نقد و بررسی
نقد همه چیز درباره استیو (All About Steve) | 2009
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
ایده‌ای نامتعارف در قالب کمدی رمانتیک «All About Steve» از یک فرض ساده اما بالقوه پربار آغاز می‌شود: زنی که پس از یک قرار کوتاه، شیفتگی خود را با عشقی سرنوشت‌ساز اشتباه می‌گیرد و به دنبال مردی می‌افتد که تقریباً او را نمی‌شناسد. مری هوروویتز، طراح باهوش جدول‌های کلمات متقاطع، برای رسیدن به استیو، فیلم‌بردار یک شبکهٔ خبری، راهی سفری طولانی می‌شود و در رویدادهای خبری گوناگون سر راه او ظاهر می‌شود.
این موقعیت از همان ابتدا ظرفیت دوگانه‌ای دارد: می‌تواند کمدی‌ای دربارهٔ شور عاشقانه و خیال‌پردازی باشد، یا روایتی تلخ‌تر دربارهٔ مرزهای مبهم میان دلبستگی و مزاحمت. فیلم از این دوگانگی بهره می‌گیرد، اما همیشه نمی‌تواند آن را به شکلی متوازن اداره کند. گاهی رفتار مری از زاویهٔ طنز و بازیگوشی دیده می‌شود و گاهی همان رفتارها، به‌جای خنده، احساس ناراحتی یا فاصله ایجاد می‌کنند.
این نوسان نه صرفاً ایرادی در شخصیت‌پردازی، بلکه مسئلهٔ مرکزی فیلم است: اثر می‌خواهد از زنی نامتعارف و تنها دفاع کند، اما هم‌زمان از همان تفاوت‌های او برای ساختن شوخی استفاده می‌کند. مری؛ هوش، تنهایی و فاصله با جهان مری شخصیتی است که ذهن پرجنب‌وجوش و دانش واژگانی‌اش به او هویتی روشن می‌بخشد.
او دنیا را از دریچهٔ کلمه‌ها می‌بیند؛ هر گفت‌وگو برایش فرصتی است تا پیوندی تازه میان واژه‌ها، ایده‌ها و آدم‌ها پیدا کند. این ویژگی می‌تواند دلنشین باشد، زیرا نشان می‌دهد مری با اشتیاقی کودکانه و بی‌تکلف به جهان نزدیک می‌شود. او برای پنهان‌کردن تفاوت‌هایش تلاشی نمی‌کند و از همین رو، حضوری به‌یادماندنی دارد.
« فیلم از این دوگانگی بهره می‌گیرد، اما همیشه نمی‌تواند آن را به شکلی متوازن اداره کند. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
بااین‌حال، فیلم در پرداخت این ویژگی گاه به اغراق نزدیک می‌شود. پرگویی مری و ناتوانی‌اش در تشخیص نشانه‌های اجتماعی، به‌سرعت از جزئیات شخصیت‌ساز به ابزار تکراری شوخی بدل می‌شود. در نتیجه، مخاطب ممکن است به‌جای آنکه کنجکاو شود در ذهن او چه می‌گذرد، از رفتارهایش خسته یا آزرده شود. مسئله آن نیست که شخصیت اصلی باید متعارف یا همیشه محبوب باشد؛ مسئله این است که فیلم به اندازهٔ کافی به او مجال نمی‌دهد تا فراتر از عجیب‌بودن دیده شود.
عشق به‌مثابه خیال و سوءبرداشت رابطهٔ مری با استیو بر شناختی عمیق و تدریجی بنا نمی‌شود؛ سرچشمهٔ آن، برداشتی شتاب‌زده از یک برخورد کوتاه است. همین فاصله میان احساس قطعی مری و واقعیت محدود رابطه، موتور کمدی فیلم را روشن می‌کند. او نشانه‌های کوچک را به معنایی بزرگ تبدیل می‌کند و از آن‌ها تصویری کامل می‌سازد؛ تصویری که بیشتر بازتاب نیازهای خودش است تا شناختی واقعی از استیو.
