نقد و بررسی
نقد تورنومنت (The Tournament) | 2009
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
ایده‌ای آشنا با موتور محرک روشن «The Tournament» در همان دقایق نخست قواعد بازی‌اش را آشکار می‌کند: هر هفت سال، گروهی از آدمکش‌های حرفه‌ای در شهری ناآگاه به جان یکدیگر می‌افتند و آخرین بازمانده جایزه‌ای هنگفت می‌برد. در سوی دیگر، ثروتمندان مسابقه را تماشا می‌کنند و روی نتیجه شرط می‌بندند.
این طرح، آمیزه‌ای آشنا از بازی مرگ، تعقیب‌وگریز و سرگرمیِ خشونت‌بار برای نخبگان است؛ فیلم نیز چندان نمی‌کوشد وانمود کند که با ایده‌ای بی‌سابقه روبه‌رو هستیم. جذابیت اصلی آن نه در تازگی طرح، بلکه در سرعتی است که این موقعیت را به حرکت درمی‌آورد. بااین‌حال، کنار هم قرار گرفتن آدمکش‌ها، جایزه، نظارت و شرط‌بندی، ظرفیت‌هایی فراتر از یک مسابقه خونین دارد.
فیلم می‌تواند درباره کالایی‌شدن خشونت و تماشاگرانی باشد که مرگ دیگران را به سرگرمی و سود تبدیل می‌کنند. «The Tournament» این سویه را به‌روشنی طرح می‌کند، اما کمتر به آن مجال می‌دهد تا در داستان ریشه بدواند. ایده بیشتر بهانه‌ای برای آغاز درگیری‌هاست تا موضوعی که فیلم بخواهد آن را موشکافانه بررسی کند.
روایت و محدودیت‌های فیلمنامه در مرکز ماجرا، چند شخصیت با انگیزه‌ها و گذشته‌های متفاوت به گرداب مسابقه کشیده می‌شوند. تقابل میان آدمکش‌های آماده‌به‌کار و کشیشی که در موقعیتی نامنتظر گرفتار شده، به روایت امکان می‌دهد تضادی ساده اما کارآمد بسازد: خشونت حرفه‌ای در برابر وجدانی که هنوز کاملاً خاموش نشده است.
« در سوی دیگر، ثروتمندان مسابقه را تماشا می‌کنند و روی نتیجه شرط می‌بندند. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
شخصیت زن اصلی نیز فقط هدف یا همراهی حاشیه‌ای نیست؛ حضور او به داستان نیرویی مستقل می‌بخشد و در شکل‌گیری مسیر روایی سهم دارد. اما فیلمنامه بیش از آن‌که شخصیت‌ها را با ظرافت بپرورد، آنان را در مسیر حوادث جابه‌جا می‌کند. انگیزه‌ها عموماً روشن و فوری‌اند و گذشته شخصیت‌ها بیشتر برای ایجاد فوریت یا رنگ‌آمیزی درگیری‌ها به کار می‌آید.
در نتیجه، برخی انتخاب‌ها به‌جای آن‌که از تحول درونیِ قانع‌کننده‌ای برخیزند، بیشتر به نیاز صحنه بعدی پاسخ می‌دهند. داستان در سطح کلی قابل‌فهم و سرراست باقی می‌ماند، ولی کمتر مکث می‌کند تا پیامدهای اخلاقی یا روانی موقعیت را بکاود. ریتم؛ فضیلت اصلی و محدودیت آن فیلم در پرهیز از سکون موفق است.
تعقیب‌ها، رویارویی‌ها و تهدیدهای پی‌درپی، ریتمی می‌سازند که مجال زیادی برای فرونشستن تنش نمی‌دهد. برای تماشاگرانی که از فیلم اکشن انتظار حرکت مداوم دارند، این شتاب امتیازی مهم است: «The Tournament» در بیشتر زمان خود می‌کوشد سرگرم‌کننده بماند و با جابه‌جایی مکرر خطر، کشش صحنه‌ها را حفظ کند.
