نقد و بررسی
نقد انولا هولمز ۲ (Enola Holmes 2) | 2022
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
بازگشت انولا؛ از شورش فردی تا کارآگاهی حرفه‌ای «Enola Holmes 2» به کارگردانی هری بردبیر، ادامه‌ای است که می‌کوشد شخصیت محوری خود را از مرحلهٔ معرفی به مرحلهٔ تثبیت برساند. انولا دیگر صرفاً نوجوانی باهوش نیست که در سایهٔ نام خانوادگی مشهورش از قواعد می‌گریزد؛ او می‌خواهد به‌عنوان کارآگاه شناخته شود و نخستین پروندهٔ رسمی‌اش را می‌پذیرد: یافتن دختری ناپدیدشده.
این تغییر، نقطهٔ عزیمت مناسبی برای فیلم است، زیرا ماجراجویی شخصی انولا را به جهانی بزرگ‌تر و پرمخاطره‌تر پیوند می‌زند. دنباله در مقایسه با فیلم نخست، تمرکز بیشتری بر ساختار معمایی دارد. پروندهٔ گم‌شدن، سرنخ‌ها و رفت‌وآمد میان طبقات گوناگون جامعهٔ لندن، به روایت نیروی محرکه می‌بخشد.
افزون بر این، قصه از اعتصاب تاریخی کارگران کارخانهٔ کبریت‌سازی الهام می‌گیرد و از این راه، ماجراجویی کارآگاهی را با موضوعاتی چون مناسبات قدرت، استثمار و همبستگی زنان گره می‌زند؛ بی‌آنکه فیلم به‌کلی از قالب سرگرم‌کنندهٔ خود خارج شود. معمایی پرکشش، اما گاه بیش از اندازه پرپیچ‌وخم بهترین دستاورد فیلم، جان‌دادن به خودِ روند تحقیق است.
انولا نشانه‌ها را کنار هم می‌گذارد، دروغ‌ها را می‌سنجد و از دل موقعیت‌هایی که در نگاه نخست بی‌ارتباط به نظر می‌رسند، راهی به سوی حقیقت پیدا می‌کند. فیلم با تعویض فضاها و برخورد شخصیت‌ها، حس حرکت را حفظ می‌کند و تماشاگر را به مشارکت در کشف راز دعوت می‌سازد. معما نسبت به قسمت پیشین برجسته‌تر است و همین امر سبب می‌شود فیلم بیش از آنکه صرفاً بر جذابیت قهرمانش تکیه کند، داستانی برای دنبال‌کردن داشته باشد.
« دنباله در مقایسه با فیلم نخست، تمرکز بیشتری بر ساختار معمایی دارد. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
با این همه، ظرافت معما همیشه به سود آن تمام نمی‌شود. هرچه روایت جلوتر می‌رود، انبوهی از اطلاعات، پیوندها و تغییر جهت‌ها ممکن است تشخیص خط اصلی را دشوار کند. پیچیدگی در داستان کارآگاهی می‌تواند لذت‌بخش باشد، اما وقتی سرنخ‌ها به جای روشن‌کردن مسیر، پیوسته آن را شاخه‌شاخه می‌کنند، بخشی از تعلیق به سردرگمی بدل می‌شود.
فیلم گاهی بیش از آنکه به تماشاگر فرصت دهد خودش به نتیجه برسد، بر آشکارسازی‌های پی‌درپی تکیه می‌کند؛ تمهیدی که هیجان می‌سازد، اما انسجام را کمی فرسوده می‌کند. میلی بابی براون و چهرهٔ تازهٔ انولا میلی بابی براون در نقش انولا همچنان مرکز ثقل اثر است. او شخصیت را با ترکیبی از جسارت، شوخ‌طبعی و آسیب‌پذیری پیش می‌برد و از قهرمانی که می‌خواهد همه‌چیز را به‌تنهایی حل کند، تصویری زنده می‌سازد.
ارتباط مستقیم انولا با مخاطب، از طریق نگاه‌ها و گفتارهایی که دیوار چهارم را می‌شکنند، همچنان بخشی از هویت فیلم است. این شیوه گاه ممکن است بر جریان صحنه وقفه بیندازد، اما در اینجا با روح بازیگوش و خودآگاه شخصیت تناسب دارد. نکتهٔ مهم‌تر آن است که انولا در این دنباله فقط با دشمنان بیرونی روبه‌رو نیست؛ او باید یاد بگیرد استقلال را با همکاری اشتباه نگیرد.
