نقد و بررسی
نقد جادوی سیاه (Black Magic) | 1949
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
افسونِ قدرت و سایه «Black Magic» فیلمی ماجراجویانه و تاریخی از سال ۱۹۴۹ است که داستان ژوزف بالسامو، مردی برخاسته از رنج و محرومیت، را در مسیر تبدیل‌شدن به کنت کاگلیوسترو دنبال می‌کند. او فن هیپنوتیزم را می‌آموزد و به‌تدریج درمی‌یابد که می‌تواند از آن نه فقط برای اثرگذاری بر دیگران، بلکه برای ساختن هویت تازه و نفوذ به محافل قدرت بهره ببرد.
روایت و ریتم؛ جریان داستان
فیلم با تکیه بر دسیسه‌های درباری، عشق و انتقام، از همان ابتدا نوید ملودرامی پرحادثه را می‌دهد؛ ملودرامی که می‌خواهد تاریخ را نه چون مجموعه‌ای از وقایع خشک، بلکه همچون صحنه‌ای از میل، فریب و نمایش بازسازی کند. بااین‌حال، «جادوی سیاه» در معنای دقیق کلمه فیلمی واقع‌گرا نیست. روایتش آشکارا به اغراق، تصادف‌های دراماتیک و حال‌وهوای افسانه‌ای گرایش دارد.
« بااین‌حال، «جادوی سیاه» در معنای دقیق کلمه فیلمی واقع‌گرا نیست. »
شخصیت‌ها و اجرا
تماشاگر قرار نیست در برابر بازسازی موشکافانهٔ تاریخ بنشیند؛ بلکه به جهانی دعوت می‌شود که در آن قدرت سیاسی، هیپنوتیزم و هویت‌های نمایشی در هم می‌آمیزند. جذابیت فیلم از همین فاصله میان تاریخ و خیال می‌آید، هرچند گاه همین آزادی روایی به پراکندگی و ناپیوستگی می‌انجامد. کاگلیوسترو؛ ستارهٔ مغناطیسی فیلم نقطهٔ ثقل فیلم، بی‌تردید بازی اورسن ولز در نقش کاگلیوسترو است.
« کاگلیوسترو؛ ستارهٔ مغناطیسی فیلم نقطهٔ ثقل فیلم، بی‌تردید بازی اورسن ولز در نقش کاگلیوسترو است. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
او شخصیتی را می‌آفریند که بیش از آنکه از راه کنش‌های پیچیده‌اش شناخته شود، با حضور جسمانی و تسلطش بر فضا تعریف می‌شود. نگاه نافذ، صدای پرطنین و حرکات سنجیدهٔ ولز به کاگلیوسترو کیفیتی نمایشی می‌بخشد؛ گویی شخصیت پیش از آنکه وارد توطئه‌ای شود، صحنه را به تصرف خود درمی‌آورد. حتی وقتی فیلمنامه در پرداخت انگیزه‌های او شتاب‌زده یا کم‌عمق است، ولز با کاریزمای خود رشتهٔ توجه را نگه می‌دارد.
قوت‌ها و کاستی‌ها
در این بازی، مرز میان قدرت واقعی و بازیگری محو می‌شود. کاگلیوسترو می‌کوشد دیگران را تحت نفوذ خود بگیرد، اما خود نیز در برابر میل به دیده‌شدن و سلطه‌جویی اسیر است. ولز این تناقض را با ظرافت کامل باز نمی‌کند، ولی آن را در قامت و لحن شخصیت مجسم می‌سازد. نتیجه، اجرایی بزرگ‌نما و گاه آگاهانه ملودراماتیک است؛ اجرایی که با منطق فیلم هماهنگ می‌ماند، زیرا «Black Magic» اساساً از جهان تئاتر، نقاب و تظاهر تغذیه می‌کند.
« در این بازی، مرز میان قدرت واقعی و بازیگری محو می‌شود. »
جمع‌بندی
هیپنوتیزم به‌مثابه استعارهٔ نفوذ هیپنوتیزم در فیلم صرفاً وسیله‌ای برای پیشبرد پیرنگ نیست؛ استعاره‌ای است از سازوکار قدرت. کاگلیوسترو با تأثیرگذاری بر ذهن دیگران، مرز میان ارادهٔ فردی و خواستِ تحمیل‌شده را به پرسش می‌گیرد. فیلم از این امکان برای
« کاگلیوسترو با تأثیرگذاری بر ذهن دیگران، مرز میان ارادهٔ فردی و خواستِ تحمیل‌شده را به پرسش می‌گیرد. »
ثبت دیدگاه