نقد و بررسی
نقد The A-Team | 2010
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
بازگشت به جهانِ گروهی نامتعارف فیلم «The A-Team» ساختهٔ Joe Carnahan، بازآفرینی سینمایی مجموعهٔ تلویزیونی هم‌نام است؛ اما به‌جای آن‌که صرفاً خاطره‌ای نوستالژیک را بازسازی کند، می‌کوشد روح ماجراجویانه و گروه‌محور آن را در قالب اکشن پرشتاب سینمایی بنشاند. هستهٔ فیلم روشن و آشناست: گروهی از نیروهای زبده پس از آن‌که به جرمی که مرتکب نشده‌اند متهم می‌شوند، باید از تعقیب بگریزند و برای اثبات بی‌گناهی‌شان سرنخ‌ها را دنبال کنند.
در این مسیر، سروان کاریسا سوسا نیز با انگیزه‌ای شخصی و حرفه‌ای به تعقیب آنان می‌پردازد. فیلم از همان آغاز وعدهٔ معمایی پیچیده نمی‌دهد؛ جاذبهٔ اصلی‌اش در کنار هم قرار گرفتن چهار شخصیت و تماشای نقشه‌هایی است که با جسارت و بی‌پروایی اجرا می‌شوند. هویت فیلم: سرگرمی در بالاترین دنده «The A-Team» به منطق واقع‌گرایانهٔ اکشن وفادار نیست و علاقه‌ای هم ندارد چنین وانمود کند.
اینجا هر تعقیب‌وگریز می‌تواند به صحنه‌ای بزرگ‌تر و ناممکن‌تر بدل شود و هر مانع، فرصتی برای نمایش نقشه‌ای غریب باشد. اغراق نه نقصی تصادفی، بلکه بخشی از زبان فیلم است: اثر می‌خواهد تماشاگر را با سرعت، شوخی و شگفتی پیش ببرد، نه آن‌که او را به سنجش دقیق امکان‌پذیری هر رویداد وادارد. از این نظر، فیلم در قلمرو اکشنِ سبک‌سر و خودآگاه قرار می‌گیرد؛ جهانی که در آن غیرممکن‌بودن یک نقشه گاهی خود بخشی از لذت تماشاست.
این رویکرد برای مخاطبی که از اکشن‌های پرتحرک و بی‌تکلف استقبال می‌کند، جذاب است؛ اما برای کسی که در پی تعلیق سنجیده یا روایتی باورپذیر است، ممکن است به‌سرعت فرساینده شود. فیلم بارها شدت و حجم صحنه‌ها را بالا می‌برد، بی‌آن‌که همیشه فرصت کافی برای جاافتادن پیامدهایشان فراهم کند. نتیجه اثری است که بیشتر بر ضرباهنگ و شوک بصری تکیه دارد تا بر ساختن تنشی تدریجی و ماندگار.
« در این مسیر، سروان کاریسا سوسا نیز با انگیزه‌ای شخصی و حرفه‌ای به تعقیب آنان می‌پردازد. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
چهار شخصیت و نیروی جمعی مهم‌ترین امتیاز فیلم، شیمی گروهیِ چهار شخصیت محوری است. Hannibal، Face، B.A. و Murdock قرار نیست فقط چهار متخصص با مهارت‌های جداگانه باشند؛ رابطهٔ میان آن‌هاست که به عملیات‌ها جان می‌دهد. اعتماد، کل‌کل، بدگمانی‌های گذرا و آشنایی دیرینه‌شان، پیوندی می‌سازد که از خود نقشه‌ها جذاب‌تر می‌شود.
تماشاگر می‌بیند گروه چگونه به اختلاف‌های فردی شکل سرگرم‌کننده می‌دهد و توانایی‌های متفاوت اعضایش را در لحظه به کار می‌گیرد. Liam Neeson در نقش Hannibal حضوری مقتدر و آرام دارد. شخصیت او معمولاً پیش از دیگران چند گام جلوتر به نظر می‌رسد و از آشوب پیرامونش فرصتی برای طراحی نقشه می‌سازد.
Bradley Cooper در نقش Face به گروه سبک‌بال‌تر و اجتماعی‌تری می‌بخشد؛ شوخ‌طبعی و چابکی او، تعادل خوبی با جدیت Hannibal ایجاد می‌کند. Quinton Jackson در نقش B.A. Baracus حضوری فیزیکی و صریح دارد، و Sharlto Copley با بازی پرانرژی خود، Murdock را به سرچشمهٔ بخش مهمی از طنز و بی‌قراری فیلم بدل می‌کند.
