وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

طرحی که از همان آغاز ترک برمی‌دارد «A Perfect Plan» به کارگردانی Pascal Chaumeil، کمدی رمانتیکی است که موتور قصه‌اش را بر خرافه‌ای خانوادگی و تصمیمی حسابگرانه بنا می‌کند. ایزابل دل‌بستهٔ پیر است و قصد دارد با او ازدواج کند؛ اما پیش از آن می‌خواهد از سرنوشتی که در خانواده‌اش تکرار شده بگریزد: نخستین ازدواج‌ها به جدایی می‌انجامند.

راه‌حل عجیب او، ازدواج با مردی غریبه و طلاقی سریع است تا بتواند بعدتر با خیال آسوده به سراغ زندگی مطلوبش برود. آشنایی با ژان‌ایو، مردی که از جنس محاسبه‌های او نیست، این نقشه را از حالت یک تمهید ساده بیرون می‌آورد و زمینهٔ برخورد دو جهان‌بینی را فراهم می‌کند. فیلم از همان ایدهٔ مرکزی‌اش می‌خواهد هم قصه‌ای عاشقانه بسازد و هم کمدیِ موقعیت.

این دو هدف همیشه به یک اندازه موفق نیستند؛ اما طرح اولیه برای خلق سوءتفاهم، تصمیم‌های نادرست و موقعیت‌های پرآشوب ظرفیت خوبی دارد. پرسش جذاب‌تر از خود نقشه این است که آیا می‌توان رابطه و آینده را همچون مسئله‌ای اداری، با زمان‌بندی و راه‌حل تضمین‌شده اداره کرد؟ فیلم به این پرسش پاسخ فلسفی عمیقی نمی‌دهد، ولی آن را بهانه‌ای برای به‌هم‌ریختن نظم ظاهری ایزابل می‌سازد.

کمدیِ فاصله و برخورد بخش مهمی از لذت فیلم از تقابل ایزابل و ژان‌ایو می‌آید. او می‌کوشد اوضاع را مهار کند؛ ژان‌ایو آزاداندیش‌تر است و با همان جدیتی که ایزابل در پی کنترل موقعیت‌هاست، تن به بازی‌های او نمی‌دهد. فاصلهٔ میان این دو، سرچشمهٔ کل‌کل‌ها و شوخی‌هایی می‌شود که در لحظات بهتر فیلم، از تفاوت شخصیت‌ها نیرو می‌گیرند، نه صرفاً از اتفاقی تصادفی یا افتادن کسی در موقعیتی مضحک.

« راه‌حل عجیب او، ازدواج با مردی غریبه و طلاقی سریع است تا بتواند بعدتر با خیال آسوده به سراغ زندگی مطلوبش برود. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

Dany Boon و Diane Kruger زوجی نامتعارف می‌سازند و همین ناهمسانی، به فیلم امکان می‌دهد از انتظارهای معمول دربارهٔ زوج‌های کمدی فاصله بگیرد. حضور Boon در مقام مردی ساده‌دل اما نه کاملاً ساده‌لوح، در برابر حسابگری ایزابل، به صحنه‌ها ضرباهنگ می‌دهد. Kruger نیز در نقشی که بیش از نقش‌های جدی‌ترش بر بازیگوشی و واکنش‌های کمیک تکیه دارد، وجهی متفاوت از توانایی خود نشان می‌دهد.

بااین‌همه، هماهنگی میان این دو همیشه یکدست نیست؛ گاهی شوخی‌ها خوب می‌نشینند و گاهی احساس می‌شود بازیگران ناچارند نیروی بیشتری از آنچه متن فراهم کرده به صحنه تزریق کنند. ایزابل؛ شخصیتی که تماشاگر را به چالش می‌کشد ایزابل مرکز ثقل داستان است، اما فیلم در پرداخت او با دشواری مهمی روبه‌رو می‌شود.

