نقد و بررسی
نقد تولد دوباره نژا (New Gods: Nezha Reborn) | 2021
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
اسطوره در جامهٔ موتور و نئون «New Gods: Nezha Reborn» بازآفرینی آزادِ اسطورهٔ نِژا در قالبی شهری و آینده‌نگر است؛ فیلمی که به‌جای بازگشت به روزگار باستان، افسانه را در شهری خیالی با نشانه‌هایی از شانگهای دههٔ ۱۹۲۰، معماری صنعتی و رنگ‌وبوی سایبرپانک از نو می‌سازد. قهرمان این روایت، لی یونشیانگ، جوانی از طبقهٔ فرودست و پیک موتوری است که زندگی روزمره‌اش با مسابقه، خطر و تلاش برای کمک به مردم شهر گره خورده است.
برخورد او با دشمنانی که ریشه در گذشته‌ای دور دارند، نیروهایی را بیدار می‌کند که پیوندش را با نِژا آشکار می‌سازند. فیلم در همین نقطه میان اسطوره و خیال‌پردازی مدرن پلی جسورانه می‌زند؛ پلی که از نظر بصری محکم‌تر از نظر دراماتیک است. شهری که خود به قهرمان تبدیل می‌شود مهم‌ترین دستاورد فیلم، ساختن جهانی است که صرفاً پس‌زمینهٔ ماجرا نیست.
شهر دونگهای با خیابان‌های شلوغ، محله‌های فقیرنشین، سازه‌های عظیم و تضاد آشکار میان فرودستان و صاحبان قدرت، فضایی پرجزئیات و زنده می‌سازد. ترکیب عناصر صنعتی، اسطوره‌ای و آینده‌نگرانه به جهان فیلم هویتی مستقل می‌دهد؛ جهانی که در آن موتورهای پرسرعت و فناوری‌های شهری کنار نشانه‌های کهن و نیروهای فراطبیعی قرار می‌گیرند.
« شهری که خود به قهرمان تبدیل می‌شود مهم‌ترین دستاورد فیلم، ساختن جهانی است که صرفاً پس‌زمینهٔ ماجرا نیست. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
این انتخاب بصری فقط برای چشم‌نوازی نیست. شهرِ گرفتار نابرابری و کمبود آب، بستری برای طرح پرسش‌هایی دربارهٔ قدرت و مسئولیت فراهم می‌کند. بااین‌حال، فیلم گاهی آن‌قدر شیفتهٔ ظاهر جهان خود می‌شود که فرصت پرداختن به معنای اجتماعی آن را از دست می‌دهد. دونگهای چشمگیر است، اما همهٔ ظرفیت‌هایش به تجربه‌ای دراماتیک و ماندگار تبدیل نمی‌شوند.
انیمیشنی پرتحرک و جاه‌طلب انیمیشن سه‌بعدی فیلم از کیفیتی چشمگیر برخوردار است. طراحی شخصیت‌ها، بافت محیط‌ها و به‌ویژه حرکت دوربین در صحنه‌های تعقیب، به اثر انرژی و وسعت می‌بخشد. ترکیب سرعت، آتش، فلز و رنگ‌های درخشان، صحنه‌هایی خلق می‌کند که گاه بیشتر به رؤیایی پرهیاهو می‌مانند تا بازسازی واقع‌گرایانهٔ یک شهر.
این سبک با فضای داستان سازگار است و به فیلم اجازه می‌دهد هم‌زمان به جهان افسانه و سینمای اکشن شهری نزدیک شود. در مقابل، پرداخت پرزرق‌وبرق گاهی به یکنواختی می‌انجامد. حرکت‌های سریع و تأکید بر نمایش‌های دیداری، در برخی لحظات جای مکث و تأمل را می‌گیرند. چهره‌ها و واکنش‌های شخصیت‌ها همیشه به اندازهٔ محیط‌ها پرحالت نیستند و همین تفاوت، فاصله‌ای میان شکوه جهان بیرونی و احساسات درونی آدم‌ها ایجاد می‌کند.
« این انتخاب بصری فقط برای چشم‌نوازی نیست. »
شخصیت‌ها و اجرا
با وجود این، فیلم از نظر طراحی و اجرا جاه‌طلب است و صحنه‌هایش به‌ندرت فاقد نیروی دیداری‌اند. قهرمانی میان هویت و سرنوشت محور معنایی داستان، پرسش از هویت است: آیا یونشیانگ باید میراث نِژا را بپذیرد، یا می‌تواند تعریف تازه‌ای از خویشتن بسازد؟ این پرسش در روایت ظرفیت قابل‌توجهی دارد، به‌ویژه چون قهرمان ابتدا جوانی عادی است که با کار، خانواده و دغدغه‌های شهری زندگی می‌کند.
پیوند میان تجربهٔ روزمرهٔ او و سرنوشت اسطوره‌ای‌اش می‌توانست بستری غنی برای بررسی انتخاب، خشم و مسئولیت باشد. اما فیلم این ایده را بیشتر به‌عنوان موتور پیش‌برندهٔ ماجرا به کار می‌گیرد تا موضوعی که با عمق و ظرافت کاویده شود. دگرگونی یونشیانگ قابل‌فهم است، ولی مسیر درونی او چندان پیچیده نمی‌شود.