این تفاوت‌ها باعث می‌شود گروه از مجموعه‌ای از تیپ‌های مشابه فراتر برود، هرچند شخصیت‌پردازی فردی آنان بیشتر در خدمت کارکرد گروهی است تا کاوشی عمیق درونی. بازیگری و طنز بازیگران اصلی بیش از آن‌که هر شخصیت را به مطالعه‌ای روان‌شناختی تبدیل کنند، بر هماهنگی و ریتم متقابل تمرکز دارند.
« چهار شخصیت و نیروی جمعی مهم‌ترین امتیاز فیلم، شیمی گروهیِ چهار شخصیت محوری است. »
شخصیت‌ها و اجرا
این انتخاب با ماهیت فیلم سازگار است: قهرمانان کمتر در سکوت با گذشته یا تردیدهایشان روبه‌رو می‌شوند و بیشتر در حرکت، گفت‌وگو و اجرای نقشه‌ها شناخته می‌شوند. بااین‌حال، همین تکیه بر انرژی جمعی سبب می‌شود برخی شخصیت‌های فرعی و رابطه‌های جانبی فرصت چندانی برای گسترش نیابند. طنز فیلم نیز از همین تضادها نیرو می‌گیرد.
شوخی‌ها غالباً در دل موقعیت‌های خطرناک یا در واکنش اعضای گروه به یکدیگر شکل می‌گیرند و در بهترین لحظات، وقفه‌ای خوشایند میان تعقیب‌ها و انفجارها ایجاد می‌کنند. Murdock به‌ویژه با رفتارهای پیش‌بینی‌ناپذیرش فضای طنز را پررنگ می‌کند، درحالی‌که خونسردی Hannibal و خودنمایی Face شکل‌های متفاوتی از شوخی را می‌سازند.
همهٔ این شوخی‌ها به یک اندازه اثرگذار نیستند، اما در مجموع به فیلم کمک می‌کنند از جدیتی یکنواخت و سنگین فاصله بگیرد. روایت پرپیچ‌وخم و وضوحی که گاه از دست می‌رود مشکل اساسی فیلمنامه، کمبود رویداد نیست؛ برعکس، فیلم چنان پیوسته اطلاعات، تعقیب و تغییر مسیر عرضه می‌کند که گاه روشن‌ماندن مسیر داستان دشوار می‌شود.
طرح کلی ساده و قابل‌فهم است، اما جزئیات توطئه و زنجیرهٔ جابه‌جایی‌ها همیشه با همان روشنی ارائه نمی‌شوند. وقتی تماشاگر ناچار باشد به‌جای پیگیری انگیزه‌های شخصیت‌ها مدام موقعیت‌ها و مناسبات نقشه‌ها را بازسازی کند، بخشی از نیروی سرگرم‌کنندهٔ فیلم هدر می‌رود. مشکل دیگر آن است که پیشروی روایی گاهی بیشتر بهانه‌ای برای رسیدن به صحنهٔ اکشن بعدی به نظر می‌رسد تا نتیجهٔ طبیعی تصمیم‌های شخصیت‌ها.
« طنز فیلم نیز از همین تضادها نیرو می‌گیرد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
در یک فیلم سرگرم‌کننده، ساده‌بودن داستان به‌خودی‌خود ایراد نیست؛ اما سادگی با آشفتگی تفاوت دارد. فیلم از یک‌سو می‌خواهد توطئه‌ای چندلایه را پیش ببرد و از سوی دیگر، سرعت را آن‌قدر بالا نگه می‌دارد که جزئیات لازم برای فهم آن به‌راحتی از نظر دور می‌مانند. به این ترتیب، تماشاگر ممکن است از صحنه‌ها لذت ببرد، اما نتواند همهٔ اتصالات میان آن‌ها را با اطمینان دنبال کند.
اکشن، شلوغی و منطق اغراق صحنه‌های اکشن «The A-Team» بر مقیاس بزرگ، حرکت تند و موقعیت‌های نامتعارف بنا شده‌اند. فیلم در طراحی لحظه‌های پرهیاهو از کم‌کاری هراسی ندارد: هرگاه امکان افزودن یک تعقیب، سقوط، انفجار یا چرخشی جسورانه فراهم شود، آن را به کار می‌گیرد. بعضی از این لحظه‌ها به‌دلیل جسارت و خلاقیت تصویری‌شان در ذهن می‌مانند، و اغراق‌شان با لحن کمیک فیلم تناسب دارد.