فیلم در این بخش پرسشی مهم پیش می‌کشد: وقتی کسی مشتاق عشق است، تا چه اندازه می‌تواند خیال خود را جایگزین شناخت طرف مقابل کند؟ پاسخ اثر گاهی در دل موقعیت‌های طنزآمیز گم می‌شود. تعقیب استیو، که قرار است هم خنده‌دار باشد و هم نشانه‌ای از آشفتگی عاطفی مری، در بعضی لحظه‌ها بی‌ملاحظه یا حتی نگران‌کننده جلوه می‌کند.
فیلم کمتر از آنچه لازم است به تفاوت میان شیفتگی یک‌طرفه و رابطه‌ای متقابل توجه می‌کند؛ درنتیجه، پیام عاطفی‌اش گاهی مبهم می‌ماند. سفر و برخورد با آدم‌های حاشیه‌ای سفر مری در سراسر کشور، ساختار جاده‌ای اثر را شکل می‌دهد و فرصت‌هایی برای ورود شخصیت‌های فرعی فراهم می‌آورد. او در مسیر با افرادی آشنا می‌شود که هر یک از منظری متفاوت با جهان کنار آمده‌اند و، برخلاف بسیاری از محیط‌های رسمی و اجتماعی، او را بی‌واسطه می‌پذیرند.
« بااین‌حال، فیلم در پرداخت این ویژگی گاه به اغراق نزدیک می‌شود. »
شخصیت‌ها و اجرا
این آشنایی‌ها بخش انسانی‌تر فیلم را می‌سازند: مری برای نخستین‌بار در جمعی قرار می‌گیرد که لازم نیست پیش از پذیرفته‌شدن، خود را مطابق انتظار دیگران تغییر دهد. این بخش از داستان به‌تدریج توجه را از هدف عاشقانهٔ مری به تجربهٔ تنهایی و تعلق جابه‌جا می‌کند. سفر، در ظاهر دنبال‌کردن استیو است، اما اهمیتش در برخوردهایی قرار دارد که در حاشیهٔ این تعقیب شکل می‌گیرند.
بااین‌همه، پیوند میان ماجراهای فرعی همیشه محکم نیست. برخی رخدادها بیشتر بهانه‌ای برای یک موقعیت کمدی یا حادثهٔ تازه‌اند تا گامی ضروری در تحول شخصیت. همین پراکندگی سبب می‌شود مسیر احساسی مری گاهی بیش از آنکه پیوسته و طبیعی باشد، حاصل توقف‌هایی جدا از هم به نظر برسد. بازی‌ها و ساخت شخصیت‌ها Sandra Bullock نقش مری را با انرژی فراوان و جسارتی آشکار بازی می‌کند.
او از ویژگی‌های بدنی، آهنگ گفتار و حرکات شخصیت برای ساختن حضوری متمایز بهره می‌گیرد و در بهترین لحظه‌ها، هم‌زمان خنده‌آور و آسیب‌پذیر است. اجرای او به فیلم نیرویی می‌بخشد که بسیاری از صحنه‌ها را از یکنواختی نجات می‌دهد؛ بااین‌حال، شدت بازی گاهی از کنترل خارج می‌شود و به همان اغراقی دامن می‌زند که در نوشتار شخصیت نیز دیده می‌شود.
Bradley Cooper در نقش استیو بیشتر در مقام نقطهٔ مقابل مری قرار دارد تا شخصیتی با زندگی درونی مستقل. فیلم به او مجال محدودی می‌دهد تا از تصویری که مری از او ساخته فراتر رود، و همین انتخاب تا حدی با عنوان اثر ــ که توجه را به استیو جلب می‌کند ــ در تضاد است. Thomas Haden Church نیز حضوری مؤثر و کمابیش طناز دارد و با خونسردی خود، در برابر شتاب و آشفتگی مری تضاد ایجاد می‌کند.
« این بخش از داستان به‌تدریج توجه را از هدف عاشقانهٔ مری به تجربهٔ تنهایی و تعلق جابه‌جا می‌کند. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
بازیگران مکمل در مجموع به فضای جمعی فیلم کمک می‌کنند، هرچند همهٔ آنان به یک اندازه فرصت بروز پیدا نمی‌کنند. طنز، ریتم و آشفتگی روایی طنز فیلم بیش از آنکه بر ساخت دقیق موقعیت و پیشرفت تدریجی شوخی تکیه کند، از برخورد رفتارهای نامتعارف و رخدادهای عجیب نیرو می‌گیرد. این روش گاه نتیجه‌بخش است: فیلم در لحظه‌هایی که خودش را بیش از اندازه جدی نمی‌گیرد، شوخی‌هایی سرزنده و سبک‌بالانه ارائه می‌کند.
