نقد و بررسی
نقد بهایجی سوپرهیت (Bhaiaji Superhitt) | 2018
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
ایده‌ای پرظرفیت برای آشوبی حساب‌شده «Bhaiaji Superhit» از ایده‌ای برخوردار است که ظرفیت کمدی موقعیت و هجو سینمایی را هم‌زمان در خود دارد: خلافکاری بانفوذ که در زندگی روزمره‌اش با خشونت و اقتدار شناخته می‌شود، برای بازگرداندن همسر جداشده‌اش به سراغ ساخت فیلمی درباره داستان عشقشان می‌رود.
این تصمیم، تضادی دلپذیر می‌سازد؛ مردی که معمولاً دیگران را به فرمان خود درمی‌آورد، ناگهان می‌کوشد احساساتش را از راه صحنه و دوربین بیان کند. اما فیلم به‌جای آن‌که این تضاد را به طنزی دقیق و پیوسته تبدیل کند، آن را دستمایه سلسله‌ای از موقعیت‌های پرهیاهو و بی‌قاعده قرار می‌دهد. با ورود گروه فیلم‌سازی، بازیگران و رقیبی که می‌خواهد نقشه قهرمان را مختل کند، مرز میان زندگی واقعی و فیلمِ درون فیلم پیوسته لغزان می‌شود.
این بازی می‌توانست راهی برای شوخی با کلیشه‌های سینمای عامه‌پسند و خیال‌های اغراق‌آمیز قهرمانانه باشد. گاه نیز چنین لحظه‌هایی پدید می‌آید؛ اما طرح داستان، به‌جای آن‌که آشفتگی را آرام‌آرام سازمان دهد، معمولاً با افزودن رخدادی تازه آن را بیشتر می‌کند. از همین رو، ایده اصلی جذاب‌تر از پرداخت نهایی آن به نظر می‌رسد.
قهرمانی میان خشونت و عاطفه مرکز ثقل فیلم، Bhaiaji با بازی Sunny Deol است؛ شخصیتی که قرار است هم هراس‌انگیز باشد و هم رقت‌انگیز، هم اهل زورگویی و هم گرفتار دلتنگی. این دوگانگی در ذات خود برای کمدی مناسب است: قهرمانی که می‌تواند در برابر دشمنانش سرسخت باشد، اما در برابر دوری همسرش درمانده می‌شود.
« این بازی می‌توانست راهی برای شوخی با کلیشه‌های سینمای عامه‌پسند و خیال‌های اغراق‌آمیز قهرمانانه باشد. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
فیلم از حضور پرصلابت و چهره آشنای Deol بهره می‌برد و گاه با اغراق در قدرت بدنی و رفتارهای نمایشی او، از تصویر همیشگی قهرمان اکشنش فاصله‌ای طنزآمیز می‌سازد. بااین‌حال، موفقیت این شوخی به آن وابسته است که تماشاگر حس کند فیلم آگاهانه با تصویر قهرمان بازی می‌کند. هرجا اغراق در خدمت همین خودآگاهی قرار می‌گیرد، شخصیت سرگرم‌کننده می‌شود؛ هرجا صرفاً برای بلندتر کردن صدای صحنه به کار می‌رود، اثرش به تکرار بدل می‌شود.
فیلم میان این دو حالت در نوسان است. نتیجه، قهرمانی است که گاهی جذابیت عاطفی دارد، اما فرصت چندانی برای تحول درونی پیدا نمی‌کند؛ زیرا روایت بیشتر به موقعیت‌های بعدی می‌شتابد تا به رابطه میان غرور، خشونت و میل او به آشتی مجال مکث بدهد. Sunny Deol و Preity Zinta؛ نیروی رابطه بخش مهمی از گرمای فیلم از تقابل Sunny Deol و Preity Zinta می‌آید.
Sapna صرفاً موضوع دلتنگی قهرمان نیست؛ سرسختی و حساسیت او به رابطه، صحنه‌هایی می‌سازد که در آن‌ها ماجرای عاشقانه می‌تواند از قالب تزئینی بیرون بیاید. Zinta در نقش زنی که هم دل‌بستگی دارد و هم به‌آسانی زیر بار خواست شوهرش نمی‌رود، حضوری پرتحرک دارد. اختلاف میان آن دو، وقتی بر پایه واکنش‌های متقابل و بدگمانی‌هایشان شکل می‌گیرد، از بخش‌های زنده‌تر فیلم است.