میلش به اثبات توانایی خود، هم سرچشمهٔ جذابیت اوست و هم محدودیتی که داستان به‌تدریج به آن توجه می‌کند. این کشمکش به شخصیت عمق بیشتری می‌دهد و باعث می‌شود رشد او تنها در موفقیت‌های کارآگاهی خلاصه نشود. براون نیز به‌خوبی میان اعتمادبه‌نفس نمایشی و تردیدهای پنهان این دختر جوان تعادل برقرار می‌کند.
« با این همه، ظرافت معما همیشه به سود آن تمام نمی‌شود. »
شخصیت‌ها و اجرا
شرلوک و جذابیت همکاری دو خواهر و برادر حضور شرلوک در این قسمت پررنگ‌تر از فیلم نخست است و همین تغییر، یکی از امتیازهای مهم دنباله به شمار می‌رود. هنری کویل، شرلوکی آرام، دقیق و تا اندازه‌ای منزوی ارائه می‌کند که در کنار سرزندگی انولا، تضادی خوشایند می‌سازد. رابطهٔ این دو صرفاً مسابقه‌ای برای تعیین کارآگاه برتر نیست؛ فیلم به آن‌ها فرصت می‌دهد همدیگر را به رسمیت بشناسند و از توانایی یکدیگر بیاموزند.
همکاری‌شان از لحظه‌های سرگرم‌کنندهٔ فیلم است، اما کارکردی فراتر از شوخی و جذابیت دارد. در آغاز، انولا استقلال را به معنای کنارگذاشتن دیگران می‌فهمد و شرلوک نیز به شیوهٔ خاص خود به کار و پرونده‌ها پناه می‌برد. تعامل این دو نشان می‌دهد که هوش فردی، هرقدر درخشان باشد، همیشه برای فهم شبکه‌ای پیچیده از روابط کافی نیست.
فیلم در اینجا به ایدهٔ همبستگی نزدیک می‌شود: پیش‌رفتن، گاهی به معنای پذیرفتن کمک و اعتمادکردن است. لندن، طبقه و بُعد اجتماعی داستان فضاسازی فیلم، لندن را نه فقط پس‌زمینه‌ای تاریخی، بلکه عرصهٔ برخورد نیروهای اجتماعی تصویر می‌کند. کارخانه، سالن‌های نمایش، خیابان‌ها و محافل صاحب‌نفوذ، هرکدام وجهی متفاوت از شهر را پیش چشم می‌آورند.
تفاوت میان زندگی کارگران و جهان ثروتمندان، در دل پرونده حضور دارد و به معما وزن اجتماعی می‌دهد. ارجاع داستان به مبارزهٔ کارگران کارخانهٔ کبریت‌سازی نیز سبب می‌شود ناپدیدشدن یک دختر، از مسئله‌ای خصوصی فراتر رود و نشانه‌ای از ساختاری ناعادلانه شود. با وجود این، فیلم گاهی در تلفیق ماجرای تاریخی و سرگرمی معاصر به تعادل کامل نمی‌رسد.
« همکاری‌شان از لحظه‌های سرگرم‌کنندهٔ فیلم است، اما کارکردی فراتر از شوخی و جذابیت دارد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
پیام اجتماعی روشن است، اما بعضی لحظه‌ها چنان بر تأکیدهای آشکار تکیه می‌کنند که پیچیدگی زمینهٔ تاریخی در قالبی ساده‌شده جا می‌گیرد. فیلم بیشتر به نیروی عاطفی و نمایشی این موضوعات علاقه‌مند است تا واکاوی دقیق آن‌ها؛ انتخابی که با لحن ماجراجویانهٔ اثر سازگار است، اما ممکن است برای تماشاگرانی که انتظار درامی تاریخی جدی‌تر دارند، کافی نباشد.
