وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

بازآفرینی قهرمانی از دل ویرانی «Red Sonja» روایتی فانتزی و شمشیرمحور از زنی است که پس از یورش به سرزمینش، از نابودی و سوگ می‌گریزد و سرانجام نیروی خشم و اراده‌اش را در راه آزادی به کار می‌گیرد. سونیا در آغاز نه قهرمانی بی‌نقص است و نه جنگجویی که از همان نخست بر همه‌چیز مسلط باشد؛ او شخصیتی زخمی است که باید راه خود را در جهانی خشونت‌بار پیدا کند.

همین فاصله میان رنجِ آغازین و کنشِ قهرمانانه، هستهٔ عاطفی فیلم را می‌سازد. اثر از این ایده بهره می‌گیرد که قهرمانی الزاماً از پیروزی‌های پی‌درپی زاده نمی‌شود؛ گاه نخستین گام، تاب‌آوردن و دوباره انتخاب‌کردن است. سونیا با هر تصمیم، از جایگاه قربانیِ صرف فاصله می‌گیرد و به عاملی تبدیل می‌شود که مسیر رویدادها را تغییر می‌دهد.

این وجه از شخصیت‌پردازی به فیلم جان می‌دهد و سبب می‌شود مبارزهٔ او تنها زنجیره‌ای از نبردهای نمایشی نباشد، بلکه تلاشی برای بازپس‌گرفتن اختیار خویش نیز جلوه کند. بازی محوری و شکل‌گیری سونیا Matilda Lutz بار اصلی فیلم را بر دوش دارد و نقطهٔ قوت بازی‌اش در پیوند دادن دو سوی متضاد سونیاست: خشونتِ جنگجو و حساسیتِ انسانیِ زنی که هنوز با فقدان‌هایش زندگی می‌کند.

« همین فاصله میان رنجِ آغازین و کنشِ قهرمانانه، هستهٔ عاطفی فیلم را می‌سازد. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

حضور او در صحنه‌های نبرد، صرفاً بر نمایش توان جسمانی تکیه ندارد؛ در مکث‌ها و واکنش‌هایش نیز می‌توان ردّ تردید، خشم و اراده را دید. این بازی کمک می‌کند سونیا از یک تصویر آشنا از قهرمان شمشیرزن فراتر برود و به شخصیتی بدل شود که انتخاب‌هایش اهمیت دارند. فیلم در بهترین لحظه‌هایش به بازیگر اجازه می‌دهد بدون توضیح مستقیم، حال درونی سونیا را منتقل کند.

بااین‌حال، فیلمنامه همیشه به این ظرافت اعتماد نمی‌کند. گاه رنج شخصیت را با بیان و تأکیدهای مکرر شرح می‌دهد؛ در نتیجه، چیزی که می‌توانست از نگاه یا رفتار او دریافت شود، به توضیحی آشکار تبدیل می‌شود. این زیاده‌گویی از قدرت عاطفی برخی صحنه‌ها می‌کاهد، هرچند بازی محوری همچنان رشتهٔ پیوند میان بخش‌های پراکندهٔ روایت را حفظ می‌کند.

روایت آزادی و مسئلهٔ سلطه در سطح داستانی، تقابل سونیا با امپراتوری ستمگر به فیلم چارچوبی روشن می‌دهد: یک سوی ماجرا دستگاهی است که انسان‌ها را به ابزار قدرت و سرگرمی بدل می‌کند و سوی دیگر، زنی که نمی‌پذیرد سرنوشتش را دیگران تعیین کنند. همراه‌شدن او با گروهی از رانده‌شدگان نیز ایدهٔ آزادی فردی را گسترش می‌دهد؛ رهایی در این جهان نه دستاوردی تنها، بلکه امکانی جمعی است که با اعتماد و همبستگی شکل می‌گیرد.

« فیلم در بهترین لحظه‌هایش به بازیگر اجازه می‌دهد بدون توضیح مستقیم، حال درونی سونیا را منتقل کند. »

شخصیت‌ها و اجرا

بااین‌همه، امپراتوری و چهره‌های نمایندهٔ آن غالباً بیش از اندازه آشنا و یک‌سویه‌اند. ستم در فیلم آشکار است، اما سازوکارها و منطق درونی آن کمتر مجال پرداخت می‌یابند. در نتیجه، دشمنان بیش از آن‌که شخصیت‌هایی پیچیده باشند، نمادهایی برای نمایش شر و سلطه‌اند. چنین انتخابی به روایت سرعت و وضوح می‌دهد، اما از کشمکش اخلاقی و سیاسی آن می‌کاهد؛ مخاطب به‌سرعت موضع فیلم را می‌فهمد، بی‌آن‌که همیشه فرصت کند لایه‌های بیشتری از جهانش را کشف کند.

ضرباهنگ و پیوند میان بخش‌ها ساختار روایت از گذر میان زخم‌های گذشته، اسارت و درگیری‌های پی‌درپی شکل می‌گیرد. این مسیر، ظرفیت مناسبی برای نشان‌دادن دگرگونی سونیا دارد، اما همهٔ گذارها به یک اندازه روان نیستند. بعضی بخش‌ها چنان سریع به مرحلهٔ بعد می‌رسند که تغییر عاطفی یا رابطه‌ای میان شخصیت‌ها فرصت کافی برای جاافتادن پیدا نمی‌کند.

