نقد و بررسی
نقد سوخته (Burnt) | 2015
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
بازگشت به آشپزخانه؛ بازگشت به خویشتن «Burnt» به کارگردانی John Wells، در ظاهر داستان آشنایی دارد: آشپزی بااستعداد که بر اثر اعتیاد و خودویرانگری حرفه‌اش را از دست داده، پس از مدتی دوری به لندن بازمی‌گردد تا از نو آغاز کند. Adam Jones می‌خواهد رستورانی ممتاز بسازد و به سه ستارهٔ میشلن برسد؛ اما هدف او فقط جبران شکست‌های شغلی نیست.
جاه‌طلبی‌اش به تلاشی برای بازپس‌گیری هویت و اعتباری تبدیل شده که زمانی با رفتارهای خودش از میان برده است. فیلم از همان ابتدا این پرسش را پیش می‌کشد که آیا مهارت خارق‌العاده می‌تواند گذشته را جبران کند، یا تغییر واقعی مستلزم چیزی بیش از بازگشت به قله است. «Burnt» در مقام درامی دربارهٔ شروع دوباره، به‌ندرت از مسیرهای آشنا فاصله می‌گیرد.
تماشاگر معمولاً زود درمی‌یابد چه موانعی پیش روی Adam قرار دارند و فیلم برای ساختن تعلیق، بیشتر به تنش‌های حرفه‌ای و بحران‌های شخصی او متکی است تا به پیچیدگی روایی. بااین‌حال، آشنایی طرح لزوماً همهٔ جذابیت اثر را از بین نمی‌برد. اگر فیلم را نه معمایی دربارهٔ سرنوشت آدم‌ها، بلکه تجربه‌ای دربارهٔ کار طاقت‌فرسا، رقابت و امکان همکاری ببینیم، بخش‌هایی از آن همچنان تماشایی‌اند.
آشپزخانه به‌مثابه صحنهٔ نبرد قوی‌ترین دستاورد فیلم، ساختن فضای آشپزخانه است: محیطی فشرده، پرسرعت و آکنده از فشار که در آن هر حرکت باید دقیق باشد و زمان، حریف خاموش همه است. صداها، رفت‌وآمد کارکنان، آماده‌سازی مواد و فرمان‌هایی که از این‌سو به آن‌سو پرتاب می‌شوند، حسی از آشوب کنترل‌شده پدید می‌آورند.
« Adam Jones می‌خواهد رستورانی ممتاز بسازد و به سه ستارهٔ میشلن برسد؛ اما هدف او فقط جبران شکست‌های شغلی نیست. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
آشپزخانه در این‌جا صرفاً پس‌زمینه‌ای برای نمایش غذا نیست؛ صحنه‌ای است که شخصیت‌ها در آن قدرت، اقتدار، تحمل و محدودیت‌های خود را آشکار می‌کنند. کارگردانی John Wells در این لحظات به ریتم و جنب‌وجوش تکیه دارد. تدوین، رفت‌وآمد میان آدم‌ها و جزئیات کار را کنار هم می‌نشاند تا تماشاگر فشار روزمرهٔ گروه را حس کند؛ فشاری که با جاه‌طلبی Adam چند برابر می‌شود.
البته فیلم گاهی چنان بر سرعت و هیاهو تأکید می‌کند که فرصت نمی‌یابد معنای این فشار را عمیق‌تر بررسی کند. بااین‌همه، همین صحنه‌های پرتحرک از بخش‌های زنده‌تر فیلم‌اند و نشان می‌دهند چرا کار گروهی در آشپزخانه‌ای حرفه‌ای هم‌زمان به نظم، اعتماد و انعطاف نیاز دارد. آدمی با استعداد، ویرانگر و دشوار مرکز ثقل فیلم Bradley Cooper در نقش Adam است؛ شخصیتی که استعدادش چشمگیر، اراده‌اش نیرومند و رفتارش غالباً تحمل‌ناپذیر است.
Cooper می‌تواند جذابیت و بی‌قراری آدمی را نشان دهد که از شکست می‌ترسد، اما ترس خود را پشت اقتدار و خشم پنهان می‌کند. او Adam را صرفاً به سرآشپزی پرصدا تقلیل نمی‌دهد؛ در لحظاتی، شکاف میان اعتمادبه‌نفس نمایشی و آسیب‌پذیری واقعی شخصیت را نیز آشکار می‌سازد. مشکل آن‌جاست که فیلمنامه همیشه برای این پیچیدگی زمینهٔ کافی فراهم نمی‌کند.