لحن، ریتم و فاصله از جهان کلاسیک هولمز «Enola Holmes 2» لحن خود را میان رازآلودگی، کمدی، اکشن و درام اجتماعی تقسیم می‌کند. این ترکیب، فیلم را خوش‌تماشا و پرتحرک نگه می‌دارد، اما گاهی سبب می‌شود هویت آن میان یک ماجرای نوجوانانه و یک داستان کارآگاهی کلاسیک معلق بماند. حضور شرلوک و استفاده از فضای لندن و پرونده‌های پیچیده، یادآور سنت هولمز است؛ در مقابل، شیوهٔ بازیگوش روایت و ارتباط مستقیم انولا با مخاطب، حال‌وهوایی امروزی‌تر ایجاد می‌کند.
این فاصله لزوماً عیب نیست؛ فیلم از همان ابتدا می‌خواهد جهان مستقلی برای انولا بسازد، نه اینکه صرفاً نسخه‌ای دیگر از داستان‌های شرلوک باشد. بااین‌حال، در بخش‌هایی که پرونده به توطئه‌ای گسترده‌تر تبدیل می‌شود، ویژگی‌های متمایز جهان هولمز کم‌رنگ می‌شود و روایت بیشتر به ماجرایی پرهیاهو و ملودراماتیک شباهت پیدا می‌کند.
ریتم نیز، با وجود حرکت پرشتاب در بیشتر زمان فیلم، در میانه گاهی افت می‌کند و سپس با انباشت رخدادها دوباره اوج می‌گیرد. پایان‌بندی و محدودیت‌های احساسی پایان‌بندی، بدون آنکه از جزئیاتش سخنی گفته شود، می‌کوشد پرونده را با ضرباهنگی پرتنش و بار عاطفی بالا به نتیجه برساند. فیلم برای جمع‌کردن خطوط داستانی، بر لحظه‌هایی تأکیدی تکیه می‌کند که قرار است هم هیجان‌انگیز باشند و هم احساسی.
« فیلم برای جمع‌کردن خطوط داستانی، بر لحظه‌هایی تأکیدی تکیه می‌کند که قرار است هم هیجان‌انگیز باشند و هم احساسی. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
اما این تأکید در بعضی صحنه‌ها کمی تصنعی جلوه می‌کند؛ گویی روایت برای رسیدن به تأثیری بزرگ‌تر، از ظرافتی که در بخش‌های تحقیق داشت فاصله می‌گیرد. همین مسئله بر باورپذیری نیز اثر می‌گذارد. وقتی قصه بیش از اندازه بر شوک، احساسات آشکار و جمع‌بندی سریع تکیه می‌کند، مخاطب ممکن است به‌جای درگیرشدن با سرنوشت شخصیت‌ها، سازوکار نمایشی صحنه را ببیند.
پایان فیلم از نظر انرژی و سرگرمی کم نمی‌آورد، اما از نظر لحن، کمی ناهموار است و نمی‌تواند همهٔ اجزای داستان را با همان خونسردی و دقتی به هم بدوزد که در بهترین لحظه‌های کارآگاهی‌اش دیده می‌شود. جمع‌بندی «Enola Holmes 2» دنباله‌ای سرزنده و در مجموع موفق است که با سپردن پرونده‌ای جدی‌تر به انولا و افزایش نقش شرلوک، جهان قسمت نخست را گسترش می‌دهد.
بازی میلی بابی براون همچنان نیروی اصلی فیلم است و همراهی او با هنری کویل، لحظه‌هایی دلنشین و مؤثر می‌آفریند. معمای جذاب‌تر، فضای متنوع لندن و پیوند داستان با مبارزهٔ کارگران، به اثر هویت و زمینه‌ای فراتر از یک ماجراجویی معمولی می‌بخشد. در مقابل، شلوغی برخی پیچش‌ها، افت‌وخیز ریتم و پایان‌بندی بیش‌ازحد ملودراماتیک مانع از آن می‌شود که فیلم به اثری کاملاً منسجم بدل شود.
همچنین حال‌وهوای کلاسیک هولمز در بعضی بخش‌ها زیر سایهٔ لحن مدرن و پرجنب‌وجوش انولا قرار می‌گیرد. بااین‌حال، فیلم در مهم‌ترین هدف خود کامیاب است: ساختن ماجرایی سرگرم‌کننده که هم شخصیت اصلی‌اش را رشد می‌دهد و هم از همکاری او با شرلوک بهره می‌گیرد، بی‌آنکه جذابیت مستقل انولا را از میان ببرد.
« همین مسئله بر باورپذیری نیز اثر می‌گذارد. »
ثبت دیدگاه