نقد و بررسی
نقد پیاده‌روی در جنگل (A Walk in the Woods) | 2015
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
سفر به‌مثابه راهی برای بازگشت «A Walk in the Woods» ساختهٔ Ken Kwapis، فیلمی ماجراجویانه و کمدی‌درام است که از کتابی به همین نام نوشتهٔ Bill Bryson اقتباس شده است. محور روایت، تصمیم بیل برای پیمودن مسیر آپالاش پس از بازگشت به آمریکا، و همراهی دوست قدیمی‌اش، Stephen Katz، در این سفر است.
فیلم از همان آغاز، پیاده‌روی را نه صرفاً فعالیتی جسمانی، بلکه فرصتی برای نزدیک‌شدن دوباره به سرزمین مادری، گذشته و دوستی‌های فراموش‌شده تصویر می‌کند. بااین‌حال، این ایدهٔ بالقوه پربار بیشتر بهانه‌ای برای مجموعه‌ای از برخوردها و موقعیت‌های کمیک می‌شود تا زمینه‌ای برای کاوشی عمیق و پیوسته.
سفر بیل و کتز در ظاهر رو به جلو و در امتداد یک مسیر جغرافیایی حرکت می‌کند، اما کشمکش اصلی فیلم در فاصله‌ای شکل می‌گیرد که میان دو شخصیت وجود دارد: یکی محتاط‌تر و حسابگرتر، دیگری بی‌قاعده‌تر و سرزنده‌تر. این تفاوت، به فیلم امکان می‌دهد که دربارهٔ پیری، محدودیت‌های جسمی و میل به تجربه‌کردن دوباره حرف بزند، بی‌آنکه به درامی سنگین تبدیل شود.
حاصل، اثری است که بیشتر به معاشرتی طولانی در دل طبیعت شباهت دارد تا سفری پرحادثه و پرشتاب. دو بازیگر، یک رفاقت دیرپا بزرگ‌ترین امتیاز فیلم، بی‌تردید حضور Robert Redford و Nick Nolte در کنار یکدیگر است. Redford نقش مردی را بازی می‌کند که می‌خواهد ماجراجویی کند، اما در هر قدم با احتیاط‌ها و تردیدهای خودش روبه‌رو می‌شود.
« حاصل، اثری است که بیشتر به معاشرتی طولانی در دل طبیعت شباهت دارد تا سفری پرحادثه و پرشتاب. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
Nolte در نقش کتز، انرژی نامنظم‌تر و خشن‌تری به این همراهی می‌آورد؛ شخصیتی که شوخی‌ها و واکنش‌هایش گاه از بی‌پروایی می‌آیند و گاه از آسیب‌پذیری پنهان. تقابل این دو، به‌جای آنکه صرفاً بر تفاوت‌های سطحی تکیه کند، رفته‌رفته به رابطه‌ای گرم و باورپذیر بدل می‌شود. شیمی میان بازیگران، حتی در لحظه‌هایی که فیلمنامه به شوخی‌های ساده یا موقعیت‌های آشنا پناه می‌برد، فیلم را سرپا نگه می‌دارد.
نگاه‌ها، مکث‌ها و واکنش‌های کوچک این دو گاه از خود گفت‌وگوها مؤثرترند؛ گویی سابقهٔ طولانی دوستی شخصیت‌ها در شیوهٔ کنارآمدنشان با یکدیگر حاضر است، نه فقط در اطلاعاتی که دربارهٔ گذشته‌شان می‌شنویم. Emma Thompson نیز در نقش همسر بیل، حضوری متعادل و سنجیده دارد، اما سهم شخصیت او در پیشبرد تجربهٔ اصلی فیلم محدودتر است.
طنز میان صمیمیت و تکرار طنز فیلم از تضاد میان نقشهٔ بلندپروازانهٔ بیل و واقعیت‌های کوچک و گاه خفت‌بار مسیر نیرو می‌گیرد. شخصیت‌ها با آمادگی‌هایی ناقص، بدن‌هایی که همیشه فرمان‌بردار نیستند و شرایطی که با تصورشان سازگار نمی‌شود، راه می‌افتند. این شکاف میان خیال و عمل سرچشمهٔ بسیاری از لحظات خنده‌دار است.
