نقد و بررسی
نقد شکست‌ناپذیران (The Infallibles) | 2024
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
طرحی آشنا با وعده‌ای روشن «شکست‌ناپذیران» فیلمی فرانسوی از سال ۲۰۲۴ است که بر فرمولی امتحان‌شده بنا می‌شود: دو مأمور پلیس با خلق‌وخو و جهان‌بینی متضاد، ناچارند برای دستگیری گروهی از سارقان با یکدیگر همکاری کنند. آلیا، مأموری تندخو و سرکش از مارسی است؛ اوگو، پلیسی دقیق و ممتاز از پاریس.
مأموریت مشترک، اختلاف‌هایشان را به موتور اصلی کمدی و حرکت داستان بدل می‌کند. این ترکیب به‌خودی‌خود ظرفیت سرگرم‌کننده‌ای دارد؛ تضاد میان بی‌پروایی یک شخصیت و نظم‌طلبی دیگری می‌تواند هم موقعیت‌های طنزآمیز بسازد و هم زمینه‌ای برای تغییر رابطه فراهم کند. فیلم نیز بی‌پرده همین وعده را پیش می‌کشد: تعقیب‌وگریز، جدل، همکاری اجباری و احتمال نزدیک‌شدن دو همکار ناسازگار.
اما آشناییِ این الگو، مسئولیت اجرا را سنگین‌تر می‌کند؛ وقتی مسیر کلی از آغاز قابل حدس است، جزئیات شخصیت‌پردازی و طراوت شوخی‌ها باید فیلم را از تکرار نجات دهند. «شکست‌ناپذیران» در این بخش، بیشتر به خودِ فرمول تکیه می‌کند تا به دگرگون‌کردن آن. داستان فیلم و معرفی شخصیت‌های اصلی با همین تقابل شکل می‌گیرد.
زوج اصلی؛ نقطهٔ اتکای فیلم مهم‌ترین دارایی فیلم، رابطهٔ آلیا و اوگو است. یکی واکنشی و پرتحرک به نظر می‌رسد و دیگری می‌کوشد همه‌چیز را با دقت و قاعده پیش ببرد؛ تفاوتی که قرار است از برخورد دو روش، کشمکش و خنده بیرون بکشد. در بهترین لحظه‌ها، این دوگانگی به تعامل میان بازیگران جان می‌دهد: مکث‌ها، مخالفت‌ها و تلاش برای پیش‌افتادن از دیگری، گاه بیش از خودِ شوخی نوشته‌شده اثر می‌گذارند.
« آلیا، مأموری تندخو و سرکش از مارسی است؛ اوگو، پلیسی دقیق و ممتاز از پاریس. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
همین شیمیِ نسبی کمک می‌کند فیلم، با وجود ضعف‌هایش، کاملاً بی‌رمق نشود. بااین‌حال، رابطهٔ مرکزی به‌ندرت از چارچوب آشنای «همکارانی که ابتدا از هم بیزارند و سپس به تفاهم می‌رسند» فراتر می‌رود. اختلاف‌ها بیشتر برای راه‌انداختن صحنه‌های تازه به کار می‌روند تا آشکارکردن لایه‌های عمیق‌تر شخصیت‌ها.
در نتیجه، همراهی دو بازیگر گاهی خوشایند است، اما نزدیکی عاطفی یا تغییر نگرش آن‌ها آن‌قدر پرورده نمی‌شود که بار دراماتیک مستقلی پیدا کند. فیلم از قابلیت زوج اصلی آگاه است، ولی همیشه نمی‌داند چگونه آن را به پیشرفت معنادار روایت تبدیل کند. کمدی میان شوخی و فرسودگی طنز فیلم از تضاد رفتاری دو مأمور، برخوردهای ناگهانی و موقعیت‌های اغراق‌آمیز تغذیه می‌کند.