بدخلقی Adam فقط یک عادت آزاردهنده نیست؛ نیرویی است که رابطه‌هایش را شکل می‌دهد و فضای کار را آلوده می‌کند. او از اطرافیانش کمال می‌خواهد، اما خود به دشواری می‌تواند مسئولیت رفتارهایش را بپذیرد. فیلم گاهی می‌کوشد بیننده را به درک زخم‌ها و گذشتهٔ او نزدیک کند، ولی در عوض، میزان آسیبی را که به دیگران می‌زند کم‌رنگ می‌سازد.
« کارگردانی John Wells در این لحظات به ریتم و جنب‌وجوش تکیه دارد. »
شخصیت‌ها و اجرا
به همین دلیل، وقتی داستان از دیگران انتظار دارد دوباره به او اعتماد کنند، این بخش از تحول شخصیت چندان استوار احساس نمی‌شود. استعداد و رنج می‌توانند رفتار را توضیح دهند، اما به‌تنهایی آن را توجیه نمی‌کنند. رابطه‌ها و بازی‌های مکمل Sienna Miller در نقش Helene یکی از حضورهای گیرا و متعادل فیلم است.
او شخصیتی را بازی می‌کند که توانایی و ارادهٔ خود را دارد و قرار نیست صرفاً در مدار Adam تعریف شود؛ هرچند فیلمنامه همیشه به اندازهٔ کافی به تجربه و خواسته‌های مستقل او نمی‌پردازد. بازی Miller در برابر انرژی تند Cooper، نوعی استواری به صحنه‌ها می‌بخشد و رابطهٔ این دو را از یک تقابل ساده فراتر می‌برد.
بااین‌حال، نزدیکی عاطفی میان آن‌ها گاه سریع‌تر از آن شکل می‌گیرد که تغییرات Adam باورپذیر به نظر برسند. بازیگران مکمل نیز به جهان فیلم تنوع می‌دهند. Daniel Brühl در نقش Tony حضوری آرام‌تر دارد و در مقام مدیری که هم به Adam علاقه‌مند است و هم از پیامدهای بازگشت او نگران، تضادی مؤثر ایجاد می‌کند.
Omar Sy، Riccardo Scamarcio و دیگر اعضای گروه نیز تصویری از کسانی می‌سازند که باید زیر فشار یک رهبر دشوار کار کنند. بااین‌حال، بسیاری از این شخصیت‌ها بیش از آن‌که زندگی و مسیر مستقلی داشته باشند، برای بازتاب جنبه‌های گوناگون Adam به کار گرفته می‌شوند. فیلم به اهمیت گروه اشاره می‌کند، اما همیشه فرصت نمی‌دهد اعضای گروه به‌عنوان انسان‌هایی کامل و مستقل دیده شوند.
« استعداد و رنج می‌توانند رفتار را توضیح دهند، اما به‌تنهایی آن را توجیه نمی‌کنند. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
غذا، تصویر و فاصلهٔ میان زیبایی و احساس نمایش غذاها از نظر بصری یکی از جاذبه‌های روشن «Burnt» است. بشقاب‌های ظریف، رنگ‌ها و جزئیات چیدمان، میل به تماشا و حتی اشتها را برمی‌انگیزند. صحنه‌های آماده‌سازی نیز با همان دقتی فیلم‌برداری می‌شوند که خود غذاها طلب می‌کنند؛ گویی تمرکز، سرعت و مهارت آشپزان بخشی از زیبایی نهایی غذاست.
این تصاویر کمک می‌کنند تا جهان رستوران‌های سطح بالا برای مخاطبی که تجربهٔ مستقیمی از آن ندارد، ملموس‌تر شود. بااین‌همه، زیبایی تصویر همیشه به احساس عمیق‌تری دربارهٔ آشپزی نمی‌انجامد. فیلم غذا را بسیار خوب نشان می‌دهد، اما پیوند میان غذا و خاطره، فرهنگ، مراقبت یا لذت مشترک را کمتر می‌کاود.
