وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

بازگشت به شهری کوچک و تابویی بزرگ «A Virtuous Business» ما را به سال ۱۹۹۲ و شهری روستایی در کرهٔ جنوبی می‌برد؛ جایی که روابط اجتماعی نزدیک و نگاه محافظه‌کارانهٔ مردم، هر تصمیم شخصی را به موضوعی عمومی بدل می‌کند. در چنین فضایی، چهار زن برای فروش محصولات بزرگسالان وارد کسب‌وکاری می‌شوند که نه‌فقط از نظر اقتصادی نامتعارف است، بلکه آشکارا با سکوت و شرمی که پیرامون بدن و میل جنسی شکل گرفته، برخورد می‌کند.

سریال اقتباسی از مجموعهٔ بریتانیایی «Brief Encounters» است و با ترکیب کمدی و درام، مسیر استقلال و دوستی این زنان را دنبال می‌کند. بااین‌حال، عنوان و ایدهٔ اولیه ممکن است انتظار داستانی پرتحرک دربارهٔ خود کسب‌وکار یا کمدی‌ای جسورانه را ایجاد کند؛ انتظاری که سریال تنها بخشی از آن را برآورده می‌کند.

فروش محصولات بیشتر بهانه‌ای برای نزدیک‌شدن به زندگی شخصیت‌هاست تا موضوعی که سریال پیوسته با جزئیات و تمرکز دنبال کند. اثر در اصل دربارهٔ زنانی است که می‌کوشند از نقش‌های ازپیش‌تعیین‌شده‌شان فاصله بگیرند و برای خود، در جامعه‌ای محدودکننده، فضایی تازه بسازند. رفاقت، قلب تپندهٔ روایت بهترین دستاورد سریال، رابطهٔ میان چهار زن است.

تفاوت پیشینه و خلق‌وخوی آن‌ها باعث می‌شود دوستی‌شان به همراهی ساده و یک‌دست فروکاسته نشود؛ هرکدام با مسئله‌ها و احتیاج‌های خودش وارد این جمع می‌شود و به‌تدریج درمی‌یابد که تنها نیست. لحظات صمیمانهٔ میانشان، از گفت‌وگوهای روزمره تا همکاری در موقعیت‌های دشوار، گرمایی می‌سازد که بخش مهمی از کشش سریال را تأمین می‌کند.

« رفاقت، قلب تپندهٔ روایت بهترین دستاورد سریال، رابطهٔ میان چهار زن است. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

این دوستی همچنین بستری است برای نمایش حمایت متقابل زنانی که در فضای عمومی با قضاوت و بدگمانی روبه‌رو می‌شوند. سریال نشان می‌دهد همدلی الزاماً به معنای توافق همیشگی نیست؛ گاهی شنیدن، گاهی شوخی‌کردن و گاهی حضور بی‌ادعاست که رابطه را حفظ می‌کند. هرجا تمرکز بر همین پیوندهاست، «A Virtuous Business» طبیعی‌تر و اثرگذارتر می‌شود.

گاه حتی احساس می‌شود اگر اثر زمان بیشتری را صرف همین روابط می‌کرد، به تصویری عمیق‌تر از دوستی و دگرگونی شخصیت‌ها می‌رسید. بازیگری؛ گرمایی که شخصیت‌ها را زنده می‌کند ترکیب بازیگران اصلی یکی از نقاط قوت روشن مجموعه است. Kim So-yeon در نقش زنی که از تردید به‌سوی تصمیم‌گیری و ابتکار حرکت می‌کند، لطافت و اراده را هم‌زمان به نمایش می‌گذارد.

Kim Sung-ryung، Kim Sun-young و Lee Se-hee نیز به شخصیت‌های خود رنگ‌وبویی متفاوت می‌دهند؛ تفاوتی که به جمع چهارنفره شکل و انرژی می‌بخشد. هماهنگی میان بازیگران کمک می‌کند رابطه‌ها باورپذیر بمانند و لحظات عاطفی، حتی وقتی متن بیش از اندازه بر احساسات تأکید می‌کند، کاملاً مصنوعی به نظر نرسند.