شماری از لحظه‌ها، به‌ویژه وقتی رفتار شخصیت‌ها از جدیت پلیسی فاصله می‌گیرد و به بی‌منطقیِ عامدانه نزدیک می‌شود، می‌تواند خنده‌ای کوتاه برانگیزد. فیلم در این صحنه‌ها خود را چندان جدی نمی‌گیرد و همین سرخوشی، برای اثری که بیش از هر چیز قصد وقت‌گذرانی دارد، امتیازی واقعی است. اما شوخی‌ها اغلب پس از معرفی‌شدن، به‌جای گسترش‌یافتن، تکرار می‌شوند.
فیلم بارها به همان تقابل‌های آشنا بازمی‌گردد و بعضی لحظه‌های کمیک را چنان نگه می‌دارد که تازگی‌شان از میان می‌رود. مسئله فقط آن نیست که همهٔ شوخی‌ها موفق نیستند؛ کمدی گاهی به اصرار برای خنداندن تبدیل می‌شود، بی‌آنکه موقعیت به اندازهٔ کافی بسط یابد یا ضربهٔ نهاییِ مؤثری داشته باشد.
« همین شیمیِ نسبی کمک می‌کند فیلم، با وجود ضعف‌هایش، کاملاً بی‌رمق نشود. »
شخصیت‌ها و اجرا
بنابراین، طنز برای بخشی از مخاطبان می‌تواند سرگرم‌کننده باشد، اما برای گروهی دیگر بیشتر آزاردهنده یا کودکانه جلوه می‌کند. فیلم در ساختن لحظه‌های پراکندهٔ خنده تواناتر از حفظ ریتمی پیوسته و ظریف است. اکشن و منطقِ روایت تعقیب‌وگریزها و پروندهٔ سرقت، اسکلت جنایی فیلم را می‌سازند و به داستان امکان می‌دهند از گفت‌وگوهای دونفره فراتر برود.
با این حال، اکشن در بسیاری از بخش‌ها به‌جای آنکه حاصل طبیعیِ تصمیم‌های شخصیت‌ها و پیشرفت تحقیق باشد، همچون راهی برای رساندن روایت به موقعیتی پرهیاهو عمل می‌کند. بعضی رخدادها چنان آسان یا شتاب‌زده پیش می‌روند که باورپذیری‌شان تضعیف می‌شود؛ در جاهایی نیز رفتار شخصیت‌ها با اطلاعاتی که پیش‌تر درباره‌شان داده شده، همخوانی کامل ندارد.
این سستی در پیوند میان علت و معلول، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، زیرا فیلم هم‌زمان می‌خواهد پلیسی باشد و کمدی. منطق می‌تواند در کمدی اغراق‌آمیز انعطاف‌پذیر باشد، اما انعطاف با آشفتگی تفاوت دارد: مخاطب باید بداند شخصیت‌ها بر چه اساسی تصمیم می‌گیرند، حتی اگر نتیجه مضحک یا دور از انتظار باشد.
«شکست‌ناپذیران» گاه مرز این دو را روشن نمی‌کند و به‌جای آنکه بی‌منطقی را به انتخابی آگاهانه و خلاق بدل کند، آن را در دل روایت رها می‌سازد. حاصل، داستانی است که به‌ندرت غافلگیرکننده می‌شود و گاهی انسجامش را فدای حرکت سریع به سوی صحنهٔ بعدی می‌کند. بازی‌ها و گفت‌وگوها اجرای زوج اصلی در لحظه‌های سبک‌تر، تا حدی بار فیلم را به دوش می‌کشد؛ برخوردشان گاه انرژی‌ای دارد که متن به‌تنهایی فراهم نمی‌کند.
« فیلم در ساختن لحظه‌های پراکندهٔ خنده تواناتر از حفظ ریتمی پیوسته و ظریف است. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
بااین‌همه، کیفیت بازی‌ها یکدست نیست. برخی واکنش‌ها بیش از اندازه تأکیدی یا تصنعی به نظر می‌رسند و شماری از دیالوگ‌ها، به‌جای آنکه از شخصیت‌ها و وضعیتشان بجوشند، کارکردی صرفاً توضیحی یا زمینه‌ساز برای شوخی دارند. چنین لحظه‌هایی به‌تدریج فاصله‌ای میان تماشاگر و جهان فیلم ایجاد می‌کنند.
