نقد و بررسی
نقد جنگ عروس‌ها (Bride Wars) | 2009
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
ایده‌ای آشنا با ظرفیت کمدی «Bride Wars» از برخوردی ساده اما پربازده آغاز می‌کند: دو دوست دیرینه که سال‌ها رؤیای برگزاری عروسی خود را در یک مکان مشترک پرورانده‌اند، درمی‌یابند مراسمشان برای یک روز رزرو شده است. این وضعیت، زمینه‌ای آماده برای کمدی رقابت، حسادت و خرابکاری فراهم می‌آورد؛ رقابتی که قرار است هم خنده بسازد و هم دوستی قدیمی را در معرض آزمونی جدی قرار دهد.
فیلم به‌جای آن‌که از این موقعیت برای ساختن روایتی پیچیده یا غافلگیرکننده بهره بگیرد، خیلی زود مسیر آشنای خود را پیدا می‌کند: دو شخصیت که از اختلافی کوچک وارد جنگی بزرگ می‌شوند و در هر مرحله، برای پیشی‌گرفتن از دیگری دست به کاری تازه می‌زنند. سادگی طرح، به‌خودی‌خود ضعف نیست. کمدی رمانتیک گاه دقیقاً با اتکا به موقعیتی روشن و شخصیت‌هایی قابل‌شناسایی، فضایی سبک و دلپذیر می‌سازد.
مسئله آن است که «Bride Wars» پس از معرفی کشمکش اصلی، چندان نمی‌کوشد آن را از نظر عاطفی یا روایی گسترش دهد. از همان ابتدا می‌توان حدس زد که تنش میان دو دوست به چه سمت‌وسویی خواهد رفت و فیلم نیز بیش از آن‌که مخاطب را با پرسش‌های تازه روبه‌رو کند، بر انتظار برای خرابکاری بعدی تکیه دارد.
این قابل‌پیش‌بینی‌بودن، تماشای فیلم را آسان می‌کند، اما از نیروی کشش داستانی آن می‌کاهد. دوستی در سایه رقابت محور جذاب‌تر اثر، نه مراسم عروسی و نه تدارکات پرزرق‌وبرق آن، بلکه رابطه‌ای است که میان دو زن شکل گرفته و حالا زیر فشار رقابت قرار می‌گیرد. فیلم می‌خواهد نشان دهد چگونه آرزوهای مشترک می‌توانند، وقتی به معیار سنجش و مالکیت بدل شوند، دوستی را از درون فرسوده کنند.
« کمدی رمانتیک گاه دقیقاً با اتکا به موقعیتی روشن و شخصیت‌هایی قابل‌شناسایی، فضایی سبک و دلپذیر می‌سازد. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
این ایده بالقوه جدی است: آیا دو دوست می‌توانند در لحظه‌ای که هرکدام می‌خواهد رؤیای خود را بی‌کم‌وکاست محقق کند، همچنان دیگری را در کنار خود بپذیرند؟ بااین‌حال، فیلم کمتر درنگ می‌کند تا پاسخ این پرسش را از دل شناخت عمیق شخصیت‌ها بیرون بکشد. رقابت بیشتر در سطح رفتارهای بیرونی پیش می‌رود تا در لایه‌های پیچیده احساسات.
دلخوری‌ها، لجاجت‌ها و واکنش‌های تند شخصیت‌ها اغلب برای پیش‌بردن صحنه کمدی به کار می‌آیند، نه برای آشکارکردن تحول روانی آن‌ها. در نتیجه، مخاطب می‌تواند از موقعیت‌ها سرگرم شود، اما پیوند عاطفی‌اش با بحران دوستی به اندازه‌ای که فیلم می‌طلبد، عمیق نمی‌شود. اثر از ظرفیت این رابطه آگاه است، اما معمولاً به‌جای کاوش در آن، به اغراق در رقابت پناه می‌برد.
شیمی بازیگران و نیروی اجرا یکی از نقاط قوت اصلی فیلم، حضور Kate Hudson و Anne Hathaway در نقش دو دوست رقیب است. تفاوت انرژی و شیوه بازی این دو، به تقابل شخصیت‌ها رنگ می‌دهد: یکی با اعتمادبه‌نفس و میل آشکار به کنترل موقعیت پیش می‌رود و دیگری در ظاهر نرم‌تر و سازگارتر است، اما در برابر فشار رقابت بی‌تفاوت نمی‌ماند.
