نقد و بررسی
نقد وینچنزو (Vincenzo) | 2021
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
بازگشت به زادگاه، ورود به قلمرویی غریب «Vincenzo» از فرضی ساده اما پُرظرفیت آغاز می‌شود: مردی که در ایتالیا به جهان مافیا تعلق دارد، به سرزمین مادری‌اش بازمی‌گردد و درگیر نزاعی می‌شود که مرز میان قانون و جنایت را به پرسشی دشوار بدل می‌کند. او در کنار وکیلی جوان و ساکنان ساختمانی قدیمی، در برابر شرکتی عظیم و برخوردار از نفوذ می‌ایستد؛ اما این رویارویی قرار نیست به شکل یک درام حقوقیِ متعارف پیش برود.
سریال از همان ابتدا وعده می‌دهد که عدالت در جهان آن نه همیشه پاکیزه است و نه الزاماً از راه‌هایی پذیرفته‌شده به دست می‌آید. این ایده، زمینه‌ای مناسب برای ساختن قهرمانی ناسازگار با الگوهای معمول فراهم می‌کند. Vincenzo نه مدافع آرمان‌گرای قانون است و نه تبهکاری که صرفاً برای منفعت شخصی حرکت کند.
او با منطق سرد و حسابگرانه‌ای به مسائل نگاه می‌کند و حضورش کنار مردمی که در ظاهر هیچ نسبتی با زندگی پیشین او ندارند، تنشی سازنده پدید می‌آورد. سریال از همین تضاد نیرو می‌گیرد: قهرمانی خشن در فضایی روزمره و جمعی، در برابر قدرتی که پشت چهره‌ای رسمی و قانونی پنهان شده است. عدالت در آینهٔ جنایت یکی از جذاب‌ترین پرسش‌های مجموعه، نسبت میان هدف و وسیله است.
« این ایده، زمینه‌ای مناسب برای ساختن قهرمانی ناسازگار با الگوهای معمول فراهم می‌کند. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
در برابر شرکتی که از قدرت اقتصادی و نفوذ خود برای خاموش‌کردن مخالفان بهره می‌برد، قهرمانان به راهکارهایی متوسل می‌شوند که گاه به‌سختی می‌توان آن‌ها را در چارچوب عدالت متعارف جای داد. «Vincenzo» این دوگانگی را به‌کلی حل‌وفصل نمی‌کند؛ بیشتر آن را به موتور درام بدل می‌سازد. تماشاگر از یک سو میل دارد ستمگران با پیامد کردارشان روبه‌رو شوند و از سوی دیگر می‌بیند که پاسخ‌گویی به خشونت با خشونت، خود پرسش‌های اخلاقی تازه‌ای می‌آفریند.
با این حال، سریال گاهی پیچیدگی این پرسش را زیر سایهٔ لذت انتقام می‌برد. نقشه‌های حساب‌شده و غلبهٔ قهرمان بر دشمنان، فرصت تأمل را محدود می‌کنند و روایت بیشتر به سوی هیجانِ مجازات می‌رود تا بررسیِ پیامدهای اخلاقی آن. این انتخاب الزاماً نقطه‌ضعف مطلق نیست؛ با لحن اغراق‌آمیز و سرگرم‌کنندهٔ اثر تناسب دارد.
اما مخاطبی که انتظار درامی واقع‌گرایانه دربارهٔ نظام قضایی یا فساد نهادی دارد، ممکن است از ساده‌شدن بعضی تقابل‌ها فاصله بگیرد. کمدی‌سیاه و نوسان لحن ترکیب تعلیق، اکشن و کمدی‌سیاه، امضای اصلی سریال است. ساختمان محل سکونت و جمع رنگارنگ مستأجران، در برابر فضای تهدیدآمیز شرکت قرار می‌گیرد و منبعی پیوسته برای شوخی و غافلگیری می‌شود.
