نقد و بررسی
نقد فراتر از جهان (Beyond the Universe) | 2022
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
رؤیایی در برابر واقعیت «Beyond the Universe» یا «Depois do Universo» ملودرام عاشقانه‌ای برزیلی به کارگردانی Diego Freitas است که از همان ابتدا روشن می‌کند به دنبال واقع‌گرایی سرد و کم‌پیرایه نیست. فیلم می‌خواهد تماشاگر را به فضایی ببرد که در آن بیماری، عشق و هنر درهم می‌آمیزند و امید، حتی در برابر دشوارترین وضعیت‌ها، نیرویی تعیین‌کننده پیدا می‌کند.
نینا، پیانیستی جوان مبتلا به لوپوس، در انتظار پیوند کلیه است؛ اما رؤیای اجرای موسیقی‌اش را کنار نگذاشته. آشنایی او با گابریل، پزشک جوانی که با او در بیمارستان پیوند می‌خورد، این رؤیا را دوباره به مرکز زندگی‌اش بازمی‌گرداند. فیلم این عناصر را با صراحت عاطفی کنار هم می‌چیند: بیماری، آرزوی هنری، رابطه‌ای عاشقانه و فشارهای خانوادگی و حرفه‌ای.
چنین رویکردی برای بعضی تماشاگران دلنشین و اثرگذار خواهد بود و برای بعضی دیگر، بیش از حد آشکار و حساب‌شده به نظر می‌رسد. ارزش فیلم را باید در همین فاصله میان احساس‌گرایی و باورپذیری سنجید. نینا؛ شخصیتی میان آسیب‌پذیری و اراده نینا صرفاً با بیماری‌اش تعریف نمی‌شود؛ پیانو و میل به اجرا، بخشی از هویت و تصویر او از آینده‌اند.
« نینا، پیانیستی جوان مبتلا به لوپوس، در انتظار پیوند کلیه است؛ اما رؤیای اجرای موسیقی‌اش را کنار نگذاشته. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
بیماری، البته، بر همه چیز سایه می‌اندازد و برنامه‌های روزمره‌اش را به درمان و انتظار گره می‌زند. فیلم می‌کوشد میان محدودیت جسمانی و خواست هنری او تعادل برقرار کند: نینا هم نیازمند حمایت است و هم شخصیتی است که می‌خواهد برای هدفش تلاش کند. این وجه از شخصیت‌پردازی، یکی از پایه‌های عاطفی فیلم است.
رؤیای اجرای موسیقی با ارکستر سمفونیک، برای نینا تنها نشانه‌ای از موفقیت حرفه‌ای نیست؛ تلاشی است برای حفظ پیوند با زندگی‌ای که بیماری تهدیدش می‌کند. بااین‌حال، فیلم گاهی برای رساندن تماشاگر به این معنا، بیش از اندازه بر موقعیت‌های احساسی تکیه می‌کند. انگیزه‌های نینا روشن‌اند، اما مسیر درونی او همیشه با همان عمق و پیچیدگی‌ای که موضوع اقتضا می‌کند، پرداخت نمی‌شود.
عشق، حمایت و مرزهای رابطه رابطه نینا و گابریل، موتور اصلی روایت است. برخورد نخستین و نزدیکی تدریجی آن‌ها، فیلم را از فضای بیمارستانی به سوی داستانی عاشقانه می‌برد. بازی پرشور Giulia Be و Henrique Zaga به این پیوند گرما می‌دهد؛ میان دو بازیگر، صمیمیتی وجود دارد که کمک می‌کند رابطه در بخش‌هایی از فیلم از یک تمهید صرفاً داستانی فراتر برود.
« بیماری، البته، بر همه چیز سایه می‌اندازد و برنامه‌های روزمره‌اش را به درمان و انتظار گره می‌زند. »
شخصیت‌ها و اجرا
بااین‌همه، جایگاه گابریل در مقام پزشک نینا، رابطه را به پرسشی اخلاقی نیز پیوند می‌زند. فیلم این موقعیت را بی‌اعتنا رها نمی‌کند و فشارهای شغلی و خانوادگی را وارد ماجرا می‌سازد، اما وزن اصلی‌اش همچنان بر کشش عاطفی است، نه واکاوی دقیق مرزهای حرفه‌ای. نتیجه، رابطه‌ای است که برای پیشبرد ملودرام کارکرد دارد، ولی ممکن است برای تماشاگر سخت‌گیرتر از نظر واقع‌گرایی، به اندازه کافی سنجیده به نظر نرسد.
موسیقی؛ زبان آرزو و نیروی روایت پیانو در این فیلم بیش از یک علاقه یا مهارت فردی است: زبان بیان نینا و راهی برای تصور آینده‌ای بیرون از درمان و انتظار. تمرین‌ها و رؤیای اجرای عمومی، به روایت جهتی مشخص می‌دهند و به تماشاگر یادآوری می‌کنند که هدف قهرمان تنها زنده‌ماندن نیست؛ او می‌خواهد زندگی‌اش را نیز به شکلی که برای خود معنا دارد، دنبال کند.
این انتخاب، به فیلم انسجام موضوعی می‌بخشد. موسیقی میان عشق و آرزو پل می‌زند و فضایی می‌سازد که در آن امید می‌تواند به کنش تبدیل شود. بااین‌حال، موسیقی و موقعیت‌های مرتبط با آن گاهی چنان در خدمت اثرگذاری عاطفی قرار می‌گیرند که مجال چندانی برای سکوت، ابهام یا تأمل باقی نمی‌ماند. فیلم بیشتر به سوی اوج‌های احساسی می‌رود تا تجربه‌ای آرام و تدریجی از رابطه نینا با هنر بسازد.
