وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

ایده‌ای ساده با ظرفیت کمدی «Busboys» از پیش‌فرضی آشنا اما بالقوه جذاب آغاز می‌کند: دو دوست کم‌فکر گمان می‌کنند اگر در رستورانی پیشخدمت شوند، گره‌های زندگی‌شان باز خواهد شد. این تصور هم به‌اندازهٔ کافی ساده‌لوحانه است که موقعیت‌های خنده‌آور بسازد و هم امکان دارد بهانه‌ای برای پرداختن به آرزوهای کوچک، منزلت اجتماعی و خودفریبی روزمره باشد.

فیلم، با بازی دیوید اسپید و تئو ون و کارگردانی جونا فینگولد، بر همین خیال ساده بنا شده است؛ اما مشکل اصلی آن از جایی آغاز می‌شود که ایدهٔ مرکزی به نیروی پیش‌برندهٔ منسجم بدل نمی‌شود. فیلم ظاهراً می‌خواهد از برخورد دو آدم نامتعارف با محیط کار و قواعد آن، کمدی‌ای بی‌پروا و آشفته خلق کند.

چنین رویکردی ذاتاً ناموفق نیست؛ گاه آشفتگی، اگر ریتم و منطق کمیک داشته باشد، به بخشی از جذابیت اثر تبدیل می‌شود. اما در اینجا بی‌قاعدگی اغلب نه محصول طراحی آگاهانه، بلکه نشانهٔ فقدان جهت‌گیری به نظر می‌رسد. ایده جرقه می‌زند، ولی شعله‌ای پایدار نمی‌سازد. قصه‌ای که راه خود را گم می‌کند ضعف تعیین‌کنندهٔ «Busboys» در ساختار روایی آن است.

« فیلم ظاهراً می‌خواهد از برخورد دو آدم نامتعارف با محیط کار و قواعد آن، کمدی‌ای بی‌پروا و آشفته خلق کند. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

ماجرا از یک موقعیت روشن شروع می‌شود، اما فیلم نمی‌تواند به‌درستی مشخص کند قرار است از دل این موقعیت چه نوع داستانی بیرون بیاورد. کمدی محیط کار؟ ماجرای دو رفیق؟ هجویه‌ای بر جاه‌طلبی‌های کوچک؟ یا رشته‌ای از شوخی‌های نامنتظر که صرفاً کنار هم قرار گرفته‌اند؟ اثر گاه به هر یک از این مسیرها سرک می‌کشد، بی‌آنکه هیچ‌کدام را به اندازهٔ کافی پرورش دهد.

نتیجه، روایتی است که بیشتر از آنکه پیش برود، از صحنه‌ای به صحنهٔ دیگر می‌لغزد. اتفاق‌ها به‌ندرت حس ضرورت یا پیامد دارند و برخی موقعیت‌ها چنان زود رها می‌شوند که تماشاگر فرصت نمی‌کند با آن‌ها ارتباط بگیرد. در کمدی، بی‌منطقی می‌تواند موتور خنده باشد؛ اما برای آنکه کار کند، باید نوعی منطق درونی وجود داشته باشد.

این فیلم غالباً میان هرج‌ومرجِ خنده‌ساز و پراکندگیِ فرساینده تمایز نمی‌گذارد. تئو ون؛ نقطهٔ روشنِ پراکنده تئو ون در نقش خود لحظاتی از نشاط و سرزندگی به فیلم می‌بخشد. شیرین‌کاری‌ها و طرز بیان خاص او گاهی بیش از خود موقعیت، منشأ خنده می‌شوند و حضورش فضای خشک یا بی‌رمق بعضی صحنه‌ها را موقتاً می‌شکند.

« یا رشته‌ای از شوخی‌های نامنتظر که صرفاً کنار هم قرار گرفته‌اند؟ »

شخصیت‌ها و اجرا

این لحظه‌ها نشان می‌دهند که فیلم ظرفیت بهره‌گیری از شخصیت کمیک بازیگر را دارد، به‌خصوص وقتی اجازه می‌دهد رفتار عجیب او بی‌واسطه در مرکز صحنه قرار گیرد. بااین‌حال، جذابیت فردی یک بازیگر نمی‌تواند بار تمام فیلم را به دوش بکشد. شخصیت‌پردازی به اندازه‌ای نیست که این شیرین‌کاری‌ها در مسیری روایی رشد کنند یا معنای تازه‌ای بیابند؛ بنابراین معمولاً به لحظه‌هایی جداافتاده محدود می‌مانند.

تماشاگر ممکن است از خود تئو لذت ببرد، اما این لذت لزوماً به علاقه‌مندی به شخصیت یا درگیری با قصه تبدیل نمی‌شود. دیگر بازی‌ها نیز، در مجموع، از ناهماهنگی متن و پراکندگی موقعیت‌ها آسیب می‌بینند. کمدیِ خل‌وضع و مسئلهٔ ضرباهنگ «Busboys» آشکارا به کمدی خل‌وضع و شوخی‌های بی‌پروا تکیه دارد؛ نوعی طنز که در آن اغراق، بی‌منطقی و رفتارهای کودکانه می‌توانند به‌تنهایی منبع خنده باشند.

این جنس کمدی مخاطبی دارد که از شوخی‌های حساب‌شده و ظرافت روان‌شناختی انتظار کمتری دارد و می‌تواند با بازیگوشی محض همراه شود. فیلم نیز گاهی به همین قلمرو نزدیک می‌شود و لحظه‌هایی دارد که بی‌ادعایی‌اش به سودش تمام می‌شود. اما شوخی‌های موفق پراکنده‌اند و بخش بزرگی از تلاش‌های کمیک به نتیجه نمی‌رسند.