انگیزهٔ او قابل فهم است: می‌خواهد زندگی عاطفی‌اش را از زیر سایهٔ ترسی خانوادگی بیرون بکشد و برای رسیدن به این هدف، راهی به‌ظاهر زیرکانه می‌چیند. بااین‌حال، نقشه‌اش به بهای بی‌اعتنایی به احساسات مردی دیگر تمام می‌شود. در نتیجه، آنچه قرار است شوخی‌ای سبک دربارهٔ بدبیاری و خرافه باشد، گاهی به رفتاری خودخواهانه و بی‌رحمانه نزدیک می‌شود.

فیلم ظاهراً می‌داند که ایزابل کاملاً دوست‌داشتنی نیست و بخشی از کمدی را از همین ناهماهنگی میان جذابیت ظاهری او و رفتارهایش می‌گیرد. مشکل آنجاست که فاصلهٔ انتقادی کافی ایجاد نمی‌کند: گاهی شخصیت را به‌خاطر جسارت و ابتکارش می‌ستاید، بی‌آنکه پیامدهای اخلاقی نقشه‌اش را به همان اندازه جدی بگیرد.

« حضور Boon در مقام مردی ساده‌دل اما نه کاملاً ساده‌لوح، در برابر حسابگری ایزابل، به صحنه‌ها ضرباهنگ می‌دهد. »

شخصیت‌ها و اجرا

همین مسئله ممکن است تماشاگر را از همراهی با او بازدارد. ژان‌ایو، در مقابل، آسان‌تر به دل می‌نشیند؛ بنابراین رابطهٔ دو شخصیت به‌جای آنکه همیشه تعادلی دلپذیر داشته باشد، گاهی به این احساس می‌انجامد که یک طرف بیش از دیگری سزاوار همدلی است. شلوغی، اغراق و مرز خنده «A Perfect Plan» به کمدی آرام و ظریف بسنده نمی‌کند.

فیلم به‌تدریج موقعیت‌ها را روی هم انباشته می‌کند و از سوءتفاهم، واکنش‌های اغراق‌شده و برخوردهای ناگهانی برای بالا بردن انرژی استفاده می‌کند. این شیوه در لحظاتی جواب می‌دهد: ریتم سبک و بی‌قرار فیلم، همراه با واکنش‌های عصبی شخصیت‌ها، چند صحنهٔ واقعاً بانمک می‌سازد. تماشاگرانی که به کمدی‌های پرتحرک و اندکی خل‌وضع علاقه دارند، احتمالاً از همین آشفتگی لذت خواهند برد.

اما اغراق همیشه به خنده نمی‌انجامد. بعضی شوخی‌ها چنان بر واکنش‌های نمایشی یا موقعیت‌های معذب‌کننده تکیه می‌کنند که به‌جای خنده، حس خجالت به وجود می‌آورند. این مرز باریکی است که فیلم بارها از آن عبور می‌کند: همان دست‌ودل‌بازی در شوخی که گاهی صحنه‌ای زنده می‌آفریند، گاهی نیز آن را به شلوغ‌کاری بی‌حاصل بدل می‌کند.

تفاوت واکنش تماشاگران به فیلم را می‌توان تا حد زیادی به همین تفاوت ذائقه در برابر کمدیِ مبتنی بر شرمساری و اغراق نسبت داد. سفر و فضای بصری بخش‌هایی از فیلم در روسیه می‌گذرند و مسکو، در کنار مقصدهای دیگر داستان، به ماجرا وسعت جغرافیایی می‌دهد. این جابه‌جایی‌ها تنها پس‌زمینه‌ای تزئینی نیستند؛ با ذهنیت فرار و بی‌قراری ایزابل هم‌خوانی دارند.

« همین مسئله ممکن است تماشاگر را از همراهی با او بازدارد. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

شخصیت‌ها مدام در حرکت‌اند، و سفر بهانه‌ای می‌شود تا نقشهٔ کوچک و ظاهراً کنترل‌شدهٔ او در محیط‌هایی تازه و پیش‌بینی‌ناپذیر قرار بگیرد. فیلم در این مسیر از تضاد میان نظم برنامه‌ریزی‌شده و آشوب سفر بهره می‌برد. بااین‌حال، لوکیشن‌ها بیش از آنکه به لایه‌ای عمیق از معنای قصه تبدیل شوند، جذابیت بصری و تنوعی خوشایند فراهم می‌کنند.