جذابیت این رابطه، بااین‌همه، بیش از آن‌که از گفت‌وگوهای ظریف یا کاوشی عمیق در زندگی مشترک حاصل شود، بر انرژی بازیگران و شدت واکنش‌ها تکیه دارد. فیلم درباره آشتی و عشق حرف می‌زند، اما کمتر می‌پرسد چه چیزی در این رابطه شکسته و چگونه می‌توان آن را ترمیم کرد. همین محدودیت باعث می‌شود کشمکش احساسی، هرچند برای دنبال‌کردن قصه کافی باشد، عمق چندانی پیدا نکند.
« بااین‌حال، موفقیت این شوخی به آن وابسته است که تماشاگر حس کند فیلم آگاهانه با تصویر قهرمان بازی می‌کند. »
شخصیت‌ها و اجرا
با وجود این، هماهنگی و جدل بازیگران اصلی به ماجرا لطافت و جنب‌وجوشی می‌بخشد که در بخش‌هایی مانع خشک‌شدن فیلم می‌شود. گروه بازیگران و کمدیِ پرهیاهو فهرست بازیگران فیلم از چهره‌هایی تشکیل شده که هر یک می‌توانند ظرفیت طنز جداگانه‌ای داشته باشند. Arshad Warsi، در نقش کارگردانی که ناخواسته در پروژه‌ای نامتعارف گرفتار می‌شود، از توانایی خود در واکنش‌های سریع و بیان کمیک بهره می‌گیرد.
Shreyas Talpade، Pankaj Tripathi و Sanjay Mishra نیز به فضای گروهی فیلم رنگ می‌افزایند. این حضورهای متنوع، به‌ویژه در بخش‌هایی که فرایند ساخت فیلم به میدان کشمکش و سوءتفاهم تبدیل می‌شود، به اثر جان می‌دهند. اما انبوه شخصیت‌ها و شوخی‌ها همیشه به معنای غنای بیشتر نیست. بسیاری از بازیگران مجال می‌یابند که لحظه‌ای توجه تماشاگر را جلب کنند، ولی شخصیت‌هایشان به‌ندرت در ساختار کلی نقشی منسجم پیدا می‌کنند.
شوخی‌ها نیز گاه بر بازی با واژه‌ها، واکنش‌های اغراق‌شده و تکرار یک خصلت کمیک استوارند؛ شیوه‌ای که در ابتدا ممکن است نشاط‌آور باشد، اما با بازگشت‌های پی‌درپی تازگی خود را از دست می‌دهد. بنابراین، لذت تماشای گروه بازیگران بیشتر به توان فردی و زمان‌بندی آن‌ها وابسته است تا به کیفیت یکپارچه نوشتار.
اکشن و منطقِ معلق «Bhaiaji Superhit» می‌کوشد کمدی عاشقانه، شوخی با سینمای هند و صحنه‌های اکشن را در یک ترکیب واحد گرد آورد. این آمیزه، برای فیلمی که از ابتدا جهانش را بر اغراق بنا کرده، انتخابی طبیعی است. تعقیب‌وگریزها، رویارویی‌های نمایشی و رفتارهای بزرگ‌نمایی‌شده قرار نیست واقع‌گرایانه باشند؛ قرار است با منطق قهرمانانه فیلم‌های عامه‌پسند بازی کنند.
« Shreyas Talpade، Pankaj Tripathi و Sanjay Mishra نیز به فضای گروهی فیلم رنگ می‌افزایند. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
در لحظه‌هایی که اثر این اغراق را آشکارا می‌پذیرد، تماشاگر می‌تواند از بی‌پروایی آن لذت ببرد. مشکل زمانی پدید می‌آید که اغراق جای رابطه علت و معلولی را می‌گیرد. بعضی رخدادها نه از تصمیم‌های شخصیت‌ها، بلکه از نیاز فوری روایت به ساختن آشوب تازه بیرون می‌آیند. در چنین لحظه‌هایی، تماشاگر باید نه‌فقط از واقع‌گرایی، بلکه از انتظار انسجام نیز چشم بپوشد.