ضعف گفت‌وگوها همچنین باعث می‌شود ویژگی‌های شخصیتی بیش از حد بر رفتارهای بیرونی تکیه کنند. آلیا باید سرکش و آتشین‌مزاج به نظر برسد و اوگو دقیق و منظم؛ اما گاهی این صفات به نشانه‌هایی تکراری تقلیل می‌یابند، بی‌آنکه موقعیت تازه‌ای از درون آن‌ها پدید آید. وقتی شوخی هم بر همان صفت بنا شود، هم‌زمانیِ شخصیت‌پردازی و طنز به جای غنا، به دور باطل می‌رسد.
این ایراد، مانع از آن می‌شود که تماشاگر بیش از حد به شخصیت‌ها نزدیک شود یا سرنوشت رابطه‌شان را با کنجکاوی دنبال کند. موسیقی و حال‌وهوای شهری موسیقی رپ و الکترونیک فرانسوی از معدود عناصر فیلم است که به آن هویتی ملموس‌تر می‌دهد. این انتخاب، انرژی صحنه‌ها را بالا می‌برد و میان تعقیب‌وگریزها و فضای شهری پیوندی پرتحرک برقرار می‌کند.
موسیقی در جاهایی حتی بیش از گفت‌وگوها به فیلم شخصیت می‌بخشد؛ ضرباهنگش با لحن سبک و پرشتاب اثر هماهنگ است و کمک می‌کند لحظه‌های کم‌جان، اندکی نیرو بگیرند. با وجود این، موسیقی نمی‌تواند جایگزین انسجام روایی شود. فضای صوتی جذاب، به‌تنهایی از کلیشه‌های داستانی یا شوخی‌های تکراری عبور نمی‌کند؛ بلکه گاهی مانند پوششی پرجنب‌وجوش روی ضعف‌هایی قرار می‌گیرد که همچنان باقی‌اند.
« چنین لحظه‌هایی به‌تدریج فاصله‌ای میان تماشاگر و جهان فیلم ایجاد می‌کنند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
ارزش موسیقی در این است که تجربهٔ تماشا را خوش‌ریتم‌تر می‌کند، نه اینکه فیلم را به اثری عمیق‌تر یا ماندگارتر بدل سازد. جمع‌بندی «شکست‌ناپذیران» بیش از آنکه کمدی‌اکشنی تازه و حساب‌شده باشد، سرگرمی‌ای متکی بر ترکیبی آشناست: دو پلیس ناسازگار، پرونده‌ای پرتحرک، شوخی‌های موقعیت و موسیقی پرانرژی.
زوج اصلی در بهترین لحظه‌ها هماهنگی دل‌نشینی دارد و چند صحنهٔ اغراق‌آمیز ممکن است به‌واسطهٔ بی‌منطقی آشکارشان خنده‌دار شوند. اما داستان کلیشه‌ای، پیوندهای سست میان رخدادها، شوخی‌هایی که زود فرسوده می‌شوند و بازی یا گفت‌وگوهایی که گاهی تصنعی جلوه می‌کنند، مانع از آن است که این سرگرمی به تجربه‌ای یکدست تبدیل شود.
اگر انتظار یک فیلم پلیسی‌رفیقیِ سبک و کم‌دردسر مطرح باشد، «شکست‌ناپذیران» گاه می‌تواند همان فرصتِ وقت‌گذرانی را فراهم کند؛ به‌خصوص برای مخاطبی که با چند شوخی ناموفق کنار می‌آید و از موسیقی فرانسوی فیلم لذت می‌برد. اما برای اثری که می‌خواهد هم تعلیق جنایی بسازد، هم کمدی موفقی عرضه کند و هم رابطه‌ای عاطفی را بپروراند، صرفِ حضور عناصر آشنا کافی نیست.
فیلم در چند لحظه جرقه‌هایی از سرگرمی دارد، ولی کمتر می‌تواند آن‌ها را به آتشی پایدار تبدیل کند.
« فیلم در چند لحظه جرقه‌هایی از سرگرمی دارد، ولی کمتر می‌تواند آن‌ها را به آتشی پایدار تبدیل کند. »
ثبت دیدگاه