وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

خیالِ دارسی در برابر واقعیت «An American in Austen» از یک تمنای آشنا آغاز می‌کند: اگر قهرمان محبوب ادبیات از صفحه بیرون می‌آمد، آیا در جهان واقعی هم همان‌قدر خواستنی بود؟ هریت، کتابدار آمریکایی و شیفته‌ی آقای دارسی، پاسخ را در خیال‌پردازی نمی‌یابد؛ او ناگهان پا به جهان «غرور و تعصب» می‌گذارد و با شخصیت‌هایی روبه‌رو می‌شود که تا آن لحظه فقط در ذهنش زندگی کرده‌اند.

فیلم از این موقعیت فانتزی برای ساختن کمدی رمانتیکی سبک‌بال بهره می‌گیرد، اما در پس شوخی‌هایش پرسشی جدی‌تر نیز نهفته است: آیا عشقِ آرمانی، وقتی از فاصله‌ی امن داستان به زندگی روزمره منتقل شود، همچنان آرمانی می‌ماند؟ فیلم نه بازسازی وفادارانه‌ی رمان جین آستن است و نه قصد دارد جای اقتباس‌های کلاسیک آن را بگیرد.

نقطه‌ی عزیمتش بیشتر بازی با تصور مخاطب از شخصیت‌هاست؛ بازی‌ای که گاه هوشمندانه و گاه بیش از اندازه آسان‌گیرانه پیش می‌رود. اثر زمانی جان می‌گیرد که هریت درمی‌یابد حضورش در داستان، نظم آشنای روایت را برهم می‌زند و آنچه از پیش می‌داند، لزوماً به او اختیار کنترل همه‌چیز را نمی‌دهد. هریت؛ موتور کمدی و نیروی محرک روایت مهم‌ترین امتیاز فیلم، هریتِ پرانرژی و کنجکاو است؛ شخصیتی که قرار است هم نگاه تماشاگر امروز را نمایندگی کند و هم در جهان قواعدمند رمان، عنصری بیگانه باشد.

او با دانستن مسیر داستان، به دیگران نزدیک می‌شود، از موقعیت‌ها پیش‌بینی‌هایی می‌کند و گاهی با شتاب‌زدگی می‌کوشد رخدادها را به مسیری آشنا هدایت کند. همین فاصله‌ی میان دانسته‌های او و واقعیت تازه‌ای که پیش رویش قرار گرفته، سرچشمه‌ی بخش بزرگی از شوخی‌های فیلم است. Eliza Bennett نقش را با سرزندگی و حضوری گرم پیش می‌برد.

« فیلم نه بازسازی وفادارانه‌ی رمان جین آستن است و نه قصد دارد جای اقتباس‌های کلاسیک آن را بگیرد. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

هریت در بسیاری از صحنه‌ها به‌تنهایی بار طنز و جذابیت را به دوش می‌کشد و واکنش‌هایش به آداب‌ورسوم و مناسبات اجتماعی رمان، ضرباهنگ اثر را زنده نگه می‌دارد. بااین‌حال، فیلم گاهی چنان به جذابیت بازیگر و شتاب موقعیت‌ها متکی می‌شود که فرصت چندانی برای پرداخت لایه‌های درونی شخصیت باقی نمی‌ماند.

هریت از شیفتگی به یک تصویر ادبی به شناختی واقع‌بینانه‌تر می‌رسد، اما این تحول بیشتر در چارچوب یک کمدی دلپذیر پیش می‌رود تا در قالب سفری روان‌شناختی و عمیق. شوخی با جهان «غرور و تعصب» ورود زنی معاصر به جهان آستن، زمینه‌ای طبیعی برای برخورد دو نظام رفتاری متفاوت فراهم می‌کند. هریت با دانسته‌های امروزی‌اش، در برابر قواعد اجتماعی و انتظارات عاشقانه‌ی دوره‌ی رمان قرار می‌گیرد؛ قواعدی که برای او گاه دل‌فریب و گاه نامعقول‌اند.

فیلم از این تضاد برای ساختن شوخی‌های موقعیتی استفاده می‌کند: قهرمانش می‌خواهد در داستانی از پیش نوشته‌شده حرکت کند، اما هر واکنش او ممکن است همان داستان را از مسیرش خارج سازد. این ایده‌ی خیال‌انگیز و بازیگوشانه، نیروی اصلی اثر است. لذت فیلم در آن است که تماشاگرِ آشنا با «غرور و تعصب» می‌تواند فاصله‌ی میان روایت مشهور و نسخه‌ی دگرگون‌شده‌ی آن را ببیند.