« بااین‌همه، جایگاه گابریل در مقام پزشک نینا، رابطه را به پرسشی اخلاقی نیز پیوند می‌زند. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
ملودرام و مسئله باورپذیری «Beyond the Universe» آشکارا به سنت ملودرام نزدیک است؛ احساسات را پنهان نمی‌کند و از تقابل‌های پررنگ برای پیشبرد قصه بهره می‌گیرد. این ویژگی به‌خودی‌خود ضعف نیست. ملودرام می‌تواند با صراحت و سخاوت عاطفی، تجربه‌هایی مانند بیماری، عشق و فقدان را برای مخاطب ملموس کند.
مسئله زمانی پدید می‌آید که رخدادها و واکنش‌ها بیش از آنکه از شخصیت‌ها بجوشند، برای رسیدن به ضربه عاطفی بعدی چیده شوند. در بخش‌هایی، همین گرایش فیلم را به حال‌وهوای سریال‌های عامه‌پسند نزدیک می‌کند: موقعیت‌ها پرتنش‌اند و احساسات با تأکید آشکار عرضه می‌شوند. از سوی دیگر، شماری از تلاش‌های طنزآمیز نیز به‌خوبی با لحن درام جور درنمی‌آیند.
این نوسان میان شوخی سبک و اندوه سنگین، گاه به جای آنکه فضا را متعادل کند، پیوستگی عاطفی فیلم را سست می‌سازد. سائوپائولو در رنگ و قاب یکی از امتیازهای دیداری فیلم، استفاده از رنگ‌های گرم و حال‌وهوای رمانتیک سائوپائولو است. شهر فقط پس‌زمینه‌ای برای ماجرا نیست؛ خیابان‌ها، ساختمان‌ها و نورهای غروب به تصویرها کیفیتی زنده و گاه رؤیایی می‌دهند.
« ملودرام می‌تواند با صراحت و سخاوت عاطفی، تجربه‌هایی مانند بیماری، عشق و فقدان را برای مخاطب ملموس کند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
تضاد میان محیط شهری و لحظه‌های صمیمی شخصیت‌ها، به فیلم امکان می‌دهد حتی در دل موقعیت‌های دشوار، جلوه‌ای روشن و امیدوارکننده حفظ کند. این زیبایی بصری با جهان‌بینی اثر هم‌خوان است: فیلم می‌خواهد از دل شرایط تیره، لحظه‌هایی از شکوه و لطافت بیرون بکشد. گاهی این رویکرد به تصویرسازی‌ای دلپذیر می‌انجامد؛ گاهی نیز زیبایی قاب‌ها از پیچیدگی موقعیت جلو می‌زند و شهر را به منظره‌ای آرمانی بدل می‌کند.
با وجود این، فضای برزیلی فیلم به آن هویتی فراتر از یک عاشقانه بی‌مکان می‌دهد. ریتم و ساختار روایت مدت‌زمان بیش از دو ساعت به فیلم فرصت می‌دهد تا بیماری نینا، آرزوی موسیقایی او و رابطه‌اش با گابریل را در کنار هم پیش ببرد؛ اما این فرصت همیشه به گسترش مؤثر داستان نمی‌انجامد. روایت در بعضی بخش‌ها مکث‌هایی دارد که به شخصیت‌پردازی ژرف‌تر کمک نمی‌کنند و در عوض، حس طولانی‌شدن را افزایش می‌دهند.
تدوینی فشرده‌تر می‌توانست گذار میان موقعیت‌ها را روان‌تر کند و از تکرار تأکیدهای عاطفی بکاهد. بااین‌حال، ریتم کندتر فیلم برای مخاطبی که از عاشقانه‌های پرحادثه انتظار ندارد همه چیز با شتاب پیش برود، لزوماً مانع لذت نیست. مشکل اصلی نه آرامش، بلکه نابرابری میان بخش‌های مؤثر و بخش‌هایی است که همان مضمون را دوباره بازگو می‌کنند.
« با وجود این، فضای برزیلی فیلم به آن هویتی فراتر از یک عاشقانه بی‌مکان می‌دهد. »
جمع‌بندی
گاه فیلم به جای اعتماد به بازی‌ها و تصویرها، احساس موردنظرش را چند بار توضیح می‌دهد. جمع‌بندی «Beyond the Universe» عاشقانه‌ای احساس‌گرا درباره بیماری، موسیقی و پافشاری بر رؤیاهاست؛ فیلمی که قوت اصلی‌اش در بازی گرم بازیگران مرکزی، فضای رنگین سائوپائولو و پیوند میان هنر و امید قرار دارد.
در مقابل، ملودرام پررنگ، طنز ناهماهنگ و ریتمی که از تدوینی دقیق‌تر سود می‌برد، مانع از آن می‌شوند که اثر در همه لحظات به اندازه ظرفیت موضوعش ظریف و باورپذیر باشد. این فیلم برای تماشاگرانی مناسب است که از داستان‌های عاشقانه پرعاطفه و امیدبخش استقبال می‌کنند و با اغراق ملودراماتیک مسئله‌ای ندارند.
کسانی که در درام‌های پزشکی و عاشقانه به دنبال پرداخت واقع‌گرایانه و پیچیدگی اخلاقی بیشترند، احتمالاً فاصله‌ای میان جاه‌طلبی احساسی فیلم و عمق پرداخت آن احساس خواهند کرد.
« گاه فیلم به جای اعتماد به بازی‌ها و تصویرها، احساس موردنظرش را چند بار توضیح می‌دهد. »
ثبت دیدگاه