وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

جایگاه اثر و افق روایت «Euphoria» یا «Euforia» فیلمی ایتالیایی از Valeria Golino است که در سال ۲۰۱۸ ساخته شد؛ درامی خانوادگی دربارهٔ دو برادر که تفاوت‌های شخصیتی و فاصلهٔ عاطفی میانشان، در پی رخدادی تکان‌دهنده، به مسئلهٔ اصلی روایت بدل می‌شود. Matteo مردی موفق، خوش‌زبان و پرجنب‌وجوش است؛ Ettore معلمی آرام و درستکار که زندگی‌اش در زادگاه کوچکشان جریان دارد و معمولاً در حاشیه می‌ماند.

هم‌نشینی ناگزیر آن‌ها در رم، فرصتی برای بازشناختن یکدیگر فراهم می‌کند، بی‌آنکه فیلم از ابتدا مسیر رابطه یا سرانجام حوادث را افشا کند. عنوان فیلم، بیش از آنکه وعدهٔ سرخوشی بی‌دغدغه‌ای باشد، به حالتی ناپایدار اشاره دارد: لحظه‌هایی که در آن‌ها شور زندگی و هراس از دست‌دادن، هم‌زمان حضور دارند.

اثر می‌کوشد این دو قطب را در کنار هم نگه دارد؛ ازاین‌رو، روایتش نه صرفاً داستانی دربارهٔ بحران، بلکه تأملی دربارهٔ شیوه‌های متفاوت مواجهه با شکنندگی است. دو برادر؛ دو شیوهٔ بودن مهم‌ترین دستاورد فیلم، طراحی رابطهٔ Matteo و Ettore است. تضاد میان آن‌ها در سطحی ساده به «برادر پرهیاهو» و «برادر کم‌حرف» فروکاسته نمی‌شود؛ هرکدام شیوه‌ای متفاوت برای پنهان‌کردن ترس‌ها و نیازهای خود دارد.

« دو برادر؛ دو شیوهٔ بودن مهم‌ترین دستاورد فیلم، طراحی رابطهٔ Matteo و Ettore است. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

Matteo با اعتمادبه‌نفس و توانایی‌اش در ادارهٔ موقعیت‌ها، تصویری از تسلط بر زندگی می‌سازد. Ettore در برابر، محتاط‌تر است و به نظم آشنای زندگی تکیه می‌کند. بااین‌حال، فیلم به‌تدریج نشان می‌دهد که هیچ‌یک از این دو خصلت به‌تنهایی نشانهٔ قدرت یا ضعف نیست. رابطهٔ آن‌ها از مسیر گفت‌وگوهای بزرگ و اعتراف‌های نمایشی پیش نمی‌رود؛ بخش مهمی از صمیمیت در رفتارهای روزمره، سکوت‌ها، دلخوری‌های کوتاه و آشتی‌های بی‌تکلف شکل می‌گیرد.

همین جزئیات به پیوند برادرانه حالتی باورپذیر می‌بخشند. آن‌ها گاه یکدیگر را می‌رنجانند و گاه بی‌آنکه توضیحی بدهند دوباره به نزدیکی بازمی‌گردند؛ رفتاری که به آشفتگی و عادت‌های واقعی خانواده شباهت دارد. بازیگری و شیمی میان بازیگران Riccardo Scamarcio در نقش Matteo انرژی و جذابیت شخصیت را بی‌آنکه او را به تیپی یک‌بعدی تبدیل کند، به نمایش می‌گذارد.

بازی او از حرکت، سرعت کلام و حضور پررنگ شخصیت نیرو می‌گیرد، اما در لحظه‌هایی که این ظاهر مطمئن ترک برمی‌دارد، ظرافت بیشتری پیدا می‌کند. در سوی دیگر، Valerio Mastandrea برای Ettore حضوری کم‌ادعا و کنترل‌شده می‌سازد. او به‌جای توضیح‌دادن احساسات شخصیت، آن‌ها را در مکث‌ها، نگاه‌ها و واکنش‌های کوچک آشکار می‌کند.

« Matteo با اعتمادبه‌نفس و توانایی‌اش در ادارهٔ موقعیت‌ها، تصویری از تسلط بر زندگی می‌سازد. »

شخصیت‌ها و اجرا

تفاوت در شیوهٔ بازی این دو، به رابطهٔ مرکزی فیلم نیرویی ملموس می‌دهد. هیچ‌کدام صرفاً مکمل دیگری نیست: Matteo بدون حضور برادرش ممکن است به تصویری پرزرق‌وبرق اما تهی نزدیک شود، و Ettore نیز در کنار او از سکون همیشگی فاصله می‌گیرد. بازیگران در کنار یکدیگر فضایی می‌آفرینند که هم ظرفیت تنش دارد و هم امکان مهربانی.

این هماهنگی، به‌ویژه در صحنه‌هایی که شوخی و نگرانی به‌سرعت جای هم را می‌گیرند، از نقاط قوت اثر است. طنز، درام و لحن عاطفی «Euphoria» از طنز برای خنثی‌کردن سنگینی موقعیت استفاده می‌کند، اما این شوخی‌ها معمولاً قرار نیست بحران را بی‌اهمیت جلوه دهند. کارکردشان بیشتر شبیه وقفه‌ای انسانی است: راهی برای آنکه شخصیت‌ها در برابر اضطراب، همچنان بتوانند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند.