فیلم در بهترین لحظه‌هایش به‌جای آنکه برای هر صحنه ضربه‌ای کمدی بتراشد، اجازه می‌دهد شوخی از خستگی، بدخلقی یا اختلاف خلق‌وخوی دو مرد بیرون بیاید. اما همین شیوه همیشه نتیجه‌بخش نیست. بعضی موقعیت‌ها چنان طراحی شده‌اند که آشکارا به‌دنبال خنده‌اند و به همین دلیل طبیعی‌بودنشان را از دست می‌دهند.
« تقابل این دو، به‌جای آنکه صرفاً بر تفاوت‌های سطحی تکیه کند، رفته‌رفته به رابطه‌ای گرم و باورپذیر بدل می‌شود. »
شخصیت‌ها و اجرا
گاهی نیز شوخی‌ها چندان تکرار می‌شوند که اثر اولیه‌شان کم‌رنگ می‌شود. فیلم در این لحظه‌ها به‌جای آنکه از شخصیت‌ها و مشاهدهٔ دقیق رفتارشان طنز بسازد، به الگوهای آشنای کمدی رفاقتی تکیه می‌کند. بنابراین، کیفیت شوخی‌ها یکدست نیست: بخشی از آنها از صمیمیت دو بازیگر نیرو می‌گیرند و بخشی دیگر بیش از اندازه به موقعیت‌سازی وابسته‌اند.
طبیعت؛ پس‌زمینه‌ای زیبا، نه همیشه زنده جنگل‌ها و چشم‌اندازهای مسیر، برای فیلم اهمیت محوری دارند؛ قرار است با ریتم آهستهٔ حرکت هماهنگ شوند و تماشاگر را وارد حال‌وهوای پیاده‌روی کنند. تصاویر طبیعت، حسی از خلوت و فاصله‌گرفتن از زندگی روزمره می‌سازند و به روایت اجازه می‌دهند گاهی بی‌شتاب پیش برود.
در این لحظه‌ها، جاذبهٔ فیلم نه در کشف رویدادی تازه، بلکه در تماشای همراهی دو مرد و عبور آرام آنان از دل محیط است. بااین‌حال، طبیعت همیشه حضوری کاملاً باورپذیر ندارد. برخی پس‌زمینه‌ها مصنوعی به نظر می‌رسند و فاصله‌ای ناخواسته میان بازیگران و محیط اطرافشان ایجاد می‌کنند. این ناهماهنگی به‌خصوص در فیلمی که بخش بزرگی از جذابیتش به حس حضور در فضای باز وابسته است، چشمگیر می‌شود.
زیبایی مناظر در بسیاری از صحنه‌ها دلپذیر است، اما قاب‌بندی و جلوهٔ محیط همیشه آن‌قدر طبیعی نیست که تماشاگر فراموش کند با صحنه‌ای طراحی‌شده روبه‌روست. موسیقی و ضرباهنگ مسیر موسیقی فیلم به ساختن حال‌وهوای سفر کمک می‌کند. آهنگ‌های خوش‌آهنگ، به‌ویژه قطعهٔ «She Lit a Fire» از Lord Huron، با حس حرکت و خلوتی مسیر تناسب دارند و میان لحظه‌های گفت‌وگو و مناظر، پیوندی عاطفی برقرار می‌کنند.
« گاهی نیز شوخی‌ها چندان تکرار می‌شوند که اثر اولیه‌شان کم‌رنگ می‌شود. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
موسیقی در اینجا قرار نیست تجربهٔ شخصیت‌ها را بیش از اندازه باشکوه یا تراژیک جلوه دهد؛ بیشتر نقش همراهی آرام را دارد، مانند صدایی که از دور با قدم‌های پیاده‌روان هم‌ریتم می‌شود. در برابر این لطافت صوتی، ریتم روایت گاه بیش از حد آرام است. کندی فیلم در بخش‌هایی می‌تواند با موضوع پیاده‌روی تناسب داشته باشد، اما میان مکثی معنادار و صحنه‌ای که صرفاً طولانی شده است، تفاوت وجود دارد.
بعضی بخش‌ها آن‌قدر کش می‌آیند که حس حرکت از بین می‌رود؛ در نتیجه، آرامش مطلوب فیلم به رخوت نزدیک می‌شود. تدوین و فیلمنامه نمی‌توانند همیشه این کندی را با تحول شخصیت یا کشف تازه‌ای جبران کنند، و همین امر سبب می‌شود مسیر روایی، به‌ویژه برای تماشاگرانی که انتظار ماجرایی پرتحرک دارند، یکنواخت جلوه کند.