بااین‌همه، فیلم همیشه از ظرفیت این موقعیت به بهترین شکل بهره نمی‌برد. گاهی آشفتگی‌ها و تغییر مسیرها به‌جای آنکه از منطق شخصیت‌ها و پیامدهای ورود هریت به داستان برآیند، صرفاً بهانه‌ای برای شوخی یا پیشبرد سریع روایت می‌شوند. در نتیجه، جهان رمان بیشتر صحنه‌ی بازی باقی می‌ماند تا فضایی با قواعدی که فیلم بخواهد جدی و پیوسته کاوش کند.

« این ایده‌ی خیال‌انگیز و بازیگوشانه، نیروی اصلی اثر است. »

شخصیت‌ها و اجرا

دارسیِ متفاوت؛ انتخابی جسورانه یا لغزش در شخصیت‌پردازی؟ بزرگ‌ترین چالش فیلم در مواجهه با آقای دارسی است. دارسی در حافظه‌ی فرهنگی مخاطبان، شخصیتی کم‌حرف، مغرور، محتاط و برخوردار از جذبه‌ای آرام است؛ مردی که جذابیتش نه در نمایش آشکار احساسات، بلکه در تدریجی‌بودن تغییر و آشکارشدن وجه آسیب‌پذیرش شکل می‌گیرد.

نسخه‌ی این فیلم، با بازی Nicholas Bishop، فاصله‌ی محسوسی با آن تصویر دارد. رفتار او در بعضی موقعیت‌ها نامأنوس و حتی بیش از حد سبک و شتاب‌زده به نظر می‌رسد؛ گویی فیلم می‌خواهد از شکوه و وقار همیشگی دارسی فاصله بگیرد، اما برای ساختن جایگزینی قانع‌کننده، به اندازه‌ی کافی زمینه نمی‌چیند.

این انتخاب می‌توانست در خدمت طنزی آگاهانه باشد: مردی که قهرمان داستان او را در ذهنش به کمال رسانده، در برخورد واقعی نه آن‌قدر رازآلود است و نه آن‌قدر دست‌نیافتنی. اما میان بازنگری خلاقانه و از دست‌رفتن هویت شخصیت، مرزی باریک وجود دارد. فیلم گاه از آن سوی این مرز عبور می‌کند و دارسی را چنان دگرگون می‌سازد که رابطه‌اش با تصویر آشنای او کم‌رنگ می‌شود.

برای تماشاگرانی که بیش از هر چیز به دنبال همان دارسیِ متین و دشوارخوان هستند، این جابه‌جایی احتمالاً ناامیدکننده خواهد بود؛ برای مخاطبانی که با بازآفرینی آزادانه کنار می‌آیند، شاید بخشی از شوخی فیلم باشد. بازیگران و لحن اجرا اجرای گروه بازیگران، از نظر لحن یکدست نیست. هریت به‌عنوان چهره‌ی معاصر قصه، انرژی و ریتم مشخصی دارد؛ اما برخی نقش‌های مردانه حالتی ساختگی و بیش از اندازه نمایشی پیدا می‌کنند.

« دارسیِ متفاوت؛ انتخابی جسورانه یا لغزش در شخصیت‌پردازی؟ »

فضا و فرم؛ لحن بصری

این کیفیت می‌تواند در کمدی اغراق‌شده به‌درستی کار کند، ولی فیلم همیشه روشن نمی‌کند که آیا این حالت عامدانه است یا حاصل اجرایی ناهماهنگ. گاهی شخصیت‌ها به‌جای آنکه افرادی با خواسته‌ها و تناقض‌های خود باشند، شبیه عروسک‌هایی به نظر می‌رسند که برای راه‌انداختن موقعیت‌های کمیک در صحنه قرار گرفته‌اند.

در سوی دیگر، Nell Barlow در نقش الیزابت بنت برای فیلم اهمیتی ویژه دارد؛ زیرا رابطه‌ی هریت با او یکی از راه‌های ورود به جهان رمان است. فیلم به دوستی و مواجهه‌ی این دو زن امکان می‌دهد که فراتر از ماجرای انتخاب عاشقانه عمل کند، هرچند این پیوند نیز بیشتر در خدمت حرکت داستان است تا بررسی عمیق تفاوت‌های فکری‌شان.

حاصل کار، فیلمی است که بیش از آنکه بر ظرافت بازی‌های گروهی تکیه کند، بر شیمی و حضور مرکزی هریت متکی است. فن‌فیک، دلبستگی و آزادی بازآفرینی «An American in Austen» بی‌پرده از لذت فن‌فیک بهره می‌برد: فرصتی برای ورود به داستان محبوب، دیدار با شخصیت‌های آشنا و تصور مسیری تازه برای روابط آن‌ها.