اما انباشت چنین صحنه‌هایی می‌تواند هیجان را هم بی‌اثر کند؛ اگر هر موقعیت از قبلی بزرگ‌تر و پرسر‌وصداتر باشد، تماشاگر به‌تدریج فرصت واکنش عاطفی‌اش را از دست می‌دهد. در اینجا مسئله صرفاً باورپذیری نیست. فیلم می‌تواند غیرواقعی باشد و همچنان سرگرم‌کننده بماند؛ دشواری زمانی پدید می‌آید که شلوغی جای روشنایی روایی یا تنش را بگیرد.
گاهی جلوهٔ صحنه چنان پررنگ است که پرسش مهم‌تر ــ چرا این اتفاق برای شخصیت‌ها اهمیت دارد؟ ــ به حاشیه می‌رود. بهترین لحظه‌های اکشن آن‌هایی هستند که از همکاری اعضای گروه معنا می‌گیرند؛ ضعیف‌ترها لحظه‌هایی‌اند که صرفاً بر افزایش حجم و شدت نمایش تکیه می‌کنند. ریتم و کش‌آمدن بخش پایانی فیلم در بخش‌های آغازین، با معرفی سریع اعضای گروه و بناکردن رابطه‌هایشان، شتاب مطلوبی دارد.
« در یک فیلم سرگرم‌کننده، ساده‌بودن داستان به‌خودی‌خود ایراد نیست؛ اما سادگی با آشفتگی تفاوت دارد. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
حرکت مداوم، تغییر مکان‌ها و شوخی‌های میان شخصیت‌ها کمک می‌کند که تماشاگر به‌راحتی وارد فضای اثر شود. بااین‌حال، همین ریتم تند در ادامه به چالشی بدل می‌شود: فیلم به‌جای آن‌که پس از اوج‌های پیاپی به جمع‌بندی موجزتری برسد، دامنهٔ رخدادها را طولانی می‌کند. در نتیجه، بخش پایانی بیش از اندازه کش می‌آید و تأثیر بعضی از اوج‌های پیشین کاهش می‌یابد.
این کش‌آمدن به‌ویژه زمانی محسوس است که فیلم بار دیگر بر آشوب، تعقیب و نمایش تکیه می‌کند، بی‌آن‌که به همان اندازه اطلاعات تازه یا تحول شخصیتی عرضه کند. مخاطبی که به‌خاطر ترکیب شوخ‌طبعی و اکشن با فیلم همراه شده، ممکن است در واپسین بخش احساس کند اثر ایدهٔ اصلی سرگرمی‌اش را بیش از حد تکرار می‌کند.
تدوینی فشرده‌تر می‌توانست به پایان‌بندی نیروی بیشتری بدهد و اجازه دهد انرژی فیلم با ضربه‌ای قاطع‌تر فرود آید. جمع‌بندی «The A-Team» فیلمی است که ارزش اصلی‌اش را در گروه چهار نفره، بازی‌های پرانرژی و روحیهٔ بی‌محابای سرگرمی می‌یابد. اگر تماشاگر از اکشن واقع‌گرایانه و قصه‌گویی دقیق انتظار داشته باشد، آشفتگی برخی جزئیات، فراوانی صحنه‌های پرهیاهو و طولانی‌شدن بخش پایانی احتمالاً او را دل‌زده خواهد کرد.
اما اگر فیلم را به‌عنوان ماجرایی پرتحرک دربارهٔ رفاقت، نقشه‌های جسورانه و قهرمانانی که از ناممکن عقب نمی‌نشینند بپذیرد، لحظه‌های خوش‌گذران‌کنندهٔ فراوانی در آن پیدا می‌کند. اثر نه به انسجامی درخشان می‌رسد و نه به عمق چشمگیری؛ بااین‌حال، هماهنگی بازیگران و جذابیت جمعی شخصیت‌ها به آن نیرویی می‌دهد که انفجارها و آشوب به‌تنهایی نمی‌توانستند فراهم کنند.
« حرکت مداوم، تغییر مکان‌ها و شوخی‌های میان شخصیت‌ها کمک می‌کند که تماشاگر به‌راحتی وارد فضای اثر شود. »
ثبت دیدگاه