این تضاد به فیلم کمک می‌کند تا حتی در صحنه‌هایی که بر پایه‌ای ساده طراحی شده‌اند، جرقه‌ای از سرزندگی داشته باشد. بخش مهمی از لحظه‌های موفق کمدی از واکنش بازیگران به یکدیگر پدید می‌آید؛ نگاه‌ها، مکث‌ها و لحن‌هایی که به کل‌کل‌ها شکل می‌دهند. شیمی میان آن‌ها در بهترین صحنه‌ها سبب می‌شود رابطه‌شان بیش از آن‌که صرفاً مقدمه‌ای برای شوخی باشد، پیشینه‌ای ملموس پیدا کند.
« بااین‌حال، فیلم کمتر درنگ می‌کند تا پاسخ این پرسش را از دل شناخت عمیق شخصیت‌ها بیرون بکشد. »
شخصیت‌ها و اجرا
البته بازی خوب نمی‌تواند همه محدودیت‌های متن را جبران کند. وقتی موقعیت تکراری است یا شوخی از پیش قابل‌حدس به نظر می‌رسد، توان بازیگران فقط تا اندازه‌ای می‌تواند تازگی ایجاد کند. با این همه، حضور آن دو مهم‌ترین دلیلی است که فیلم در بخش‌هایی از مسیر، همچنان تماشایی می‌ماند. کمدی خرابکاری؛ خنده‌های پراکنده و تکرار «Bride Wars» کمدی خود را عمدتاً از خرابکاری‌های متقابل و تشدید تدریجی خصومت می‌سازد.
برخی از این موقعیت‌ها هنوز هم کار می‌کنند، به‌خصوص هنگامی که فیلم بر اغراق تصویری یا واکنش‌های ناگهانی تکیه دارد. شوخی‌ها در لحظه‌های موفق، نه پیچیدگی زیادی دارند و نه ادعای طنز ظریف؛ هدفشان فراهم‌کردن خنده‌ای کوتاه و بی‌دردسر است. برای تماشاگرانی که با حال‌وهوای کمدی‌های رمانتیک آن دوره خاطره دارند، همین سادگی می‌تواند بخشی از جذابیت فیلم باشد.
اما الگوی شوخی‌ها به‌سرعت آشکار می‌شود. هر خرابکاری، زمینه خرابکاری بعدی را می‌چیند و تکرار این چرخه پس از مدتی از اثرگذاری آن می‌کاهد. فیلم گاهی چنان به اجرای یک نقشه یا نمایش پیامد آن وابسته می‌شود که ریتم از حرکت می‌ایستد و موقعیت، بیش از آن‌که بامزه باشد، طولانی به نظر می‌رسد.
بخشی از شوخی‌ها نیز بیش از اندازه ملایم و بی‌خطرند؛ نه آن‌قدر ظریف‌اند که خنده‌ای زیرپوستی بسازند و نه آن‌قدر جسورانه که از قالب آشنای کمدی بیرون بزنند. همین نوسان میان شوخی‌های قابل‌قبول و لحظه‌های کم‌اثر، کیفیت خنده‌دار فیلم را نامتوازن می‌کند. ریتم، فیلمنامه و جهان ظاهری فیلم ضعف اصلی فیلمنامه، محدودماندن به یک ایده مرکزی و تکرار پیامدهای آن است.
« البته بازی خوب نمی‌تواند همه محدودیت‌های متن را جبران کند. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
تعارض اصلی به‌سرعت شکل می‌گیرد، اما فیلم برای حفظ کشش، مدام همان اختلاف را با شکل‌های تازه بازمی‌گرداند. در آغاز، این تکرار می‌تواند شدت گرفتن رقابت را نشان دهد؛ ولی هرچه پیش می‌رویم، صحنه‌ها کمتر اطلاعات تازه‌ای درباره رابطه یا شخصیت‌ها ارائه می‌کنند. به همین دلیل، بعضی بخش‌ها حس کش‌آمدن دارند و تماشاگر ممکن است احساس کند فیلم برای رسیدن به پایان، همان دور باطل را طولانی‌تر از نیاز ادامه می‌دهد.