این وجه برای دوستداران قصه‌های عاشقانه می‌تواند بسیار سرگرم‌کننده باشد؛ فیلم از هیجانِ «اگر من آنجا بودم چه می‌شد؟» تغذیه می‌کند و از همین رو گاه عمداً از منطق واقع‌گرایانه فاصله می‌گیرد. اما همین آزادی، مخاطب را به دو گروه تقسیم می‌کند. اگر انتظار، ادای دینی وفادارانه به جین آستن و شخصیت‌پردازی رمان باشد، تغییرات فیلم ممکن است بیشتر به دستکاری بی‌قاعده شباهت پیدا کند تا تفسیر خلاقانه.

« حاصل کار، فیلمی است که بیش از آنکه بر ظرافت بازی‌های گروهی تکیه کند، بر شیمی و حضور مرکزی هریت متکی است. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

اگر، برعکس، تماشاگر با ذهنیتی بازیگوش وارد شود و فیلم را نوعی خیال‌پردازی عاشقانه بداند، تغییر روابط و سرنوشت‌ها جزئی از سرگرمی خواهد بود. اثر در این میان موضعی روشن درباره‌ی مرز وفاداری و تخیل اتخاذ نمی‌کند؛ از میراث رمان و آشنایی مخاطب با آن سود می‌برد، اما گاه همان عناصر محبوب را چنان جابه‌جا می‌کند که پیوند عاطفی با اصل داستان سست می‌شود.

ریتم، فضاسازی و مخاطب فیلم فیلم با مدت‌زمانی فشرده، بی‌درنگ به موقعیت اصلی خود می‌رسد و بیشتر بر حرکت سریع میان سوءتفاهم‌ها، برخوردها و لحظه‌های کمیک تکیه می‌کند. این ریتم برای یک کمدی رمانتیک تلویزیونی مناسب است: روایت درجا نمی‌زند و به‌ندرت از سرگرم‌کردن مخاطب دست می‌کشد. در عوض، فرصت کمی برای مکث، گسترش روابط یا تبدیل ایده‌ی مرکزی به تأملی پیچیده‌تر فراهم می‌شود.

فضای تاریخی فیلم بیش از آنکه بازسازی‌ای پرجزئیات از دوره‌ی آستن باشد، پس‌زمینه‌ای دلپذیر برای خیال‌پردازی است. اهمیت آن نه در وسواس تاریخی، بلکه در تقابلش با ذهن مدرن هریت قرار دارد. همین رویکرد، با لحن سبک و خانوادگی فیلم سازگار است؛ اما ممکن است برای تماشاگرانی که از اقتباس‌های دوره‌ای انتظار بافت اجتماعی دقیق‌تر و ظرافت بصری بیشتری دارند، ساده و کم‌عمق جلوه کند.

جمع‌بندی «An American in Austen» کمدی رمانتیکی خوش‌نیت و سرگرم‌کننده است که ایده‌ی جذاب ورود به جهان «غرور و تعصب» را بهانه‌ای برای شوخی با آرمان‌سازی عاشقانه می‌کند. Eliza Bennett با انرژی و کاریزمای خود فیلم را پیش می‌برد و موقعیت‌های آشفته و بازیگوشانه، لحظه‌های بامزه‌ای می‌آفرینند.

« در عوض، فرصت کمی برای مکث، گسترش روابط یا تبدیل ایده‌ی مرکزی به تأملی پیچیده‌تر فراهم می‌شود. »

جمع‌بندی

در برابر این امتیازها، دارسیِ کم‌جاذبه و گاه نامأنوس، اجرای مصنوعی برخی نقش‌های مردانه و ساختاری نزدیک به خیال‌پردازی طرفدارانه، از انسجام و عمق اثر می‌کاهند. ارزش فیلم بیش از هر چیز به انتظار مخاطب بستگی دارد. کسی که خواهان بازخوانی دقیق و وفادارانه‌ی رمان آستن است، احتمالاً با تغییر شخصیت‌ها و روابط کنار نخواهد آمد؛ اما تماشاگر مشتاق یک فانتزی عاشقانه‌ی سبک، با قهرمانی پرجنب‌وجوش و شوخی‌هایی درباره‌ی رؤیای یافتن مردی به کمال دارسی، می‌تواند از همراهی با آن لذت ببرد.

این فیلم سرانجام بیش از آنکه درباره‌ی خود دارسی باشد، درباره‌ی فاصله‌ی میان تصویر رؤیایی ما از عشق و پیچیدگیِ زندگی واقعی است؛ موضوعی آشنا که در پوششی سرگرم‌کننده عرضه می‌شود، هرچند به ژرفای کامل خود نمی‌رسد.

« ارزش فیلم بیش از هر چیز به انتظار مخاطب بستگی دارد. »