برای مخاطبی که با همین قرار به تماشا می‌نشیند، شلوغی فیلم می‌تواند بخشی از سرگرمی باشد؛ اما برای کسی که انتظار دارد پیچیدگی داستانی به شکلی حساب‌شده پیش برود، این پراکندگی فاصله‌گذار خواهد بود. فیلم عامدانه بر منطق معمول پای نمی‌فشارد، ولی همیشه نمی‌تواند بی‌منطقی را به شوخی مؤثر بدل کند.
ساختار، ریتم و لحن بزرگ‌ترین کاستی اثر در ساختار آن دیده می‌شود. ایده مرکزی امکان داشت چند مسیر را در تعادلی روشن به هم پیوند بزند: بازسازی رابطه زناشویی، تولید یک فیلم در دل فیلم و رقابت خلافکارانه. اما این مسیرها همیشه هم‌افزا نیستند. هرکدام گاه برای جلب توجه با دیگری رقابت می‌کند و حاصل، روایتی است که در آن صحنه‌های بامزه و پرتحرک در کنار بخش‌هایی قرار می‌گیرند که تنها برای ادامه‌دادن زنجیره رخدادها به نظر می‌رسند.
لحن فیلم نیز میان احساسات عاشقانه، هجو و اکشن جابه‌جا می‌شود؛ بی‌آن‌که همیشه گذار میان این فضاها نرم و سنجیده باشد. بااین‌حال، ریتم پرحادثه فیلم به آن کمک می‌کند که کمتر در یک حال‌وهوا درجا بزند. حتی وقتی داستان کم‌رمق می‌شود، ورود شخصیت یا موقعیتی تازه معمولاً محرکی برای ادامه تماشا فراهم می‌آورد.
« در لحظه‌هایی که اثر این اغراق را آشکارا می‌پذیرد، تماشاگر می‌تواند از بی‌پروایی آن لذت ببرد. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
این ویژگی، فیلم را برای جمعی که در پی سرگرمی سبک و جمعی‌اند، پذیرفتنی‌تر می‌کند؛ در مقابل، همین شتاب فرصت پرداخت دقیق‌تر شخصیت‌ها و سامان‌دادن شوخی‌ها را از آن می‌گیرد. فیلم به‌جای ظرافت، بر فراوانی تکیه دارد: شوخی بیشتر، اکشن بیشتر و اغراق بیشتر؛ انتخابی که گاه جواب می‌دهد و گاه خستگی می‌آورد.
جمع‌بندی «Bhaiaji Superhit» بیش از آن‌که کمدی‌ای منضبط و خوش‌ساخت باشد، سرگرمی‌ای پرزرق‌وبرق و آگاهانه اغراق‌آمیز است که بهترین لحظه‌هایش را از بازی بازیگران و تضاد میان هیبت قهرمان و درماندگی عاشقانه او می‌گیرد. Sunny Deol و Preity Zinta به رابطه مرکزی فیلم گرما می‌بخشند و Arshad Warsi و دیگر بازیگران مکمل، به آشوب گروهی آن انرژی می‌افزایند.
ترکیب اکشن و کمدی نیز برای تماشای بی‌تکلف ظرفیت دارد. در برابر این امتیازها، پراکندگی روایت، تکرار شوخی‌ها و اتکای بیش از اندازه به اتفاقات دور از منطق، مانع از آن می‌شود که ایده فیلم به اثری کاملاً منسجم بدل شود. تماشاگرانی که از کمدی‌های پرهیاهو و اغراق سینمای عامه‌پسند لذت می‌برند، احتمالاً لحظه‌های مفرحی در آن خواهند یافت؛ اما کسانی که از قصه‌گویی دقیق، طنز تازه و تحول روشن شخصیت‌ها انتظار بیشتری دارند، با اثری نابرابر روبه‌رو می‌شوند.
فیلم در نهایت بیش از آن‌که با ظرافت خود به یاد بماند، با شور بازیگران و جسارتش در آمیختن عاشقانه، اکشن و شوخی در خاطر می‌ماند.
« ترکیب اکشن و کمدی نیز برای تماشای بی‌تکلف ظرفیت دارد. »
ثبت دیدگاه