روسیه حال‌وهوایی متفاوت به فیلم می‌دهد، اما اثر کمتر می‌کوشد آن را به تجربه‌ای فرهنگی یا عاطفی پیچیده پیوند بزند. کارکرد اصلی این فضاها آن است که بازیگوشی و حرکت فیلم را تقویت کنند و به ماجرا حس سفر بدهند؛ نقشی که برای یک کمدی سبک کفایت می‌کند، ولی انتظار بیشتری از آن نباید داشت.

ریتم و مسیر داستان در نیمهٔ نخست، ایدهٔ اصلی با تازگی بیشتری پیش می‌رود. تماشاگر با نقشهٔ نامتعارف ایزابل آشنا می‌شود و از دیدن برخورد آن با روحیهٔ ژان‌ایو لذت می‌برد. فیلم در این بخش، تنش را از شکاف میان آنچه ایزابل می‌خواهد و آنچه واقعاً اتفاق می‌افتد می‌سازد. سپس، با افزایش شمار موقعیت‌ها و بالا رفتن شدت آشوب، روایت گاه تمرکز خود را از دست می‌دهد.

یک‌سوم پایانی به‌ویژه مستعد انباشت رخدادهاست و بعضی صحنه‌ها بیش از آنچه برای اثرگذاری نیاز دارند ادامه پیدا می‌کنند. این کش‌آمدن، مسئله‌ای صرفاً زمانی نیست؛ روی کیفیت کمدی نیز اثر می‌گذارد. وقتی یک موقعیت بیش از حد امتداد می‌یابد، شوخی‌ای که در آغاز مؤثر بوده ممکن است تکراری به نظر برسد و شخصیت‌ها به‌جای آنکه تحولی طبیعی را تجربه کنند، بیشتر در چرخ‌وفلک اتفاق‌ها گرفتار شوند.

« فیلم در این مسیر از تضاد میان نظم برنامه‌ریزی‌شده و آشوب سفر بهره می‌برد. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

از این رو، فیلم در حفظ تعادل میان پیشبرد رابطهٔ عاشقانه و تشدید موقعیت‌های کمیک همیشه موفق نیست. بااین‌حال، پیوند میان انتخاب‌های ایزابل و پیامدهای آن‌ها همچنان رشتهٔ اصلی داستان را نگه می‌دارد و اجازه نمی‌دهد اثر کاملاً پراکنده شود. جمع‌بندی «A Perfect Plan» کمدی رمانتیکی است با ایده‌ای سرگرم‌کننده، زوجی نامتعارف و لحظاتی که از برخورد حسابگری و بی‌قیدی خنده می‌گیرند.

بازی Diane Kruger وجهی متفاوت از کارنامهٔ او را آشکار می‌کند و Dany Boon به فیلم نیرویی گرم و بی‌تکلف می‌بخشد. فضای روسیه و حال‌وهوای سفر نیز به ماجرا رنگی متمایز می‌دهند. در برابر این امتیازها، فیلم گاهی در شوخی‌های اغراق‌آمیز افراط می‌کند، شخصیت ایزابل را بیش از اندازه نچسب نشان می‌دهد و در بخش پایانی از شلوغی و کش‌آمدن آسیب می‌بیند.

حاصل، اثری است که ممکن است در لحظه‌هایی خنده‌دار و دوست‌داشتنی باشد، اما از ظرفیت ایدهٔ مرکزی‌اش به‌طور کامل بهره نمی‌گیرد. جذابیتش بیش از آنکه از تازگی روایت یا ظرافت عاشقانه بیاید، از انرژی دو بازیگر اصلی و بی‌پروایی کمدی‌اش سرچشمه می‌گیرد. برای تماشای سبک و بی‌تکلف، فیلم لحظاتی سرگرم‌کننده دارد؛ برای کمدی‌ای دقیق، متوازن و پیوسته، انتظار بیشتری برمی‌انگیزد تا آنکه برآورده کند.

« از این رو، فیلم در حفظ تعادل میان پیشبرد رابطهٔ عاشقانه و تشدید موقعیت‌های کمیک همیشه موفق نیست. »