وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

میان سفر و گریز «And While We Were Here» در ظاهر داستان زنی است که در سفری به ایتالیا، از ازدواجی فرسوده فاصله می‌گیرد و با تجربه‌ای تازه روبه‌رو می‌شود؛ اما در لایه‌ای درونی‌تر، فیلم درباره شکاف میان زیستن و صرفاً گذراندن روزهاست. جین در کنار همسرش، لئونارد، به ناپل آمده، ولی سفر مشترکشان بیش از آن‌که فرصتی برای نزدیکی باشد، تنهایی او را عریان می‌کند.

لئونارد درگیر کار و موسیقی است و جین، میان اتاق هتل و ضبط‌صوتی که خاطرات مادربزرگش را ثبت می‌کند، روزهایی را سپری می‌کند که به‌نظر می‌رسد از پیش معنای خود را از دست داده‌اند. فیلم برای این وضعیت، بحران بزرگی نمی‌سازد؛ فرسودگی رابطه را در فاصله‌ها، مکث‌ها و گفت‌وگوهای کم‌جان نشان می‌دهد.

این انتخاب با حال‌وهوای اثر سازگار است، اما درام را نیز با خطر کم‌رمقی روبه‌رو می‌کند. جین باید شخصیتی باشد که میان میل به ماندن و نیاز به رهایی دست‌وپا می‌زند؛ بااین‌حال، فیلم در آغاز چندان روشن نمی‌کند که او چگونه به این نقطه رسیده است. در نتیجه، مخاطب بیشتر شاهد خلأ اوست تا همراهِ تجربه‌ای که این خلأ را ساخته است.

جین و مسئله‌ی همدلی جین، با بازی Kate Bosworth، قهرمانی آرام و درون‌گراست که آشفتگی‌اش را کمتر به زبان می‌آورد. این سکوت می‌توانست به شخصیتی پیچیده و چندلایه منجر شود؛ زنی که احساسات متناقضش را پنهان می‌کند و حتی خودش هنوز قادر به نام‌گذاری آن‌ها نیست. اما فیلمنامه اغلب سکوت او را با ابهامِ بی‌ثمر اشتباه می‌گیرد.

« این انتخاب با حال‌وهوای اثر سازگار است، اما درام را نیز با خطر کم‌رمقی روبه‌رو می‌کند. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

انگیزه‌هایش دیر روشن می‌شوند و تماشاگر ناچار است بخش بزرگی از مسیر را بدون شناخت کافی از جهان عاطفی او طی کند. این فاصله‌گذاری، قضاوت درباره جین را دشوار می‌سازد، اما نه همیشه به شکلی سازنده. فیلم می‌خواهد تجربه‌ی او را به‌عنوان لحظه‌ای از بیداری و بازیابی خویشتن بنمایاند، درحالی‌که رفتارهایش گاه خودمحورانه یا ناگهانی به‌نظر می‌رسند.

میان آنچه فیلم می‌خواهد درباره رهایی بگوید و آنچه در رفتار جین نشان می‌دهد، شکافی باقی می‌ماند. او بیش از آن‌که در برابر انتخابی دشوار ساخته شود، گاهی مانند کسی جلوه می‌کند که داستان برای پیش‌بردن مضمونش به حرکت درمی‌آورد. کالب؛ نیروی سرزندگی و شتاب ورود کالب، با بازی Jamie Blackley، به جهان بسته‌ی جین، انرژی تازه‌ای وارد فیلم می‌کند.

جوانی، بی‌قیدی و بازیگوشی او در برابر خستگی و احتیاط جین قرار می‌گیرد. بلکلی این سرزندگی را با حرکتی سبک و حضوری بی‌تکلف منتقل می‌کند و به شخصیتش نوعی کشش می‌بخشد؛ او یادآور امکانی است که جین گمان می‌کند در زندگی‌اش خاموش شده است. کالب در این معنا صرفاً یک معشوق تازه نیست، بلکه نماینده‌ی روزمرگیِ نزیسته و تصمیم‌هایی است که جین از آن‌ها دور مانده است.

بااین‌همه، رابطه‌ی آن دو با شتاب شکل می‌گیرد. آشنایی کوتاهشان خیلی زود به صمیمیتی عاطفی و جسمانی می‌رسد، بی‌آن‌که فیلم فرصت کافی برای ساختن اعتماد، کنجکاوی یا کشمکش درونی فراهم کند. بنابراین، رابطه بیشتر بر تقابلِ دو حال‌وهوا تکیه دارد تا بر شناخت متقابل دو شخصیت. شور ناگهانی آن‌ها قابل درک است، اما به‌سختی به تجربه‌ای کاملاً باورپذیر بدل می‌شود.