در عوض، جهان بصری فیلم با فضای شاد و آراسته عروسی‌ها هماهنگ است. لباس‌ها، جزئیات مراسم و ظاهر مرتب شخصیت‌ها به ساختن حال‌وهوایی سبک کمک می‌کنند؛ فضایی که قرار نیست واقع‌گرایی اجتماعی یا نگاه انتقادی عمیقی عرضه کند. این جلوه براق با جنس کمدی اثر سازگار است، اما گاهی توجه را به ظاهر مناسبت‌ها بیشتر از معنای آن‌ها جلب می‌کند.
عروسی در اینجا هم رؤیایی مشترک است و هم میدان رقابت؛ بااین‌حال، فیلم کمتر به پرسش‌هایی درباره فشارهای بیرونی، انتظارات اجتماعی یا معنای خود مراسم می‌پردازد و عمدتاً از آن‌ها برای تأمین زمینه‌ای رنگارنگ استفاده می‌کند. نوستالژی و جایگاه فیلم امروز، «Bride Wars» بیش از آن‌که اثری ماندگار یا نوآورانه به نظر برسد، یادآور نوعی کمدی رمانتیک سبک و پرزرق‌وبرق است که برای تماشای بی‌تکلف ساخته می‌شد.
همین فاصله زمانی می‌تواند تجربه تماشای آن را تغییر دهد. برای مخاطبی که در سال‌های گذشته چند بار فیلم را دیده، بازگشت به آن ممکن است با خاطره و نوستالژی همراه شود؛ صحنه‌هایی که در نخستین تماشا صرفاً خنده‌دار بوده‌اند، اکنون می‌توانند حس آشنایی دلپذیری ایجاد کنند. این حس البته لزوماً به معنای کیفیت هنری بالاتر نیست، بلکه نشان می‌دهد فیلم توانسته در حافظه برخی مخاطبان جایگاهی شخصی پیدا کند.
« تعارض اصلی به‌سرعت شکل می‌گیرد، اما فیلم برای حفظ کشش، مدام همان اختلاف را با شکل‌های تازه بازمی‌گرداند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
از سوی دیگر، تماشاگر تازه‌ای که بدون پیوند خاطره‌آمیز سراغ فیلم می‌رود، احتمالاً محدودیت‌های آن را روشن‌تر می‌بیند: قصه‌ای که مسیرش زود آشکار می‌شود، شوخی‌هایی که در شدت و تازگی یکدست نیستند و کشمکشی که چند بار به شکل مشابه تکرار می‌شود. بنابراین، ارزش سرگرمی فیلم تا حد زیادی به انتظار مخاطب وابسته است.
اگر کسی در پی کمدی‌ای سبک برای یک شب آرام باشد، ممکن است از لحظه‌های بانمک و بازی دو ستاره اصلی لذت ببرد؛ اما اگر انتظار طنزی تیز، شخصیت‌پردازی عمیق یا روایتی غافلگیرکننده داشته باشد، احتمالاً فیلم را کم‌مایه خواهد یافت. جمع‌بندی «Bride Wars» کمدی رمانتیکی است که بر ایده‌ای ساده، دو بازیگر خوش‌حضور و تقابلی قابل‌فهم تکیه می‌کند.
شیمی Kate Hudson و Anne Hathaway در بخش‌هایی به فیلم جان می‌بخشد و چند شوخی آن هنوز ظرفیت خنداندن دارند. همچنین فضای سبک و خاطره‌انگیز اثر می‌تواند برای تماشای بی‌دغدغه مناسب باشد. در مقابل، داستان خیلی زود قابل‌پیش‌بینی می‌شود، خرابکاری‌ها بارها الگوی مشابهی را تکرار می‌کنند و بعضی شوخی‌های ملایم یا کش‌دار از ریتم می‌کاهند.
این فیلم نه می‌کوشد اثری عمیق درباره دوستی بسازد و نه در قالب کمدی، پیوسته ایده‌ای تازه عرضه می‌کند؛ جذابیتش بیشتر در لحظه‌های پراکنده و حضور دو بازیگر اصلی است. برای شبی که سرگرمی ساده و بی‌ادعا خواسته می‌شود، می‌تواند انتخابی پذیرفتنی باشد؛ اما برای ماندگاری در ذهن، بیش از چند لحظه خنده‌دار و اندکی نوستالژی، دستاوردی ندارد.
« بنابراین، ارزش سرگرمی فیلم تا حد زیادی به انتظار مخاطب وابسته است. »
ثبت دیدگاه