وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

سفری از جنس خودباوری «To Wong Foo, Thanks for Everything! Julie Newmar» به کارگردانی Beeban Kidron، کمدی‌ـ‌درامی جاده‌ای است که از حرکت در جغرافیای آمریکا، استعاره‌ای برای سفر شخصیت‌ها به سوی شناخت خویشتن و دیگری می‌سازد. ویدا بوم و نوکسیما جکسون، دو ملکهٔ درگ باتجربه، چی‌چی رودریگز را که تازه قدم به این جهان گذاشته است همراه خود می‌کنند و راهی لس‌آنجلس می‌شوند.

مسیر، برخلاف مقصد، خیلی زود به اصل ماجرا بدل می‌شود: برخورد با آدم‌هایی که از حضور سه مسافر رنگارنگ، چیزی بیش از یک ماجرای گذرا به دست می‌آورند. فیلم از همان آغاز لحن خود را روشن می‌کند؛ قرار نیست با واقع‌گرایی تلخ و بی‌پرده روبه‌رو باشیم، بلکه با افسانه‌ای کوچک و خوش‌قلب طرفیم که در آن زیبایی، شوخ‌طبعی و اعتمادبه‌نفس می‌توانند نیرویی اجتماعی باشند.

این انتخاب به اثر گرما و سبکی می‌دهد، هرچند در ادامه گاهی آن را از کاوش جدی‌تر در موانع پیش روی شخصیت‌ها بازمی‌دارد. سه شخصیت، سه شیوهٔ زیستن جذابیت اصلی فیلم در تفاوت میان سه شخصیت محوری است. ویدا با وقار، مراقبت و نوعی اشرافیت نمایشی رفتار می‌کند؛ نوکسیما تندزبان‌تر و واقع‌گراست و اعتمادبه‌نفسش را با شوخی و صراحت نشان می‌دهد؛ چی‌چی نیز هنوز در حال یافتن زبان و جایگاه خویش است.

« سفری از جنس خودباوری «To Wong Foo, Thanks for Everything! »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

رابطهٔ این سه، صرفاً همراهی در یک سفر نیست؛ شکل‌گیری خانواده‌ای موقت است که در آن تجربه، سخت‌گیری و نیاز به پذیرفته‌شدن در کنار هم قرار می‌گیرند. فیلم برای چی‌چی نقشی مهم قائل است، زیرا تازه‌کاری او امکان می‌دهد مخاطب با قواعد این جهان آشنا شود، اما شخصیتش گاهی بیش از آن‌که صاحب مسیر مستقل باشد، بهانه‌ای برای آموزش و مراقبت دیگران می‌شود.

در مقابل، تقابل ویدا و نوکسیما پویایی بیشتری دارد: هرکدام تصویری متفاوت از قدرت و ظرافت عرضه می‌کنند و شوخی‌هایشان معمولاً از همین تفاوت منشأ می‌گیرد. بازیگری و نیروی اجرا بازی‌های Wesley Snipes، Patrick Swayze و John Leguizamo از مهم‌ترین دلایل ماندگاری فیلم‌اند. هر سه بازیگر نقش‌ها را با تعهدی آشکار اجرا می‌کنند و از تبدیل‌کردن شخصیت‌ها به چند شوخی ساده پرهیز دارند.

درخشش فیلم فقط در لباس‌ها، ژست‌ها یا شوخی‌های کلامی نیست؛ در این است که بازیگران برای هر شخصیت، ریتم گفتار، منش و کیفیت عاطفی جداگانه‌ای می‌سازند. Swayze برای ویدا وقاری نمایشی و در عین حال مهربانانه فراهم می‌کند؛ Snipes به نوکسیما خشونت‌پذیر و تیزهوش، اما نه بی‌عاطفه، جان می‌بخشد؛ و Leguizamo از آسیب‌پذیری چی‌چی نیرویی کمیک و صمیمی می‌سازد.

« هر سه بازیگر نقش‌ها را با تعهدی آشکار اجرا می‌کنند و از تبدیل‌کردن شخصیت‌ها به چند شوخی ساده پرهیز دارند. »

شخصیت‌ها و اجرا

نقش‌آفرینی‌ها عمداً بر اغراق تکیه دارند، اما اغراق در اینجا بخشی از زبان شخصیت‌هاست، نه صرفاً وسیله‌ای برای خنداندن. فیلم با همین انرژی اجرایی می‌تواند از لحظه‌های سبک به لحظه‌های احساسی عبور کند، بی‌آن‌که گروه اصلی خود را از دست بدهد. کمدی، زرق‌وبرق و حال‌وهوای دههٔ نود شوخی‌های فیلم از برخورد میان شکوه نمایشی قهرمانان و محافظه‌کاری محیط پیرامونشان نیرو می‌گیرد.

لباس‌ها و آرایش‌های چشمگیر تنها تزیین بصری نیستند؛ شیوه‌ای برای اعلام حضورند، برای تصاحب فضایی که معمولاً از این شخصیت‌ها دریغ می‌شود. فیلم به‌جای آن‌که در هر صحنه با تحقیر یا دفاع مستقیم پیش برود، بارها از طنز استفاده می‌کند تا نگاه تماشاگر را جابه‌جا کند: کسانی که ابتدا موضوع کنجکاوی‌اند، به‌تدریج تبدیل به نیرویی می‌شوند که دیگران را به دیدن خود و زندگی‌شان وامی‌دارند.