در نتیجه، گاهی بیش از آن‌که عشق به آشپزی را منتقل کند، وسواس رسیدن به شهرت و کمال را برجسته می‌سازد. این فاصله میان ظاهر چشم‌نواز و تجربهٔ عاطفی، بخشی از دوگانگی اثر است: غذاها زنده و دلپذیرند، اما معنایی که باید در مرکز داستان به آن‌ها جان بدهد، همیشه به همان اندازه حاضر نیست. فیلمنامه‌ای نابرابر و تحول کم‌جان فیلمنامهٔ Steven Knight ایده‌ای مناسب برای درامی دربارهٔ اعتیاد، غرور و بازسازی اعتماد در اختیار دارد، اما در پرداخت آن گاه شتاب‌زده و نابرابر عمل می‌کند.
مسیر کلی داستان قابل‌حدس است و بسیاری از بحران‌ها در چارچوبی آشنا پیش می‌روند. مشکل فقط پیش‌بینی‌پذیری نیست؛ برخی چرخش‌های شخصیت‌ها و رابطه‌ها نیز چنان سریع رخ می‌دهند که فاصلهٔ میان خطا، پیامد و تغییر به‌خوبی احساس نمی‌شود. فیلم می‌خواهد هم‌زمان دربارهٔ حرفه‌گرایی، دوستی، اعتیاد، رقابت و بازگشت سخن بگوید، اما همیشه نمی‌تواند این موضوعات را در ساختاری منسجم به هم پیوند دهد.
« غذا، تصویر و فاصلهٔ میان زیبایی و احساس نمایش غذاها از نظر بصری یکی از جاذبه‌های روشن «Burnt» است. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
دیالوگ‌ها هم کیفیت یکدستی ندارند. گاه شخصیت‌ها حرف‌هایی می‌زنند که اطلاعات لازم را به مخاطب می‌رساند، اما کمتر شبیه گفت‌وگویی زنده و طبیعی است. در نتیجه، تعدادی از صحنه‌ها از جان و کشمکش تهی می‌شوند و فیلم در میانهٔ راه از حرکت می‌ایستد. اگر Adam قرار است تغییر کند، تماشاگر باید نه‌فقط نتیجهٔ تغییر، بلکه فرایند دشوار و تدریجی آن را ببیند.
«Burnt» بخشی از این مسیر را ترسیم می‌کند، اما در بعضی لحظات، به جای پروراندن تحول، به نشانه‌های آشنای رستگاری تکیه دارد. جمع‌بندی «Burnt» فیلمی است که در بهترین لحظاتش، مخاطب را به آشپزخانه‌ای پرجنب‌وجوش می‌برد و فشار کار گروهی را از نزدیک قابل‌لمس می‌کند. بازی Bradley Cooper و Sienna Miller، حضور بازیگران مکمل و نمایش چشم‌نواز غذاها به اثر انرژی و جذابیت می‌بخشند.
در سوی دیگر، قصهٔ قابل‌پیش‌بینی، دیالوگ‌های گاه کم‌رمق و شخصیت اصلیِ پرخاشگری که فیلم همیشه با پیامد رفتارهایش روبه‌رو نمی‌شود، مانع از آن‌اند که درام به عمق مطلوب برسد. فیلم بیش از هر چیز دربارهٔ این کشمکش است که آیا میل به کمال، بدون احترام و اعتماد، می‌تواند به چیزی ارزشمند منجر شود یا نه.
پاسخ آن در لحظه‌های گروهی و آشپزخانه‌های پرتنش روشن‌تر از گفت‌وگوهای توضیحی است. «Burnt» اثری بی‌نقص یا ماندگار نیست، اما برای تماشاگر علاقه‌مند به دنیای آشپزی حرفه‌ای، بازی‌های پرانرژی و درام‌های بازگشت از شکست، تجربه‌ای سرگرم‌کننده و گاه جذاب فراهم می‌کند؛ تجربه‌ای که زیبایی بشقاب‌هایش از انسجام داستانش پیشی می‌گیرد.
« گاه شخصیت‌ها حرف‌هایی می‌زنند که اطلاعات لازم را به مخاطب می‌رساند، اما کمتر شبیه گفت‌وگویی زنده و طبیعی است. »
ثبت دیدگاه