در عین حال، شتاب روایت گاهی جای پرداخت را می‌گیرد. وقتی رخدادها یکی پس از دیگری از راه می‌رسند، فرصت چندانی برای ساختن تعلیق تدریجی یا عمیق‌تر کردن رابطه‌ها باقی نمی‌ماند. بعضی صحنه‌ها به‌سرعت آغاز و تمام می‌شوند و اثرشان بیشتر از شدت لحظه می‌آید تا از اهمیت دراماتیکشان. بنابراین، ریتم تند هم نقطه قوت فیلم است و هم نشانه‌ای از محدودیت آن: تماشاگر را همراه نگه می‌دارد، اما همیشه فرصت نمی‌دهد به آنچه دیده است بیندیشد.
« اما فیلمنامه بیش از آن‌که شخصیت‌ها را با ظرافت بپرورد، آنان را در مسیر حوادث جابه‌جا می‌کند. »
شخصیت‌ها و اجرا
اکشن و خشونت اکشن فیلم خشن، پرتحرک و آشکارا اغراق‌آمیز است. درگیری‌ها و تیراندازی‌ها برای مخاطبی طراحی شده‌اند که از برخوردهای پی‌درپی، انفجار و خون‌ریزی گریزی ندارد. فیلم به‌جای آن‌که خشونت را در لفافه‌ای واقع‌گرایانه پنهان کند، آن را به بخش اصلی نمایش بدل می‌سازد؛ همین صراحت، حال‌وهوای عامه‌پسند و بهره‌جویانه اثر را شکل می‌دهد.
کیفیت این صحنه‌ها یکدست نیست. برخی رویارویی‌ها انرژی و تحرک خوبی دارند، اما گاه محدودیت‌های تولید در مقیاس بعضی تعقیب‌ها یا میزان باورپذیری اتفاق‌ها به چشم می‌آید. نمونه‌هایی از این دست ممکن است تماشاگر را از فضای فیلم بیرون بکشند، به‌ویژه هنگامی که صحنه می‌خواهد بزرگ‌تر و پرهزینه‌تر از امکانات اجرایی خود جلوه کند.
بااین‌حال، این ناهماهنگی‌ها معمولاً کلیت تجربه را از میان نمی‌برند؛ فیلم با اتکا به ضرباهنگ و صراحت اکشن، سرگرمی موردنظرش را تأمین می‌کند. بازی‌ها و حضور شخصیت‌ها بازیگران از مهم‌ترین عوامل زنده ماندن فیلم‌اند. کلی هو در نقش لای‌لای ژن، ترکیبی از مهارت، خطر و آسیب‌پذیری را به شخصیت می‌بخشد و به او حضوری فراتر از یک قهرمان اکشن قالبی می‌دهد.
جذابیت نقش در این است که قاطعیت و توانایی او با نشانه‌هایی از تردید و انسانیت همراه می‌شود؛ همین تضاد، شخصیت را از یک ماشین بی‌چهره برای پیشبرد زد‌وخوردها متمایز می‌کند. رابرت کارلایل نیز با بازی در نقش مک‌آووی، وجهی آشفته و کم‌وبیش تلخ به فیلم اضافه می‌کند. حضور او در کنار فضای پرخشونت داستان، نوعی ناهمخوانی سودمند پدید می‌آورد: شخصیتش به جهان آدمکش‌ها تعلق ندارد، اما در همان جهان گرفتار شده است.
« اکشن و خشونت اکشن فیلم خشن، پرتحرک و آشکارا اغراق‌آمیز است. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
وینگ ریمز نیز به نقش خود صلابت و تهدید می‌بخشد، هرچند فرصت پرداختی گسترده برای شخصیتش محدود است. در مجموع، بازی‌ها قرار نیست ضعف‌های فیلمنامه را به‌کلی جبران کنند، اما به شخصیت‌ها رنگ و وزن می‌دهند و از یکنواخت شدن نمایش اکشن جلوگیری می‌کنند. فضاسازی و نگاه به تماشاگر یکی از نکات بالقوه جالب فیلم، پیوند میان میدان مسابقه و تماشاگرانی است که از فاصله‌ای امن آن را دنبال می‌کنند.
این ساختار، خشونت را به نمایشی سازمان‌یافته بدل می‌کند و پرسشی ضمنی پیش می‌کشد: چه چیزی باعث می‌شود مرگ به سرگرمی تبدیل شود، وقتی تماشاگر نه خطر را حس می‌کند و نه بهای آن را می‌پردازد؟ بااین‌حال، فیلم بیشتر از این تقابل برای افزودن هیجان و مقیاس استفاده می‌کند تا برای نقد جدی سازوکار قدرت و مصرف خشونت.