« Vincenzo» این دوگانگی را به‌کلی حل‌وفصل نمی‌کند؛ بیشتر آن را به موتور درام بدل می‌سازد. »
شخصیت‌ها و اجرا
این هم‌نشینی در بهترین لحظه‌ها به اثر انرژی می‌بخشد: صحنه‌ای که به‌ظاهر در مسیر یک تقابل جدی است، می‌تواند ناگهان با رفتاری نامنتظر یا واکنشی مضحک رنگی دیگر بگیرد. شوخی‌ها گاه از دل شخصیت‌ها و موقعیت‌ها برمی‌خیزند و صرفاً مکثی برای خنده نیستند؛ به جهان غیرعادی سریال هویت می‌دهند.
اما همین سازوکار همیشه به یک اندازه موفق نیست. بعضی شوخی‌ها درست در لحظه‌ای می‌آیند که صحنه نیازمند مکث و سنگینی است. در چنین مواردی، طنز نه تعلیق را بیشتر می‌کند و نه تراژدی را معنادارتر؛ بلکه از شدت عاطفی آن می‌کاهد. همچنین همهٔ شوخی‌های مربوط به مستأجران به یک اندازه تازه یا مؤثر نیستند و تکرار برخی رفتارها ممکن است خسته‌کننده شود.
«Vincenzo» از مخاطب می‌خواهد قواعد لحن خود را بپذیرد، ولی این قواعد گاهی میان هزل و خشونت، تعادل پایداری ندارند. شخصیت‌ها و بازی‌ها Song Joong-ki در نقش Vincenzo تکیه‌گاه اصلی سریال است. بازی او بر خونسردی، وقار و کنترل تکیه دارد و همین آرامش ظاهری، رفتارهای ناگهانی یا تصمیم‌های بی‌رحمانهٔ شخصیت را برجسته‌تر می‌کند.
« اما همین سازوکار همیشه به یک اندازه موفق نیست. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
او قهرمان را به چهره‌ای یک‌بعدی و شکست‌ناپذیر تقلیل نمی‌دهد؛ جذابیت نقش تا حد زیادی از فاصلهٔ میان ظاهر آراسته و ذهن حسابگرش می‌آید. حتی وقتی روایت بیش از اندازه به توانایی‌های او تکیه می‌کند، بازی بازیگر مانع از آن می‌شود که حضورش صرفاً به مجموعه‌ای از پیروزی‌های بی‌وقفه فروکاسته شود.
Jeon Yeo-been در نقش Hong Cha-young نیرویی متفاوت وارد داستان می‌کند. شخصیت او پرتحرک‌تر و برون‌گراتر است و در کنار خویشتن‌داری Vincenzo، تضادی دلنشین می‌سازد. بازی او از جسارت و طنزی جسمانی بهره می‌برد، هرچند همین اغراق در بعضی موقعیت‌ها ممکن است برای مخاطب بیش از حد پررنگ باشد.
رابطهٔ این دو نیز از آن رو کارآمد است که تمام وزن سریال را بر یک خط عاشقانه نمی‌گذارد: همراهی، اعتماد و هم‌دستی در برابر خطر، پیش از هر چیز به پیوندشان معنا می‌بخشد. شخصیت‌های فرعی، به‌ویژه ساکنان ساختمان، به جهان سریال وسعت می‌دهند. حضورشان از گروهی تماشاگرِ حوادث فراتر می‌رود و به مجموعه امکان می‌دهد نشان دهد که مقاومت جمعی می‌تواند در برابر قدرتی به‌ظاهر مهارنشدنی، شکل‌های نامنتظر پیدا کند.
« Jeon Yeo-been در نقش Hong Cha-young نیرویی متفاوت وارد داستان می‌کند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
این گروه گاه بیش از اندازه در مرکز توجه قرار می‌گیرد و ورودشان به نقشه‌ها همیشه باورپذیر نیست، اما در مجموع گرمای انسانی و طراوتی کمیک به داستان می‌بخشند. ریتم و معماری روایت ساختار سریال بر رشته‌ای از نقشه‌ها، رویارویی‌ها و دگرگونی‌های مداوم بنا شده است. همین تنوع، تماشای آن را برای بسیاری از مخاطبان دنبال‌کردنی می‌کند؛ هر بار که فشار روایت بالا می‌رود، راهبردی تازه یا جابه‌جایی قدرت، مسیر ماجرا را تغییر می‌دهد.
