها و اجرا
همین جسارت می‌تواند برای برخی مخاطبان خنده‌آور و برای برخی دیگر دفع‌کننده باشد. فیلم ترجیح می‌دهد خطر کند، حتی اگر هر شوخی به هدف نزند. شخصیت‌ها نیز به این انرژی کمک می‌کنند. نینجا با غرور، خشونت‌طلبی و زبان تندش، از الگوی قهرمانان مؤدب و قابل‌پیش‌بینی فاصله دارد. در سوی دیگر، Aske آسیب‌پذیری و تردید نوجوانانه‌ای دارد که واکنش‌هایش را انسانی‌تر می‌کند.
شخصیت‌های پیرامونی هم با اغراق و رفتارهای گاه مضحک، فضای فیلم را زنده نگه می‌دارند. البته این اغراق در بعضی لحظات به بهای کاهش پیچیدگی شخصیت‌ها تمام می‌شود؛ برخی از آن‌ها بیشتر برای پیشبرد شوخی یا ایجاد مانع در مسیر قهرمان حضور دارند تا آن‌که زندگی مستقل و چندلایه‌ای پیدا کنند. پویانمایی، حرکت و جهان بصری پویانمایی فیلم از رنگ و طراحی ساده بهره می‌گیرد، اما در صحنه‌های پرتحرک به‌خوبی انرژی می‌آفریند.
ظاهر چهارخانهٔ عروسک، هم نشانه‌ای دیداریِ ماندگار است و هم با تضاد میان لطافت اسباب‌بازی و خشونت رفتار او بازی می‌کند. طراحی جهان فیلم نیز به جای آن‌که همه‌چیز را زیبا و بی‌خطر جلوه دهد، به فضای شهری و روزمره‌ای تکیه دارد که با حضور این عروسک عجیب، حالتی سوررئال پیدا می‌کند. صحنه‌های اکشن از مهم‌ترین دستاوردهای بصری اثرند.
« همین جسارت می‌تواند برای برخی مخاطبان خنده‌آور و برای برخی دیگر دفع‌کننده باشد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
حرکت‌ها سریع و روشن‌اند و فیلم در لحظات درگیری، ریتمی پرشتاب پیدا می‌کند. این پویایی کمک می‌کند که ماجرا حتی در بخش‌هایی که طرح داستان به مسیرهای آشنا می‌رسد، از جنب‌وجوش نیفتد. در مقابل، کیفیت بصریِ یکدست و پرجزئیاتِ برخی تولیدات بزرگ‌تر را نباید از آن انتظار داشت؛ جذابیت کار بیشتر از انرژی اجرایی و طراحی شخصیت‌ها می‌آید تا نمایش تکنیکیِ پیچیده.
برخورد کمدی با خشونت مهم‌ترین انتخاب فرمی فیلم، کنار هم نشاندن کمدی نوجوانانه و خشونتِ گاه سنگین است. این تضاد فقط تزئینی نیست: خشونت آغازین و مأموریت نینجا، زمینه‌ای اخلاقی برای داستان می‌سازند. بااین‌همه، جابه‌جایی ناگهانی از شوخی‌های سبک به موقعیت‌های تهدیدآمیز همیشه روان نیست.
گاهی لحن کمدی چنان سریع بازمی‌گردد که اثرگذاری عاطفی صحنهٔ پیشین کم‌رنگ می‌شود؛ گاهی نیز سنگینی ماجرا با شوخی بعدی در تعارض قرار می‌گیرد. این ناهماهنگی هم ضعف فیلم است و هم بخشی از هویت آن. «Checkered Ninja» نمی‌خواهد خشونت را کاملاً جدی و واقع‌گرا بازنمایی کند، اما از پیامدهای ترسناک آن نیز چشم نمی‌پوشد.