از نظر بصری نیز اثر می‌کوشد شهری معمولی را به صفحه‌ای برای آشوب تبدیل کند. فضاهای عمومی، خیابان‌ها و ساختمان‌ها به مسیرهای فرار، کمین و رویارویی بدل می‌شوند. این انتخاب با ایده مرکزی فیلم سازگار است، هرچند گاهی طراحی صحنه یا اجرای تعقیب‌ها به‌جای باورپذیری، بر جلوه‌گری تکیه می‌کند.
حاصل کار فضایی مستقیم و خشن است که بیش از آن‌که شهری ملموس و چندلایه باشد، عرصه‌ای برای حرکت مسابقه به شمار می‌آید. شوخی تلخ و لحن فیلم در پس خشونت مداوم، رگه‌ای از طنز تلخ دیده می‌شود؛ به‌ویژه در تضاد میان موقعیت ناممکن مک‌آووی و منطق بی‌رحمانه مسابقه. این شوخی‌ها می‌توانند فشار صحنه‌ها را اندکی بشکنند و به فیلم لحنی سبک‌تر از یک تریلر کاملاً جدی بدهند.
« وینگ ریمز نیز به نقش خود صلابت و تهدید می‌بخشد، هرچند فرصت پرداختی گسترده برای شخصیتش محدود است. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
اما توازن میان طنز، هیجان و خشونت همیشه دقیق نیست. بعضی لحظه‌ها چنان اغراق‌آمیزند که به‌جای ایجاد تعلیق، حس نمایش‌بودن ماجرا را برجسته می‌کنند. این انتخاب لزوماً ایراد نیست: «The Tournament» از ابتدا خود را به‌عنوان سرگرمیِ پرتنش و خشن عرضه می‌کند، نه درامی واقع‌گرا. مسئله زمانی پیش می‌آید که فیلم میان جدیت عاطفی برخی شخصیت‌ها و لذت‌جوییِ نمایشی از خشونت جابه‌جا می‌شود، بی‌آن‌که همیشه پیوندی محکم میان این دو برقرار کند.
تماشاگر ممکن است از انرژی اثر لذت ببرد، اما هم‌زمان متوجه شود که لحن فیلم گاهی بیش از اندازه به تأثیر فوری صحنه‌ها وابسته است. جمع‌بندی «The Tournament» فیلمی پرمدعا در سطح مضمون نیست، اما در قالب اکشن کم‌خرج، هدفی روشن دارد: حرکت مداوم، درگیری‌های خونین و شخصیت‌هایی که با حضور بازیگران از کلیشه‌هایشان اندکی فاصله می‌گیرند.
ایده مسابقه و شرط‌بندی بر سر جان آدم‌ها تازگی چندانی ندارد و فیلمنامه نیز از ظرفیت اخلاقی و اجتماعی آن به‌طور کامل بهره نمی‌برد. بااین‌همه، ریتم تند، انرژی صحنه‌ها و بازی قابل‌توجه کلی هو و رابرت کارلایل فیلم را از یک نمایش بی‌روحِ زد‌وخورد فراتر می‌برد. این اثر برای تماشاگرانی مناسب است که در یک فیلم اکشن، پیش از هر چیز به حرکت، خشونت و سرگرمیِ بی‌وقفه اهمیت می‌دهند.
کسانی که به دنبال قصه‌ای نوآورانه، شخصیت‌پردازی عمیق یا نقدی جدی از صنعت سرگرمی و خشونت‌اند، احتمالاً با محدودیت‌های آن روبه‌رو خواهند شد. اما در چارچوب انتخاب خودش، «The Tournament» تجربه‌ای پرجنب‌وجوش و قابل‌قبول ارائه می‌کند؛ فیلمی که ضعف‌های داستانی‌اش را پنهان نمی‌کند، ولی به مدد بازیگران و ضرباهنگش تماشاگر را تا پایان درگیر نگه می‌دارد.
« اما توازن میان طنز، هیجان و خشونت همیشه دقیق نیست. »
ثبت دیدگاه