شخصیت‌های فرعی نیز غالباً با نقش مشخصی وارد روایت می‌شوند و کمتر فرصتی می‌یابند تا از کلیشهٔ همراه، تهدید یا راهنما فراتر بروند. در نتیجه، مضمون هویت جذاب باقی می‌ماند، اما پرداخت شخصیت‌ها به آن وزن لازم را نمی‌بخشد. اکشنی مؤثر، اما آشنا تعقیب‌وگریزهای موتوری و نبردهای فیلم از نقاط قوت روشن آن‌اند.
« با وجود این، فیلم از نظر طراحی و اجرا جاه‌طلب است و صحنه‌هایش به‌ندرت فاقد نیروی دیداری‌اند. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
طراحی صحنه‌ها بر سرعت و تغییر مداوم موقعیت تکیه دارد و از موتورسیکلت نه فقط به‌عنوان وسیله‌ای برای حرکت، بلکه به‌مثابه بخشی از شخصیت و زبان تصویری داستان استفاده می‌کند. برخورد اسطوره‌ای با اکشن مدرن نیز لحظاتی می‌آفریند که هم پرتحرک‌اند و هم از هویت جهان فیلم بهره می‌برند. بااین‌حال، ساختار کلی داستان برای تماشاگر آشناست: قهرمانی که از توانایی‌های خود بی‌خبر است، گذشته‌ای بزرگ‌تر از زندگی روزمره‌اش دارد و ناچار می‌شود برای محافظت از نزدیکانش قدرتش را بازیابد.
این الگو به‌خودی‌خود مانع لذت بردن از فیلم نیست، اما پیچش‌های روایی و مسیر مقابله با دشمنان اغلب چندان دور از انتظار پیش نمی‌روند. هیجان بصری فراوان است، ولی غافلگیری داستانی محدود می‌ماند. ریتمی که در پایان از نفس می‌افتد فیلم در بخش‌های پرتحرک خود کشش مناسبی دارد، اما انسجام ریتم در سراسر اثر حفظ نمی‌شود.
گسترش جهان داستان و رفت‌وآمد میان پیشینهٔ شخصیت‌ها، در بعضی مقاطع موجب پراکندگی می‌شود؛ سپس در بخش پایانی، روایت به‌جای آنکه به‌تدریج فشرده‌تر و نافذتر شود، گاه مکث‌هایی طولانی پیدا می‌کند. این کندی با انرژی تصویری نیمهٔ دیگر فیلم تضاد دارد و باعث می‌شود مدت زمان اثر بیش از آنچه لازم است احساس شود.
« برخورد اسطوره‌ای با اکشن مدرن نیز لحظاتی می‌آفریند که هم پرتحرک‌اند و هم از هویت جهان فیلم بهره می‌برند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
مسئله فقط طولانی بودن نیست، بلکه نسبت میان صحنه‌هاست. برخی دقایق اکشن یا توضیحی بیش از کارکردشان ادامه می‌یابند، درحالی‌که روابط و دگرگونی‌های عاطفی می‌توانستند به زمان بیشتری نیاز داشته باشند. اگر فیلم بخشی از تکرارهای روایی را حذف می‌کرد و همان زمان را به شخصیت‌پردازی اختصاص می‌داد، پیوند میان حادثه و احساس استوارتر می‌شد.
جمع‌بندی «New Gods: Nezha Reborn» اثری دیدنی و بلندپروازانه است که اسطورهٔ نِژا را به جهان موتورسواری، شهر صنعتی و جلوه‌های سایبرپانکی منتقل می‌کند. ارزش اصلی آن در طراحی جهان، انیمیشن پرتحرک و توانایی‌اش در آمیختن عناصر کهن با صورت‌بندی مدرن نهفته است. صحنه‌های اکشن نیز به فیلم نیرویی می‌دهند که آن را از بسیاری از روایت‌های اسطوره‌ای متعارف متمایز می‌کند.
در سوی دیگر، شخصیت‌ها عمق محدودی دارند، مسیر داستان گاه به الگوهای آشنا تکیه می‌کند و ریتم، به‌خصوص در بخش‌های پایانی، از توازن خارج می‌شود. فیلم در ساختن جهانی جذاب موفق‌تر از کاوش عمیق در آدم‌های ساکن آن است. بااین‌همه، برای تماشاگرانی که از انیمیشن پرجزئیات، اسطوره‌پردازی مدرن و اکشن پرشتاب لذت می‌برند، تجربه‌ای خوش‌ساخت و تماشایی فراهم می‌کند؛ اثری که شکوه دیداری‌اش از پیچیدگی دراماتیکش پیشی می‌گیرد.
« مسئله فقط طولانی بودن نیست، بلکه نسبت میان صحنه‌هاست. »
ثبت دیدگاه