گاهی همین لحظه‌های سبک‌تر، از صحنه‌های آشکارا دراماتیک تأثیرگذارترند؛ زیرا نشان می‌دهند آدم‌ها چگونه در دل نگرانی، به عادت‌های کوچک و شوخی‌های آشنا پناه می‌برند. بااین‌حال، جابه‌جایی میان لحن طنزآمیز و لحظه‌های جدی همیشه کاملاً هموار نیست. برخی تغییرات احساسی ناگهانی به نظر می‌رسند و فرصت کافی برای ته‌نشین‌شدن ندارند.

« تفاوت در شیوهٔ بازی این دو، به رابطهٔ مرکزی فیلم نیرویی ملموس می‌دهد. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

فیلم گاهی به نتیجهٔ عاطفی یک موقعیت می‌رسد، بی‌آنکه همهٔ مراحل تحول شخصیت‌ها را به همان اندازه با دقت بپروراند. این ناهمواری مانع از اثرگذاری کامل بعضی صحنه‌ها می‌شود، هرچند لطافت کلی فیلم را از میان نمی‌برد. کارگردانی و ریتم کارگردانی Valeria Golino بر مشاهدهٔ رابطه و فضای روزمره تکیه دارد، نه بر پیچش‌های پرشتاب یا جلوه‌گری فرمی.

این انتخاب با داستانی که محورش هم‌نشینی دو برادر است تناسب دارد: فیلم می‌خواهد زمان لازم را برای شکل‌گرفتن نزدیکی، دلخوری و تفاهم فراهم کند. رم نیز صرفاً پس‌زمینه‌ای تماشایی نیست؛ شهری است که از خلال آن، دو شخصیت با محیطی متفاوت از زندگی پیشین خود روبه‌رو می‌شوند. اما همین رویکرد گاه به کندی می‌انجامد.

بعضی صحنه‌ها بیش از نیاز روایی‌شان ادامه می‌یابند و تکرار موقعیت‌ها، به‌جای افزودن لایه‌ای تازه، ضرباهنگ را کاهش می‌دهد. تماشاگر ممکن است احساس کند فیلم نکته‌ای را که پیش‌تر فهمیده، دوباره با مکثی طولانی بازگو می‌کند. این کندی برای کسانی که درام‌های آرام و شخصیت‌محور را می‌پسندند، می‌تواند فرصتی برای مکث باشد؛ برای دیگران، احتمالاً به پراکندگی و کاهش کشش می‌انجامد.

« این ناهمواری مانع از اثرگذاری کامل بعضی صحنه‌ها می‌شود، هرچند لطافت کلی فیلم را از میان نمی‌برد. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

مضمون‌ها و مرزهای پرداخت فیلم به موضوع‌هایی چون برادری، آسیب‌پذیری، تفاوت طبقاتی و اجتماعی، و چگونگی پنهان‌کردن ترس پشت رفتارهای روزمره نزدیک می‌شود. تقابل دو برادر امکان طرح پرسشی مهم را فراهم می‌کند: آیا کسی که ظاهر موفق‌تر و مطمئن‌تری دارد، واقعاً بهتر از دیگری با زندگی کنار آمده است؟

در برابر، آرامش و درستکاری Ettore نیز الزاماً به معنای مصونیت او از تردید و درماندگی نیست. اثر در بهترین لحظه‌هایش، پاسخ قطعی نمی‌دهد و اجازه می‌دهد تضاد این دو شیوهٔ زیستن در ذهن تماشاگر بماند. بااین‌همه، مضمون‌ها گاه بیش از آنکه کاویده شوند، معرفی می‌شوند. فیلم به ایده‌هایی جذاب دست می‌گذارد، اما همیشه آن‌ها را تا عمق بالقوه‌شان دنبال نمی‌کند؛ بعضی کشمکش‌ها ناگهان پدیدار می‌شوند یا پیش از آنکه پیچیدگی‌شان روشن شود، کنار می‌روند.

در نتیجه، جهان عاطفی فیلم از نظر انسانی دلنشین است، اما از نظر تحلیلی می‌توانست غنی‌تر و پیوسته‌تر باشد. این فاصله میان ظرفیت موضوع و میزان پرداخت، مهم‌ترین محدودیت اثر است. جمع‌بندی «Euphoria» درامی لطیف دربارهٔ دو برادر است که ناچار می‌شوند در کنار هم، نه‌فقط با شرایط تازه، بلکه با تصویری که از یکدیگر ساخته‌اند روبه‌رو شوند.

« در برابر، آرامش و درستکاری Ettore نیز الزاماً به معنای مصونیت او از تردید و درماندگی نیست. »

جمع‌بندی

بازی‌های سنجیده، شیمی باورپذیر میان بازیگران و آمیزش لحظه‌های طنزآمیز با نگرانی‌های جدی، فیلم را به تجربه‌ای گرم و انسانی بدل می‌کند. در مقابل، ریتم کند، طولانی‌شدن برخی صحنه‌ها و پرداخت ناکافی بعضی کشمکش‌ها، از انسجام و عمق نهایی آن می‌کاهد. با وجود این کاستی‌ها، فیلم در مشاهدهٔ صمیمیت ناپایدار خانوادگی موفق است: پیوندی که گاه با رنجش و سکوت همراه می‌شود، اما در لحظه‌های دشوار امکان بازشناسی و مهربانی را نیز زنده نگه می‌دارد.

اثر بیش از آنکه با غافلگیری یا اوج‌های پرهیاهو در خاطر بماند، با همین توجه آرام به تفاوت دو برادر و شکنندگی رابطه‌شان اثر می‌گذارد.

« در مقابل، ریتم کند، طولانی‌شدن برخی صحنه‌ها و پرداخت ناکافی بعضی کشمکش‌ها، از انسجام و عمق نهایی آن می‌کاهد. »