« انگیزه‌هایش دیر روشن می‌شوند و تماشاگر ناچار است بخش بزرگی از مسیر را بدون شناخت کافی از جهان عاطفی او طی کند. »

شخصیت‌ها و اجرا

فیلم از جاذبه‌ی تفاوت‌ها بهره می‌گیرد، ولی کمتر می‌پرسد که این جاذبه در جین دقیقاً چه چیزی را لمس کرده است. خاطرات مادربزرگ؛ پژواک یک زندگی دیگر خط فرعی ضبط خاطرات مادربزرگ جین، ظرفیتی فراتر از ابزار روایی دارد. جین هنگام ثبت تجربه‌های زنی از نسلی دیگر، با زندگی‌ای روبه‌روست که از انتخاب‌ها، حسرت‌ها و لحظه‌های ازدست‌رفته شکل گرفته است.

این خاطرات می‌توانند آینه‌ای برای او باشند؛ راهی برای سنجیدن این پرسش که چگونه آدمی به زندگیِ خودش وفادار می‌ماند و چه زمانی از ترسِ تغییر، در وضعی نامطلوب سکون می‌پذیرد. اما پیوند میان خاطرات مادربزرگ و بحران جین همیشه به اندازه‌ی ایده‌ی اولیه عمیق نمی‌شود. گاه صدای گذشته بیش از آن‌که درون شخصیت رسوب کند، مضمون را برای تماشاگر توضیح می‌دهد.

با وجود این، حضور آن صدای ضبط‌شده به فیلم ریتمی تأملی می‌بخشد و یادآور می‌شود که زمان در این داستان صرفاً پس‌زمینه نیست؛ ماده‌ای است که خاطره و پشیمانی از آن ساخته می‌شوند. جین در حال نوشتن زندگی دیگری است، درحالی‌که هنوز نمی‌داند با زندگی خودش چه کند. ایتالیا؛ منظره‌ای زیبا و کمابیش مستقل جزیره‌ی ایسکیا و فضای ناپل از جذاب‌ترین عناصر فیلم‌اند.

نور، دریا، خیابان‌ها و چشم‌اندازهای ایتالیایی، محیطی رؤیایی می‌سازند که با میل جین به گریز و رهایی هم‌خوان است. سفر در این‌جا صرفاً جابه‌جایی مکانی نیست؛ فاصله گرفتن از خانه، عادت‌ها و نقش‌های روزمره، به جین اجازه می‌دهد خود را برای مدتی در وضعی متفاوت تصور کند. زیبایی محیط، امکانِ شروعی تازه را به تصویر می‌کشد، بی‌آن‌که لزوماً تضمین کند چنین شروعی دوام خواهد آورد.

« فیلم از جاذبه‌ی تفاوت‌ها بهره می‌گیرد، ولی کمتر می‌پرسد که این جاذبه در جین دقیقاً چه چیزی را لمس کرده است. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

بااین‌حال، مناظر گاهی چنان برجسته می‌شوند که از شخصیت‌ها پیشی می‌گیرند. ایتالیا به پس‌زمینه‌ای دل‌انگیز برای بحرانی بدل می‌شود که خود فیلم هنوز به‌اندازه‌ی کافی بسط نداده است. دوربین از فضا جذابیت بصری می‌گیرد، اما این زیبایی همیشه به تجربه‌ی درونی جین گره نمی‌خورد. گاه می‌توان احساس کرد فیلم بیش از آن‌که مکان را به بخشی از روان شخصیت بدل کند، به تماشای آن دل بسته است.

این نابرابری، هم نقطه‌قوت بصری اثر است و هم یکی از محدودیت‌های دراماتیک آن. ازدواج، میل و اخلاقِ انتخاب فیلم از مسئله‌ی خیانت و ازدواج فرسوده دوری نمی‌کند، اما نمی‌خواهد آن را به محاکمه‌ای ساده میان مقصر و قربانی تبدیل کند. لئونارد، با بازی Iddo Goldberg، در حاشیه‌ی روایت باقی نمی‌ماند؛ حضور او یادآور این است که تصمیم جین فقط درباره‌ی آزادی فردی نیست و بر زندگی دیگری نیز اثر می‌گذارد.

