نقد و بررسی
نقد کالکشن فیلم (Along with the Gods: The Two Worlds) | 2017
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
جهانی میان دادگاه و اسطوره «همراه با خدایان: دو جهان» ساختهٔ کیم یونگ‌هوا، فیلمی فانتزی از سینمای کرهٔ جنوبی است که مرگ را نه پایان، بلکه آستانهٔ سفری پرماجرا تصویر می‌کند. جان‌هون، آتش‌نشانی که در جریان مأموریت جان می‌بازد، به دست سه نگهبان راهی جهان مردگان می‌شود؛ جایی که باید از هفت آزمون بگذرد و در دادگاه‌های گوناگون دربارهٔ کردارهای زندگی زمینی‌اش پاسخ‌گو باشد.
این مسیر چهل‌ونه‌روزه، هم چارچوبی برای ماجراجویی فراهم می‌آورد و هم فرصتی برای سنجیدن فاصلهٔ میان داوری ظاهری و حقیقت پنهان در رفتار انسان. فیلم از همان آغاز، قواعد جهانی خیالی خود را با اطمینان عرضه می‌کند. دادگاه‌ها، قلمروهای شگفت و موجودات فراطبیعی، تصویری پرجزئیات از پسامرگ می‌سازند که از اسطوره‌ها و تصورهای دینی الهام می‌گیرد، اما به بازسازی مستقیم هیچ سنتی محدود نمی‌ماند.
حاصل، جهانی سینمایی است که می‌خواهد هم حماسی باشد و هم آشنا؛ زیرا در مرکز آن پرسشی ساده و انسانی قرار دارد: آیا می‌توان زندگی کسی را با چند اتهام و شاهد سنجید، یا باید انگیزه‌ها، محدودیت‌ها و محبت‌های ناگفته‌اش را نیز دید؟ آزمون‌هایی برای تماشاگر هفت محکمه فقط ایستگاه‌های پیاپی در یک سفر نیستند؛ هر یک وجهی از اخلاق و رابطه‌های انسانی را پیش می‌کشند.
اتهام، مسئولیت، دروغ، وفاداری و وظیفهٔ خانوادگی، در قالب پرونده‌هایی نمایشی به صحنه می‌آیند. این ساختار اپیزودیک به فیلم امکان می‌دهد هر بار فضای بصری و لحن تازه‌ای بیافریند و در عین حال، قضاوت دربارهٔ جان‌هون را به مسئلهٔ اصلی بدل کند. جذابیت ایده در این است که داوری‌ها به‌تدریج تصویری کامل‌تر از شخصیت می‌سازند؛ آنچه ابتدا به خطایی روشن یا رفتاری مشکوک شباهت دارد، ممکن است با آشکار شدن زمینه‌اش معنایی دیگر پیدا کند.
« فیلم از همان آغاز، قواعد جهانی خیالی خود را با اطمینان عرضه می‌کند. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
بااین‌حال، همین سازوکار گاه بیش از اندازه آشکارا در خدمت پیام اخلاقی قرار می‌گیرد. فیلم بارها توضیح می‌دهد که نباید شتاب‌زده حکم داد و برخی گفت‌وگوها به‌جای آنکه اجازه دهند مضمون از دل کنش بیرون بیاید، آن را مستقیم و مفصل بیان می‌کنند. در این لحظات، تماشاگر ممکن است احساس کند به‌جای کشف معنا، در حال شنیدن درس‌گفتاری دربارهٔ بخشش است.
قهرمانی میان فداکاری و ساده‌لوحی جان‌هون شخصیتی است که نیک‌خواهی و فداکاری‌اش نیروی محرک داستان به شمار می‌رود. فیلم او را در پیوند با کار دشوارش به‌عنوان آتش‌نشان و مسئولیتش در برابر خانواده معرفی می‌کند؛ انسانی که زندگی‌اش را صرف دیگران کرده، اما بخش‌هایی از رنج و گذشتهٔ خود را پنهان نگه داشته است.
این تصویر با مضمون اصلی اثر هماهنگ است: ظاهر آرام یا حتی ناموجه یک تصمیم، لزوماً حقیقت اخلاقی آن را روشن نمی‌کند. بااین‌همه، شخصیت‌پردازی او همیشه به اندازهٔ ایدهٔ پیرامونش پیچیده نیست. تأکید مکرر بر پاک‌دلی و ازخودگذشتگی می‌تواند او را بیش از حد بی‌آزار و منفعل جلوه دهد. گاهی واکنش‌هایش چنان ساده‌لوحانه‌اند که به‌جای برانگیختن همدلی، فاصله‌ای میان او و تماشاگر می‌سازند.