در عین حال، اثر به‌وضوح محصول زمانهٔ خود است. ذوق بصری پررنگ، طراحی لباس و شیوهٔ شوخی‌پردازی‌اش حال‌وهوای سینمای عامه‌پسند دههٔ نود را زنده نگه می‌دارد؛ فضایی که گاه پرجنب‌وجوش و دلنشین است و گاه به کلیشه‌های همان دوره نزدیک می‌شود. تماشای فیلم امروز می‌تواند هم لذت‌بخش باشد و هم یادآور فاصلهٔ فرهنگی و زبانی میان آن زمان و اکنون.

« در عین حال، اثر به‌وضوح محصول زمانهٔ خود است. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

شهر کوچک و خوش‌بینی بزرگ بخش مهمی از فیلم به برخورد مسافران با ساکنان شهری کوچک اختصاص دارد. هر یک از این دیدارها می‌تواند به دریچه‌ای برای آشکارشدن گرفتاری‌ها، تنهایی‌ها یا آرزوهای ناگفتهٔ مردم تبدیل شود. فیلم در این بخش‌ها تصویری از تأثیر حضور و همدلی می‌سازد: گاهی یک گفت‌وگو، تغییر ظاهری یا لحظه‌ای از توجه، برای آغاز دگرگونی کافی به نظر می‌رسد.

اما همین نگاه، هم سرچشمهٔ دل‌نشینی اثر است و هم محدودیت آن. شهر و آدم‌هایش اغلب با سرعتی بیش از حد پذیرای تغییر می‌شوند و مشکلات اجتماعی یا خانوادگی، در قالب روایتی نرم و دلگرم‌کننده جمع‌وجور می‌شوند. خوش‌بینی فیلم چنان پررنگ است که پیامدهای واقعی بعضی درگیری‌ها را کم‌اهمیت جلوه می‌دهد.

به‌ویژه وقتی روایت به خشونت خانگی یا تهدید به تعرض نزدیک می‌شود، لحن کلی فیلم با جدیت این موضوع‌ها سازگار نمی‌ماند؛ موقعیت‌ها مطرح می‌شوند، اما فرصت کافی برای پرداخت و واکاوی نمی‌یابند. ساختار روایی و محدودیت‌های سفر از نظر روایت، فیلم در قلمرو آشنای کمدی‌های جاده‌ای حرکت می‌کند: شخصیت‌ها به مقصدی مشخص می‌روند، در مسیر از راه بازمی‌مانند یا گرفتار می‌شوند، با آدم‌های تازه آشنا می‌شوند و هر ایستگاه فرصتی برای آزمودن روابط و ارزش‌هایشان فراهم می‌آورد.

« شهر کوچک و خوش‌بینی بزرگ بخش مهمی از فیلم به برخورد مسافران با ساکنان شهری کوچک اختصاص دارد. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

این ساختار روان و تماشایی است، اما کمتر غافلگیر می‌کند. بسیاری از موقعیت‌ها را می‌توان پیش‌بینی کرد و فیلم نیز چندان نمی‌کوشد قواعد این گونه را به شکلی بنیادی دگرگون کند. ریتم در بخش‌هایی اندکی کش می‌آید، زیرا برخی برخوردهای فرعی بیش از آن‌که به تحول شخصیت‌ها کمک کنند، کارکردی گذرا دارند.

بااین‌حال، انسجام عاطفی گروه اصلی اجازه نمی‌دهد پراکندگی روایت به‌کلی بر تجربهٔ تماشا سایه بیندازد. فیلم بیش از آن‌که با پیچیدگی داستانی پیش برود، با جذابیت حضور سه قهرمان و لذت دیدن واکنش‌هایشان به جهان اطراف حرکت می‌کند. جمع‌بندی «To Wong Foo, Thanks for Everything! Julie Newmar» فیلمی شیرین، پرانرژی و مهربان است که قدرتش را از سه بازی پرشور و شیمی میان شخصیت‌های اصلی می‌گیرد.

اثر با طنز، زرق‌وبرق و لحظه‌های عاطفی‌اش تماشاگر را به همراهی دعوت می‌کند و تصویری امیدوارانه از همدلی و پذیرش می‌سازد. در برابر این امتیازها، روایت جاده‌ای آشناست، بعضی خط‌های داستانی کم‌پرداخت می‌مانند و خوش‌بینی فیلم گاه به ساده‌سازی مسئله‌های جدی می‌انجامد. با وجود این کاستی‌ها، گرمای فیلم ساختگی به نظر نمی‌رسد.

« این ساختار روان و تماشایی است، اما کمتر غافلگیر می‌کند. »

جمع‌بندی

این اثر بیش از آن‌که بخواهد جهان را با تحلیل پیچیده‌ای توضیح دهد، می‌خواهد برای مدتی کوتاه فضایی بسازد که در آن خودآرایی، دوستی و مهربانی امکان دگرگونی داشته باشند. حاصل، کمدی‌ای خوش‌حال‌وهواست که شاید همهٔ وعده‌هایش را به شکلی باورپذیر محقق نکند، اما با شخصیت‌های دوست‌داشتنی و لحن دلگرم‌کننده‌اش در ذهن می‌ماند.