کمدی سریال نیز تا اندازهٔ زیادی به همین بازی‌ها وابسته است. واکنش‌های چهره، مکث‌ها و دستپاچگی شخصیت‌ها در برابر موضوعی که گفت‌وگو درباره‌اش ممنوع یا شرم‌آور تلقی می‌شود، گاه از خود موقعیت خنده‌دارتر است. البته این طنز همیشه به یک اندازه موفق نیست. بعضی شوخی‌ها به‌جای آنکه از موقعیت یا شخصیت‌ها بجوشند، زیادی تصنعی می‌شوند و در نتیجه لحظه‌هایی که می‌توانستند سبک و دلنشین باشند، اندکی لوس جلوه می‌کنند.

« این دوستی همچنین بستری است برای نمایش حمایت متقابل زنانی که در فضای عمومی با قضاوت و بدگمانی روبه‌رو می‌شوند. »

شخصیت‌ها و اجرا

تابوی جنسی و فرصتِ نیمه‌تمام ایدهٔ مرکزی سریال ظرفیت زیادی برای کاوش دارد. فروش کالاهای بزرگسالان در جامعه‌ای سنتی می‌تواند پرسش‌هایی جدی دربارهٔ شرم، استقلال اقتصادی، مالکیت زنان بر بدنشان و تفاوت میان میل واقعی و انتظارات اجتماعی مطرح کند. اثر به‌خوبی نشان می‌دهد که تابو فقط در مخالفت آشکار با چنین کسب‌وکاری خلاصه نمی‌شود؛ گاهی در نگاه، سکوت، شایعه و نگرانی از قضاوت همسایه‌ها حضور دارد.

همین واکنش‌های روزمره است که موقعیت زنان را ملموس می‌کند. اما سریال در بسیاری از لحظات از دل‌رفتن کامل به این پرسش‌ها پرهیز می‌کند. موضوعی که می‌توانست محور یک بحث اجتماعی جسورانه‌تر باشد، گاهی به عنصر طنز یا محرکِ داستانی بدل می‌شود و پیامدهایش به‌سرعت جای خود را به مسئله‌ای دیگر می‌دهند.

بنابراین، «A Virtuous Business» بیشتر دربارهٔ زنانی است که کنار هم رشد می‌کنند تا اثری که به‌طور پیوسته و عمیق، سیاست اجتماعیِ شرم و جنسیت را بررسی کند. این انتخاب ممکن است برای مخاطبی که در پی روایتی گرم و شخصیت‌محور است پذیرفتنی باشد، اما برای کسی که از ایدهٔ اولیه انتظار جسارت بیشتری دارد، ناامیدکننده خواهد بود.

حال‌وهوای دههٔ نود و جهان روایی فضای شهری کوچک و زمانهٔ داستان، به سریال هویتی متمایز می‌دهد. محدودبودن انتخاب‌ها، نزدیکی روابط اجتماعی و محافظه‌کاری محیط، صرفاً پس‌زمینه‌ای تزئینی نیستند؛ این عوامل توضیح می‌دهند چرا تصمیم این زنان چنین واکنش‌هایی برمی‌انگیزد و چرا پیشرفت برایشان به‌سادگی حاصل نمی‌شود.

« تابوی جنسی و فرصتِ نیمه‌تمام ایدهٔ مرکزی سریال ظرفیت زیادی برای کاوش دارد. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

تضاد میان عنوان محترمانه و محتوای نامتعارف کسب‌وکار نیز شوخی ظریفی با معیارهای دوگانهٔ جامعه می‌سازد: همان جامعه‌ای که دربارهٔ جنسیت سکوت می‌کند، در عمل زندگی و انتخاب زنان را زیر نظر دارد. بااین‌همه، فضای نوستالژیک به‌تنهایی نمی‌تواند ضعف‌های روایت را بپوشاند. گاهی جزئیات دوره بیشتر حس‌وحال می‌سازند تا در شکل‌گیری درام نقشی اساسی داشته باشند.

از این رو، تصویر دههٔ نود دلنشین است، اما همیشه به یک جهان روایی کاملاً منسجم تبدیل نمی‌شود. ریتم نابرابر و پراکندگی خطوط داستانی ریتم کند، یکی از مهم‌ترین موانع همراهی با مجموعه است. سریال برای ساختن حس روزمرگی و جاانداختن روابط، زمان زیادی صرف می‌کند؛ این مکث‌ها در بخش‌هایی به شکل‌گیری فضای گرم کمک می‌کنند، اما در بخش‌هایی دیگر تکراری می‌شوند.