فیلم از این دوگانگی سودی کامل نمی‌برد: جان‌هون باید هم نماد فداکاری باشد و هم انسانی باورپذیر با تناقض‌ها و خطاهایش. هرجا بخش دوم کم‌رنگ می‌شود، بار عاطفی داستان نیز به‌جای آنکه عمیق‌تر شود، اندکی تصنعی به نظر می‌رسد. نگهبانان؛ نیروی زندهٔ روایت سه نگهبان جان‌هون، به‌ویژه رهبرشان، از بخش‌های سرگرم‌کننده و مؤثر فیلم‌اند.
« بااین‌حال، همین سازوکار گاه بیش از اندازه آشکارا در خدمت پیام اخلاقی قرار می‌گیرد. »
شخصیت‌ها و اجرا
حضور آنان تعادل لازم را در برابر جدیت دادگاه‌ها ایجاد می‌کند و به روایت رنگی از رفاقت، شوخ‌طبعی و رقابت می‌بخشد. هرکدام واکنش و شیوهٔ خاص خود را دارند؛ ازاین‌رو همراهی‌شان صرفاً ابزاری برای توضیح قوانین جهان مردگان نیست و به رابطه‌ای نمایشی تبدیل می‌شود. بازی گروه بازیگران نیز به این شخصیت‌ها جان می‌دهد.
هاجون‌وو وقار و اقتدار لازم را برای نقش نگهبان رهبر فراهم می‌کند، درحالی‌که چاتائه‌هیون، در نقش جان‌هون، وجه عاطفی و آسیب‌پذیر قهرمان را برجسته می‌سازد. کیم هیانگ‌گی نیز با لحنی آرام‌تر، گرمایی انسانی به گروه می‌افزاید. در مجموع، نگهبانان گاه از خود قهرمان مجذوب‌کننده‌ترند؛ این نکته هم امتیاز فیلم است، چون روابط گروهی را پرتحرک می‌کند، و هم نشانه‌ای از آنکه مرکز ثقل شخصیت‌پردازی همیشه در جای درست قرار ندارد.
شکوه بصری و محدودیت جلوه‌ها مهم‌ترین دارایی دیداری فیلم، تنوع جهان‌های پس از مرگ است. دادگاه‌ها و مسیرهای میان آن‌ها با تغییر چشم‌انداز و مقیاس، حس عبور از قلمروهایی نامعمول را پدید می‌آورند. فیلم می‌خواهد مخاطب را از محیط‌های آشنا دور کند و هر آزمون را به تجربه‌ای بصری بدل سازد؛ از معماری عظیم تا تهدیدهای فراطبیعی، همه‌چیز در خدمت ساختن جهانی است که بیش از اندازهٔ یک درام دادگاهی گسترش یافته است.
این بلندپروازی گاه نتیجه می‌دهد و گاه مرزهای توان فنی فیلم را آشکار می‌کند. برخی صحنه‌ها از نظر طراحی چشمگیرند، اما جلوه‌های ویژه در همه‌جا کیفیت یکسانی ندارند؛ در لحظاتی، تصویر دیجیتال به‌جای آنکه تماشاگر را در جهان فیلم غرق کند، مصنوعی و ناتمام جلوه می‌کند. افزون بر این، صحنه‌های اکشن و آشوب فراطبیعی همیشه از دل کشمکش اخلاقی داستان برنمی‌آیند.
« بازی گروه بازیگران نیز به این شخصیت‌ها جان می‌دهد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
وقتی هیجان دیداری بی‌واسطه به دغدغهٔ شخصیت‌ها وصل نمی‌شود، شکوه صحنه‌ها بیشتر تزئینی به نظر می‌رسد تا ضروری. ریتم، پیوندها و لغزش‌های روایی فیلم با زمان نسبتاً طولانی خود فرصت دارد هم پرونده‌های دادگاه را پیش ببرد و هم به زندگی زمینی شخصیت‌ها بازگردد. این رفت‌وآمد می‌تواند به پیوند عاطفی میان دو جهان عمق بدهد، اما گاهی ریتم را ناهموار می‌کند.