گاهی احساس می‌شود فیلم از لحظه‌ای مهم عبور می‌کند تا زودتر به رویارویی بعدی برسد. این شتاب، به‌ویژه در پرداخت همراهان سونیا، پیامد دارد. گروه رانده‌شدگان می‌توانند آینه‌هایی برای تجربه‌های گوناگون ستم و مقاومت باشند، اما بسیاری از آنان در حد طرح‌هایی جذاب باقی می‌مانند. حضورشان به قصه گرما و تنوع می‌بخشد، ولی فرصت اندکی برای شناختن خواسته‌ها و تناقض‌هایشان فراهم می‌شود.

« بااین‌همه، امپراتوری و چهره‌های نمایندهٔ آن غالباً بیش از اندازه آشنا و یک‌سویه‌اند. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

ازاین‌رو، برخی پیوندهای جمعی بیش از آن‌که حاصل فرایندی تدریجی باشند، نتیجهٔ نیاز روایت به گردآمدن یک گروه برای نبرد نهایی به نظر می‌رسند. نبردها و جهان دیداری فیلم در صحنه‌های کنش، انرژی و خشونت را به‌خوبی در خدمت شخصیت اصلی می‌گذارد. شمشیرزنی‌ها و درگیری‌ها پرتحرک‌اند و حس خطر را به فضای داستان وارد می‌کنند.

این نبردها صرفاً وقفه‌هایی میان صحنه‌های گفت‌وگو نیستند؛ در آن‌ها می‌توان کوشش سونیا برای شکستن موقعیتِ تحمیل‌شده بر خود را دید. خشونت فیلم نیز با حال‌وهوای خشن و حماسی جهانش هماهنگ است، هرچند تکرار رویارویی‌ها در بخش‌هایی از میانهٔ داستان ممکن است از تازگی‌شان بکاهد. فضای دیداری اثر بر طبیعت، سازوبرگ جنگی و محیط‌های زمخت تکیه دارد و در برابر فانتزی‌های صیقلی و یکدست، کیفیتی خاک‌آلودتر پیدا می‌کند.

قاب‌های پهناور و موسیقی پرشور به فیلم مقیاس حماسی می‌بخشند، اما آنچه بیش از همه در ذهن می‌ماند، تناسب میان خشونت محیط و تنهایی سونیاست. بااین‌حال، گاه دامنهٔ تصویری فیلم بزرگ‌تر از توان پرداخت جهان داستانی‌اش جلوه می‌کند؛ بیننده نشانه‌هایی از دنیایی وسیع می‌بیند، اما همهٔ آن نشانه‌ها به روایتی پُرمایه یا منسجم تبدیل نمی‌شوند.

« نبردها و جهان دیداری فیلم در صحنه‌های کنش، انرژی و خشونت را به‌خوبی در خدمت شخصیت اصلی می‌گذارد. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

مضمون‌های عاطفی و محدودیت بیان تبدیل سوگ به نیروی عمل، مضمون مرکزی فیلم است. سونیا گذشته را فراموش نمی‌کند و فیلم نیز از ریشه‌های خشم او چشم نمی‌پوشد؛ مسئله این است که آیا می‌تواند این رنج را به انتخابی آگاهانه بدل کند یا نه. همین پرسش، قهرمان را از الگوی سادهٔ انتقام‌جو جدا می‌کند و به او امکان می‌دهد در کنار مقاومت، ظرفیت همدلی و پیوند با دیگران را نیز نشان دهد.

اما فیلم گاهی به‌جای آن‌که بگذارد رفتار و تصویر حامل این مضمون باشند، آن را با تأکیدهای آشکار تکرار می‌کند. حاصل، دوگانه‌ای است میان لحظه‌های مؤثر و لحظه‌هایی که احساسات را بیش از اندازه هدایت می‌کنند. وقتی فیلم به سکوت، حرکت و نگاه اعتماد می‌کند، رنج سونیا ملموس‌تر می‌شود؛ وقتی همان رنج را دوباره توضیح می‌دهد، از پیچیدگی تجربهٔ او می‌کاهد.

این نوسان، فاصلهٔ میان بلندپروازی عاطفی فیلم و میزان ظرافت اجرایی آن را آشکار می‌سازد. جمع‌بندی «Red Sonja» اثری استوار بر یک قهرمان محوریِ باورپذیر، نبردهای پرانرژی و ایده‌ای روشن دربارهٔ آزادی و اختیار. Matilda Lutz به سونیا حضوری انسانی می‌بخشد و تصمیم‌های شخصیت را به نیروی پیش‌برندهٔ داستان تبدیل می‌کند.

« مضمون‌های عاطفی و محدودیت بیان تبدیل سوگ به نیروی عمل، مضمون مرکزی فیلم است. »

جمع‌بندی

فضای خشن و حماسی نیز برای ماجراجویی شمشیرمحور فیلم مناسب است و در بهترین لحظه‌ها، سوگ و مقاومت را به تصویری دیدنی پیوند می‌زند. در سوی دیگر، گذارهای شتاب‌زده، توضیح بیش از اندازهٔ رنج، دشمنانی نسبتاً کلیشه‌ای و همراهانی کم‌پرداخته، مانع از آن می‌شوند که همهٔ ظرفیت‌های روایت به فعلیت برسند.

فیلم در ساختن یک ماجراجویی سرگرم‌کننده و در ترسیم ارادهٔ سونیا موفق‌تر است تا در پرداخت دقیق جهان و شخصیت‌های پیرامونش. حاصل، اثری نابرابر اما برخوردار از هسته‌ای جذاب است: داستان زنی که نمی‌گذارد ویرانی، آخرین واژه دربارهٔ زندگی‌اش باشد.