سریال همچنین در پرداخت شخصیت‌های فرعی و فضای ساختمان مکث می‌کند و از این راه، میدان داستان را از نبردی صرفاً دونفره میان قهرمان و شرکت بیرون می‌آورد. بااین‌همه، این گسترش گاهی به بهای فشردگی تمام می‌شود. بعضی نقشه‌ها به‌سرعت به نتیجه می‌رسند، برخی دیگر بیش از اندازه کش می‌آیند و بخش‌هایی از روایت برای پیشبرد ماجرا به تصادف یا آسان‌شدن موانع متکی می‌شوند.
ازاین‌رو، ریتم اثر یکنواخت نیست: دوره‌هایی پرکشش و پرحادثه دارد و در میان آن‌ها بخش‌هایی دیده می‌شود که با حذف یا کوتاه‌کردنشان، انسجام کلی آسیب چندانی نمی‌دید. این افت‌وخیز ممکن است برای مخاطبی که از همان آغاز انتظار ضرباهنگی ثابت دارد، مانع تداوم تماشا شود. موسیقی و طراحی حال‌وهوا موسیقی در شکل‌دادن به جهان «Vincenzo» نقشی فراتر از همراهی ساده دارد.
« ریتم و معماری روایت ساختار سریال بر رشته‌ای از نقشه‌ها، رویارویی‌ها و دگرگونی‌های مداوم بنا شده است. »
جمع‌بندی
قطعه‌ها با تغییر فضای صحنه‌ها میان شکوه، تهدید و بازیگوشی حرکت می‌کنند و به سریال امکان می‌دهند عناصر ناهمگونش را در یک هویت شنیداری گرد آورَد. گاه همین موسیقی است که به لحظه‌ای کمیک، حس نمایش‌گونه می‌بخشد یا ورود قهرمان را بزرگ‌تر از واقعیت روزمره جلوه می‌دهد. در کنار طراحی صحنه و تضاد میان فضای رسمی شرکت و محیط زندهٔ ساختمان، موسیقی به اثر حال‌وهوایی متمایز می‌دهد؛ حال‌وهوایی که نه کاملاً واقع‌گراست و نه قصد پنهان‌کردن اغراق خود را دارد.
جمع‌بندی «Vincenzo» سریالی استوار بر تضادهاست: وکیلی پیوندخورده با مافیا در برابر قدرتی شرکتی، عدالت‌خواهی در کنار انتقام، خشونت در مجاورت کمدی و رابطه‌ای عاطفی که زیر سایهٔ ماجراهای پرهیاهو شکل می‌گیرد. بهترین لحظه‌هایش از همین ناسازگاری‌ها جان می‌گیرند و بازی‌های مرکزی، شخصیت‌های فرعی دوست‌داشتنی و موسیقیِ خوش‌نشین، به آن جذابیتی ویژه می‌بخشند.
در برابر، کندشدن روایت، تکرار بعضی شوخی‌ها و آسان‌گشایی برخی گره‌ها از انسجامش می‌کاهند. این مجموعه برای تماشاگرانی مناسب‌تر است که با اغراق روایی و تغییر ناگهانی لحن کنار می‌آیند و از آمیختن تعلیق با کمدی‌سیاه لذت می‌برند. «Vincenzo» همیشه در مهار همهٔ اجزای خود موفق نیست، اما جهان پرشخصیت و قهرمان نامتعارفش چنان کششی دارند که لغزش‌هایش را اغلب به حاشیه می‌رانند.
« در برابر، کندشدن روایت، تکرار بعضی شوخی‌ها و آسان‌گشایی برخی گره‌ها از انسجامش می‌کاهند. »
ثبت دیدگاه