« بااین‌حال، جذابیت فردی یک بازیگر نمی‌تواند بار تمام فیلم را به دوش بکشد. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

مسئله فقط آن نیست که هر شوخی برای همه خنده‌دار نیست؛ مسئله این است که فیلم پس از ناکامی یک شوخی، اغلب به‌جای تغییر لحن یا ساختن موقعیتی تازه، بر همان فضای بی‌رمق ادامه می‌دهد. مکث‌ها و تکرارها ضرباهنگ را کند می‌کنند و در غیاب پیشرفت داستانی، تماشاگر ممکن است احساس کند زمان فیلم بیش از اندازه کش می‌آید.

شوخی‌هایی که ناگهان جان می‌گیرند در میان شوخی‌های ناموفق، بعضی لحظه‌های ناگهانی می‌توانند اثر معکوس بگذارند و فیلم را برای چند ثانیه از رخوت بیرون بیاورند. اشارهٔ غیرمنتظره به ریدرز از همان موارد است: شوخی‌ای که به دلیل ناگهانی بودن و تضادش با مسیر صحنه، چاشنی‌ای بامزه به فیلم می‌زند.

ارزش این لحظه بیش از آنکه در عمق یا ظرافتش باشد، در غافلگیری و بی‌پروایی آن است. بااین‌حال، وجود چند لحظهٔ موفق نمی‌تواند مشکل کلی را پنهان کند. شوخی‌ها بیشتر به شکل جرقه‌هایی جداگانه عمل می‌کنند تا اجزای یک طراحی کمیکِ پیوسته. فیلم به ندرت زمینه می‌چیند، انتظار می‌سازد و سپس آن را به شکلی رضایت‌بخش برهم می‌زند.

« ارزش این لحظه بیش از آنکه در عمق یا ظرافتش باشد، در غافلگیری و بی‌پروایی آن است. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

در نتیجه، خنده‌ها ممکن است کوتاه و مقطعی باشند و بلافاصله پس از آن، اثر دوباره به همان آشفتگی قبلی بازگردد. فیلمنامه و بازی‌ها زیر بار ایده فیلمنامه، نوشتهٔ دیوید اسپید و تئو ون، مهم‌ترین فرصت فیلم را نیز به محدودیت آن تبدیل می‌کند. ایدهٔ دو دوستی که گمان می‌کنند یک شغل تازه می‌تواند مشکلاتشان را حل کند، برای شکل‌گیری موقعیت‌های کمیک کافی است؛ اما شخصیت‌ها و روابطشان به پرداختی عمیق‌تر نیاز دارند تا شوخی‌ها از دل رفتار و تضادهایشان برخیزند.

در عوض، فیلم بیشتر به اتکای حضور بازیگران و انرژی لحظه‌ای صحنه‌ها پیش می‌رود. همین کمبود در بازی‌ها نیز بازتاب می‌یابد. وقتی دیالوگ‌ها تکیه‌گاه محکمی ندارند و صحنه‌ها پیوند روشنی با یکدیگر پیدا نمی‌کنند، حتی بازیگرانی با توانایی کمدی هم در معرض پراکندگی قرار می‌گیرند. بعضی اجراها بیش از آنکه بخشی از یک جهان داستانی واحد به نظر برسند، شبیه تلاش‌هایی مستقل برای ساختن لحظه‌ای بامزه‌اند.

این امر به فیلم هویتی ناپایدار می‌دهد: تماشاگر گاه حضور استعدادهای کمیک را تشخیص می‌دهد، اما کمتر احساس می‌کند این استعدادها در خدمت اثری منسجم قرار گرفته‌اند. جمع‌بندی «Busboys» برای کسانی ساخته شده که از کمدی نامتعارف و بی‌قاعده لذت می‌برند و حاضرند برای چند لحظهٔ خنده‌آور، از قصه‌گویی منظم چشم‌پوشی کنند.

« در نتیجه، خنده‌ها ممکن است کوتاه و مقطعی باشند و بلافاصله پس از آن، اثر دوباره به همان آشفتگی قبلی بازگردد. »

جمع‌بندی

تئو ون گاه با شیرین‌کاری‌هایش فیلم را سرپا نگه می‌دارد و شوخی ناگهانی با ریدرز نمونه‌ای از لحظه‌هایی است که بی‌پروایی فیلم به نفعش تمام می‌شود. اما این امتیازها در برابر داستان آشفته، فیلمنامهٔ کم‌جان، بازی‌های ناهماهنگ و شوخی‌های عمدتاً ناکام وزن چندانی پیدا نمی‌کنند. شاید تناقض اصلی فیلم همین باشد: آشفتگی‌اش گاهی خنده‌دار می‌شود، اما بیشتر اوقات صرفاً خسته‌کننده است.

اگر مخاطب با ذهنیتی سبک و انتظارهایی پایین سراغش برود، ممکن است در میان لحظه‌های نامنظمش چیزی برای خندیدن پیدا کند؛ اگر خواهان کمدی‌ای با قصهٔ پیوسته، شخصیت‌های شکل‌گرفته و شوخی‌هایی با ضرباهنگ قابل‌اعتماد باشد، احتمالاً با اثری روبه‌رو می‌شود که ایده‌اش از اجرای آن بسیار جلوتر است.

« شاید تناقض اصلی فیلم همین باشد: آشفتگی‌اش گاهی خنده‌دار می‌شود، اما بیشتر اوقات صرفاً خسته‌کننده است. »