بااین‌حال، رابطه‌ی زناشویی آن‌قدر کم‌جزئیات پرداخت می‌شود که وزن اخلاقی انتخاب جین گاهی بیشتر به مضمون وابسته می‌ماند تا به پیوندی که پیش‌تر میان این دو دیده‌ایم. فیلم به‌درستی نشان می‌دهد که میل تازه لزوماً راه‌حلی برای رنج‌های قدیمی نیست. شور می‌تواند آدمی را از رخوت بیرون بکشد، اما به‌تنهایی پاسخ‌گوی پرسش‌های دشوار درباره‌ی تعهد، مسئولیت و آینده نخواهد بود.

مسئله این نیست که جین باید چه انتخابی بکند؛ اهمیت در این است که آیا می‌تواند از انفعال بیرون بیاید و زندگی خود را آگاهانه‌تر ببیند. اثر به این پرسش نزدیک می‌شود، هرچند گاهی پیچیدگی آن را با نشانه‌هایی نسبتاً آشنا و قابل‌پیش‌بینی ساده می‌کند. ریتم، لحن و محدودیت‌های فیلمنامه کارگردانی Kat Coiro به فیلم لحنی آرام و کم‌حادثه می‌دهد.

« بااین‌حال، مناظر گاهی چنان برجسته می‌شوند که از شخصیت‌ها پیشی می‌گیرند. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

این ریتم با تنهایی جین و روزهای کش‌دار سفر تناسب دارد، اما سکون تصویری و عاطفی همیشه به مکاشفه نمی‌انجامد. بخش‌هایی از فیلم فضای لازم برای مکث و مشاهده را فراهم می‌کنند؛ بخش‌هایی دیگر چنان کم‌تنش‌اند که تماشاگر ممکن است به‌جای تجربه‌ی خلوت شخصیت، صرفاً منتظر پیش‌رفتن داستان بماند.

مسئله‌ی اصلی در فیلمنامه، کمبود اطلاعات نیست، بلکه چگونگی توزیع آن‌هاست. وقتی زمینه‌ی عاطفی جین دیر آشکار می‌شود، رفتارهایش در آغاز بیشتر سرد و دور از دسترس به‌نظر می‌رسند تا رازآلود. وقتی رابطه‌ی تازه با سرعت شکل می‌گیرد، فیلم نمی‌تواند به‌تمامی تأثیر آن را بر او جا بیندازد. از همین رو، لحظه‌های تأمل‌برانگیز اثر در کنار ضعف‌هایی چون شخصیت‌پردازی کم‌عمق و تنش محدود قرار می‌گیرند.

نتیجه فیلمی است که ایده‌ای قابل‌توجه دارد، اما در تبدیل آن ایده به تجربه‌ای پیوسته و پرقدرت موفقیت کامل به دست نمی‌آورد. جمع‌بندی «And While We Were Here» بیش از آن‌که درباره‌ی یک رابطه‌ی عاشقانه‌ی تازه باشد، درباره‌ی لحظه‌ای است که آدمی درمی‌یابد زندگی‌اش به سکون و عادت فروکاسته شده است.

فیلم با فضای خیال‌انگیز ایتالیا، بازی سرزنده‌ی Jamie Blackley و ایده‌ی پیوند میان خاطره و انتخاب، گاه به تأملی صادقانه درباره‌ی میل، تنهایی و خودشناسی نزدیک می‌شود. اما جین به اندازه‌ی کافی پرداخت نمی‌شود، رابطه‌ی او با کالب شتاب‌زده می‌ماند و درام از تنش لازم برای اثرگذاری عمیق برخوردار نیست.

« این ریتم با تنهایی جین و روزهای کش‌دار سفر تناسب دارد، اما سکون تصویری و عاطفی همیشه به مکاشفه نمی‌انجامد. »

جمع‌بندی

بااین‌همه، فیلم در پرسشی که طرح می‌کند ارزش توجه دارد: آیا بیدار شدن دوباره‌ی میل، به‌تنهایی می‌تواند راهی به سوی زندگی تازه باشد؟ پاسخ اثر نه در شور سفر و نه در جذابیت یک رابطه خلاصه می‌شود؛ بلکه در مسئولیت دشوارِ شناختن خواسته‌های خویش نهفته است. «And While We Were Here» گاهی بیش از آن‌که این شناخت را به تصویر بکشد، درباره‌اش اشاره می‌کند، اما همین اشاره‌ها به آن لحظه‌هایی از تأمل می‌بخشند که پس از پایان تماشا در ذهن باقی می‌مانند.