اما تکرار یک الگوی مشابه ــ ورود مری به موقعیتی تازه، نادیده‌گرفتن قواعد نانوشته و ایجاد آشفتگی ــ از تازگی کمدی می‌کاهد. ریتم نیز نامنظم است. مقدمه برای رساندن مری به مسیر اصلی داستان زمان زیادی صرف می‌کند و پس از آغاز سفر، فیلم گاهی میان خط عاشقانه، ماجراهای خبری و برخوردهای جانبی سرگردان می‌شود.
رویدادهای مرتبط با خبر و رسانه می‌توانستند زمینه‌ای برای هجو شیوهٔ مصرف خبر یا تبدیل زندگی روزمره به نمایش عمومی باشند، اما این امکان چندان بسط نمی‌یابد. برخی صحنه‌ها شلوغ و درهم‌اند و به‌جای آنکه ریتم را تند کنند، تمرکز را از مسیر عاطفی اصلی می‌گیرند. خودپذیری؛ پیام روشن با اجرای ناپایدار در لایهٔ زیرین، «All About Steve» دربارهٔ نیاز به پذیرفته‌شدن است.
مری می‌خواهد کسی او را انتخاب کند و گمان می‌کند عشق به استیو می‌تواند خلأ تنهایی را پر کند؛ اما برخوردهای سفر نشان می‌دهند که تعلق و ارزشمندی الزاماً از تأیید یک فرد به دست نمی‌آیند. پذیرش کسانی که مری را همان‌گونه که هست می‌بینند، امکان بازاندیشی دربارهٔ انگیزه‌های او را فراهم می‌آورد.
« بازیگران مکمل در مجموع به فضای جمعی فیلم کمک می‌کنند، هرچند همهٔ آنان به یک اندازه فرصت بروز پیدا نمی‌کنند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
این پیام، به‌ویژه در روزگاری که بسیاری از کمدی‌های رمانتیک، رسیدن به رابطه را پاسخ نهایی تنهایی می‌دانند، ظرفیت قابل‌توجهی دارد. مشکل در آن است که فیلم گاهی خودِ تفاوت مری را به سوژهٔ تمسخر بدل می‌کند و سپس می‌خواهد از پذیرفتن همان تفاوت دفاع کند. این تناقض، پیام اثر را بی‌اعتبار نمی‌کند، اما از قوت آن می‌کاهد.
برای آنکه خودپذیری به نتیجه‌ای اثرگذار برسد، فیلم باید میان خندیدن به رفتارهای مری و خندیدن به خود او مرزی روشن‌تر می‌کشید. جمع‌بندی «All About Steve» کمدی رمانتیکی نامتعارف و نابرابر است؛ فیلمی با ایده‌ای تازه، بازی پرانرژی Sandra Bullock و لحظه‌هایی که از شوخی‌های سبک و فضای بی‌تکلفش نیرو می‌گیرند.
در مقابل، ریتم کند و ناپایدار، شخصیت‌پردازی اغراق‌آمیز مری و خط فرعی خبرها مانع می‌شوند که اجزای جذاب آن به روایتی کاملاً منسجم تبدیل شوند. مهم‌تر از همه، اثر میان دفاع از زنی متفاوت و تبدیل تفاوت او به منبع خنده گرفتار می‌شود. بااین‌حال، همین ناهمواری‌ها سبب شده فیلم برای بعضی مخاطبان تجربه‌ای بامزه و دوست‌داشتنی باشد و برای برخی دیگر آزاردهنده و ملال‌آور.
جذابیتش کمتر در پرداخت بی‌نقص داستان و بیشتر در جسارت ایده و حضور خاص شخصیت اصلی نهفته است. تماشاگرانی که با کمدی‌های نامتعارف و قهرمانان دشوار کنار می‌آیند، ممکن است در آن گرمایی انسانی بیابند؛ دیگران احتمالاً بیشتر متوجه فرصت‌هایی خواهند شد که فیلم برای انسجام و ظرافت از دست می‌دهد.
« این تناقض، پیام اثر را بی‌اعتبار نمی‌کند، اما از قوت آن می‌کاهد. »
ثبت دیدگاه