« حرکت‌ها سریع و روشن‌اند و فیلم در لحظات درگیری، ریتمی پرشتاب پیدا می‌کند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
حاصل، تجربه‌ای است که تماشاگر را وادار می‌کند مرتب جایگاه خود را نسبت به فیلم بازبسنجد: آیا باید بخندد، نگران شود یا از جسارت این ترکیب شگفت‌زده بماند؟ پاسخ، بسته به حساسیت و سن مخاطب، متفاوت خواهد بود. مضمون عدالت و محدودیت‌های روایت در لایهٔ اخلاقی، فیلم از تقابل با قلدری و بی‌عدالتی سخن می‌گوید، اما راه‌حل را به سادگی در قدرت بدنی یا تلافی خلاصه نمی‌کند.
اختلاف میان Aske و نینجا بر سر شیوهٔ پیگیری مأموریت، پرسش مهمی را پیش می‌کشد: آیا هدفِ درست، هر وسیله‌ای را موجه می‌کند؟ فیلم این پرسش را در قالب رابطهٔ دو شخصیت مطرح می‌کند و به همین دلیل، ماجرای انتقام صرفاً بهانه‌ای برای درگیری‌های پیاپی نمی‌ماند. با این حال، چارچوب کلی روایت آشناست.
مسیر قهرمان نوجوان، مسئلهٔ قلدری و رویارویی با دشمنی آشکار، از الگوهایی بهره می‌برد که در آثار بسیاری دیده‌ایم. برخی گره‌ها و جهت‌گیری‌های داستان نیز از فاصله‌ای قابل‌توجه قابل حدس‌اند. فیلم بیشتر در نحوهٔ آمیختن این مواد آشنا با عروسک نینجای نامتعارف و طنز تند خود تازه‌نفس است تا در ساختاری روایی کاملاً نو.
« پاسخ، بسته به حساسیت و سن مخاطب، متفاوت خواهد بود. »
جمع‌بندی
همین امر باعث می‌شود جذابیت آن بیشتر به شخصیت‌ها و لحن وابسته باشد تا غافلگیری‌های داستانی. برای چه مخاطبی؟ برچسب پویانمایی و حضور شخصیت نوجوان نباید به‌تنهایی معیار مناسبی برای انتخاب فیلم باشد. شوخی‌های رکیک و بزرگسالانه، اشاره‌های نامناسب و لحظات خشونت‌آمیز ممکن است برای کودکان کم‌سن‌وسال آزاردهنده یا نامناسب باشند.
همچنین، تضاد لحنی فیلم احتمالاً برای مخاطبی که انتظار ماجرایی خانوادگی و هموار دارد، ناخوشایند خواهد بود. در مقابل، تماشاگرانی که با کمدی سیاه، شوخی‌های بی‌پروا و پویانمایی‌هایی با لحن نامتعارف راحت‌اند، می‌توانند از انرژی و سرزندگی آن لذت ببرند. جمع‌بندی «Checkered Ninja» فیلمی است که جذابیتش را از تضادهایش می‌گیرد: عروسکی دوست‌داشتنی با روحیه‌ای خشن، نوجوانی مردد در آستانهٔ رشد، و کمدی‌ای که پیوسته با موضوعاتی تیره برخورد می‌کند.
پویانمایی پرتحرک، شخصیت محوریِ به‌یادماندنی و دوستیِ پرکشمکش، اثر را از یک ماجرای نوجوانانهٔ معمولی فراتر می‌برند. در برابر این نقاط قوت، طنز نابرابر، تغییرهای گاه ناگهانی لحن و تکیه بر الگوهای آشنا قرار دارند. حاصل، اثری نامتعارف و سرگرم‌کننده است که نه برای همهٔ کودکان مناسب است و نه می‌کوشد چنین وانمود کند؛ ارزش اصلی‌اش در جسارتِ آمیختن ماجراجویی با پرسش اخلاقی و طنزی تند نهفته است.
« همین امر باعث می‌شود جذابیت آن بیشتر به شخصیت‌ها و لحن وابسته باشد تا غافلگیری‌های داستانی. »
ثبت دیدگاه