اقتباس و فاصله از ظرفیت کتاب فیلم از نوشته‌ای غیرداستانی و آمیخته با شوخ‌طبعی Bill Bryson سرچشمه می‌گیرد؛ متنی که تجربهٔ سفر را با مشاهده، حکایت و نگاه شخصی نویسنده پیوند می‌دهد. تبدیل چنین متنی به فیلم، چالشی روشن دارد: آنچه در نثر می‌تواند از راه توصیف و لحن راوی جذاب شود، در سینما باید به تصویر، کنش و گفت‌وگو بدل گردد.
اقتباس در این مسیر، بخشی از جاذبهٔ طبیعیِ مشاهده‌گری را حفظ می‌کند، اما همیشه نمی‌تواند ظرافت نوشتار را به زبان تصویری هم‌سنگ آن منتقل کند. از همین‌جا می‌توان فهمید چرا قصه گاهی قابل‌پیش‌بینی و کم‌رمق به نظر می‌رسد. فیلم ایده‌هایی چون آشتی با گذشته، پذیرش محدودیت و ارزش رفاقت را مطرح می‌کند، اما کمتر از آنها پرسش‌های پیچیده‌تری می‌سازد.
« در برابر این لطافت صوتی، ریتم روایت گاه بیش از حد آرام است. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
مسیر سفر، فرصت مناسبی برای تأمل دربارهٔ هویت و گذر عمر فراهم می‌آورد، ولی روایت اغلب ترجیح می‌دهد به لحنی امن و دلگرم‌کننده بسنده کند. نتیجه نه شکست کامل اقتباس، بلکه نسخه‌ای نرم‌تر و متعارف‌تر از ظرفیتی است که موضوع و منبع اصلی در اختیارش گذاشته‌اند. مخاطب این فیلم چه کسی است؟ «A Walk in the Woods» برای تماشاگرانی مناسب‌تر است که از یک ماجراجویی سبک، فضای آرام و همراهی بازیگران باتجربه لذت می‌برند.
اگر انتظار کشمکشی فشرده، پیچش‌های غافلگیرکننده یا طنزی پیوسته و پرقدرت وجود داشته باشد، فیلم احتمالاً پاسخ‌گوی آن نخواهد بود. اما برای تماشایی بی‌دردسر، در شبی که قرار نیست ریتم تند و هیجان فراوانی طلب شود، رفاقت دو شخصیت و موسیقی خوش‌نشست آن می‌تواند لذت‌بخش باشد. نکتهٔ مهم این است که آرام‌بودن فیلم را نباید خودبه‌خود با عمق اشتباه گرفت.
اثر گاهی لطافت و صمیمیت دارد، اما همیشه از سکون خود معنایی تازه استخراج نمی‌کند. بنابراین، ارزش تماشایش بیش از آنکه به غافلگیری داستان وابسته باشد، به میزان علاقهٔ تماشاگر به Redford و Nolte و تحمل او برای ریتمی کم‌شتاب بستگی دارد. جمع‌بندی «A Walk in the Woods» فیلمی خوش‌قلب و کم‌ادعاست که بهترین لحظه‌هایش را از حضور مشترک Robert Redford و Nick Nolte می‌گیرد.
موسیقی خوش‌آهنگ، فضای آرام و ایدهٔ سفر به‌عنوان زمینه‌ای برای بازنگری در دوستی و گذر عمر، به آن جذابیتی ملایم می‌بخشند. در سوی دیگر، قصه آشنا و قابل‌پیش‌بینی است، ریتم گاهی کش می‌آید و بعضی شوخی‌ها و پس‌زمینه‌های مصنوعی از باورپذیری فیلم می‌کاهند. بااین‌همه، اگر از آن انتظار یک حماسهٔ طبیعت‌گردی یا درامی عمیق نداشته باشیم، می‌توان آن را اثری ساده و دلپذیر دانست؛ فیلمی که بیشتر به خاطر رفاقت میان دو بازیگر در خاطر می‌ماند تا به‌خاطر مسیری که روایتش می‌پیماید.
« نکتهٔ مهم این است که آرام‌بودن فیلم را نباید خودبه‌خود با عمق اشتباه گرفت. »
ثبت دیدگاه