برخی بخش‌ها با شتاب از موقعیتی به موقعیت دیگر می‌رسند و اتفاق‌هایی ناگهانی وارد روایت می‌شوند؛ در مقابل، بعضی گفت‌وگوها یا توضیح‌ها بیش از اندازه ادامه می‌یابند. نتیجه، اثری است که در بخش‌هایی پرکشش و پرحادثه است، اما همیشه نمی‌تواند میان تعلیق، احساس و شرح جهان خیالی توازن برقرار کند.
با این حال، پیوند میان سرنوشت جان‌هون و خانواده‌اش مانع از آن می‌شود که فیلم به نمایشگاهی از جلوه‌ها فروکاسته شود. بخش زمینی داستان، یادآور آن است که پسامرگ در این اثر صرفاً قلمرویی عجیب برای ماجراجویی نیست؛ آینه‌ای است که روابط، بدهی‌های عاطفی و سکوت‌های زندگی را دوباره نشان می‌دهد.
هرگاه روایت به این پیوندها بازمی‌گردد، داستان انسجام و نیروی احساسی بیشتری پیدا می‌کند. عاطفه، بخشش و میراث خانواده در قلب فیلم، پرسش از گناه و بی‌گناهی قرار دارد، اما پاسخ آن نه در مفاهیم انتزاعی، بلکه در رابطه‌های انسانی جست‌وجو می‌شود. بخشش در این‌جا پاک کردن گذشته نیست؛ تلاشی است برای دیدن رنجی که پشت رفتارها پنهان مانده و پذیرفتن اینکه آدم‌ها در شرایط دشوار همیشه بهترین انتخاب را نمی‌کنند.
« وقتی هیجان دیداری بی‌واسطه به دغدغهٔ شخصیت‌ها وصل نمی‌شود، شکوه صحنه‌ها بیشتر تزئینی به نظر می‌رسد تا ضروری. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
مضمون فداکاری نیز از همین زاویه معنا می‌یابد: ازخودگذشتگی فقط کنشی قهرمانانه در لحظهٔ خطر نیست، بلکه می‌تواند در مسئولیت‌های خاموش و تصمیم‌هایی نمود پیدا کند که دیگران هرگز از آن‌ها باخبر نمی‌شوند. این خط عاطفی گاهی با تأکید بیش از حد همراه است، اما در لحظات موفق، فیلم به‌خوبی نشان می‌دهد چرا پیوند خانوادگی می‌تواند هم سرچشمهٔ رنج باشد و هم نیرویی برای ادامه دادن.
اثرگذاری احساسی آن از غافلگیری صرف نمی‌آید؛ بیشتر حاصل بازنگری در معنای رفتارها و جایگاه آدم‌ها در زندگی یکدیگر است. فیلم از مخاطب می‌خواهد نه فقط دربارهٔ شخصیت‌ها حکم صادر کند، بلکه امکان فهمیدن و بخشیدن را نیز جدی بگیرد. جمع‌بندی «همراه با خدایان: دو جهان» اثری پرجاه‌طلبی است که جهان پس از مرگ را به صحنه‌ای برای ماجراجویی، محاکمه و بازنگری اخلاقی تبدیل می‌کند.
ایدهٔ هفت آزمون، نگهبانان دوست‌داشتنی و مضمون خانواده و بخشش، فیلم را به تجربه‌ای سرگرم‌کننده و در بخش‌هایی عمیقاً تأثیرگذار بدل می‌سازند. در برابر این قوت‌ها، قهرمانی که گاه بیش از حد ساده‌انگارانه ترسیم شده، رخدادهای ناگهانی، ریتم کش‌دار و جلوه‌های نابرابر مانع از آن می‌شوند که همهٔ اجزای اثر به یک اندازه موفق باشند.
با وجود لغزش‌ها، فیلم در خاطره می‌ماند؛ نه فقط به‌خاطر جهان خیال‌انگیزش، بلکه چون زیر لایهٔ دادگاه‌ها و نبردها، دربارهٔ دشواری داوری دربارهٔ دیگران حرف می‌زند. این اثر شاید در همهٔ لحظات به تعادل نرسد، اما ترکیب فانتزی پرتحرک و ملودرام خانوادگی‌اش چنان نیرویی دارد که تماشاگر را تا پایان با خود همراه کند؛ پایانی که، بی‌آنکه نیاز باشد رازهایش فاش شوند، بر عاطفه و معنای پیوندهای انسانی تکیه می‌کند.
« فیلم از مخاطب می‌خواهد نه فقط دربارهٔ شخصیت‌ها حکم صادر کند، بلکه امکان فهمیدن و بخشیدن را نیز جدی بگیرد. »
ثبت دیدگاه