پیشرفت داستان گاه چنان آهسته است که مخاطب ممکن است احساس کند لحظه‌های برجسته میان صحنه‌های کم‌اثر پراکنده‌اند. از سوی دیگر، چند خط داستانی جانبی در کنار قصهٔ اصلی گسترش می‌یابند و همیشه به یک اندازه با آن پیوند نمی‌خورند. حضور یک ماجرای رازآلود و پروندهٔ تحقیقی، ظرفیت ایجاد تعلیق دارد، اما گاه توجه را از کسب‌وکار و رابطهٔ چهار زن منحرف می‌کند.

حاصل، روایتی است که میان کمدی اجتماعی، درام خانوادگی، قصهٔ رشد فردی و تعلیق رفت‌وآمد می‌کند، بی‌آنکه همهٔ این مسیرها همیشه به تعادل برسند. برخی کشمکش‌ها نیز فرصت کافی برای شکل‌گیری و اثرگذاری پیدا نمی‌کنند. لحن عاطفی و محدودیت‌های کمدی سریال در لحظات عاطفی، صمیمیتی دارد که به‌سادگی می‌تواند با مخاطب ارتباط برقرار کند.

« بااین‌همه، فضای نوستالژیک به‌تنهایی نمی‌تواند ضعف‌های روایت را بپوشاند. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

قصهٔ زنانی که در برابر ناامنی‌های زندگی راهی تازه پیدا می‌کنند، ذاتاً نیروی احساسی دارد و اثر در بخش‌هایی از این ظرفیت به‌خوبی بهره می‌برد. اما جابه‌جایی میان خنده و اندوه همیشه نرم نیست. شوخی‌هایی که در ابتدا فضا را سبک می‌کنند، ممکن است ناگهان با موقعیتی جدی جایگزین شوند؛ گاه این تغییر، عمق عاطفی می‌آفریند و گاه فقط نوسانی ناموزون در لحن به‌وجود می‌آورد.

همین نابرابری سبب می‌شود تجربهٔ تماشای سریال برای همهٔ قسمت‌ها یکسان نباشد. بعضی بخش‌ها با انرژی و شیرینی پیش می‌روند و بعضی دیگر بیش از حد کش‌دار یا متکی بر احساساتی آشنا به نظر می‌رسند. نظرات منتشرشدهٔ بینندگان نیز از واکنش‌های دوگانه‌ای حکایت دارند: گروهی گرمای روابط و بازی‌ها را ستوده‌اند و گروهی دیگر از کندی و پراکندگی روایت گفته‌اند.

جمع‌بندی «A Virtuous Business» سریالی دوست‌داشتنی اما نابرابر است؛ اثری که مهم‌ترین دارایی‌اش چهار شخصیت زن و پیوندی است که میان آن‌ها شکل می‌گیرد. بازی‌های گرم، فضای روستایی دههٔ نود و پرداختن به تابویی اجتماعی، به آن هویت و جذابیت می‌بخشند. در مقابل، ریتم کند، شوخی‌هایی که گاهی به لوس‌شدن می‌رسند و خط‌های داستانی‌ای که همیشه به اندازهٔ کافی پرورده نمی‌شوند، مانع می‌شوند مجموعه به تمام ظرفیت ایدهٔ خود دست یابد.

اگر تماشاگر در جست‌وجوی درامی آرام دربارهٔ رفاقت و استقلال تدریجی زنان باشد، این مجموعه لحظات شیرین و تأثیرگذاری برای عرضه دارد. اما کسی که انتظار کمدی‌ای پیوسته بامزه، روایتی پرشتاب یا واکاوی بی‌پردهٔ جنسیت و تابو را دارد، احتمالاً با فاصله‌ای میان وعدهٔ ایده و اجرای آن روبه‌رو خواهد شد.

« اما جابه‌جایی میان خنده و اندوه همیشه نرم نیست. »

جمع‌بندی

حاصل، سریالی است که بیش از آنکه به‌خاطر شجاعت پرداختن به موضوعش در یاد بماند، به‌خاطر گرمای جمعی شخصیت‌هایش اثر می‌گذارد.