وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

میان آرامش‌جویی و آشوب درونی «Bad Behaviour» ساختهٔ Alice Englert، در ظاهر دربارهٔ زنی است که برای یافتن روشن‌بینی به خلوتگاهی در دل طبیعت پناه می‌برد؛ اما فیلم خیلی زود نشان می‌دهد که آرامش، دست‌کم برای لوسی، مقصدی ساده و دست‌یافتنی نیست. او بازیگر سابق کودک است و اکنون زیر سایهٔ گذشته‌ای زندگی می‌کند که هم بخشی از هویتش شده و هم راه گریزش را بسته است.

در سوی دیگر، دخترش دیلن، بدلکاری جوان، درگیر مسیری جداگانه است؛ مسیری که به همان اندازه از آسیب‌های خانوادگی و دشواری‌های زندگی شخصی اثر می‌پذیرد. دو خط داستانی در نهایت به رابطهٔ مادر و دختر بازمی‌گردند: رابطه‌ای نزدیک، اما آکنده از رنج، وابستگی و حرف‌های ناگفته. فیلم بدون آن‌که به‌سوی شرح‌حال‌نگاری یا درام خانوادگی متعارف برود، می‌کوشد نشان دهد چگونه زخم‌های قدیمی در رفتارهای روزمره و پیوندهای صمیمی رسوب می‌کنند.

شخصیت‌هایی که از «خوب» و «بد» فراتر می‌روند عنوان فیلم به‌خوبی با دغدغهٔ محوری آن پیوند دارد: مرز میان آدم بد و رفتار بد کجاست، و آیا می‌توان کسی را از کردارهایش جدا کرد؟ لوسی گاه خودخواه، آشفته و دشوارفهم است، اما فیلم نمی‌کوشد او را به شخصیتی یک‌سره نفرت‌انگیز یا قربانیِ بی‌اختیار تبدیل کند.

همین تناقض، هم نقطهٔ قوت اثر است و هم منشأ بخشی از ناآرامی آن. تماشاگر باید با زنی همراه شود که رفتارهایش ممکن است دفع‌کننده باشد، بی‌آن‌که درد و آسیب‌پذیری پشت آن‌ها نادیده گرفته شود. دیلن نیز صرفاً نقش دخترِ دلواپس یا بازتابی از مادر را ندارد. او زندگی، حرفه و گرفتاری‌های خودش را دارد؛ بااین‌حال، استقلالش از گذشتهٔ خانوادگی جدا نیست.

« همین تناقض، هم نقطهٔ قوت اثر است و هم منشأ بخشی از ناآرامی آن. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

فیلم در این رابطه به نکته‌ای آشنا اما انسانی می‌رسد: گاهی می‌توان از والدین فاصله گرفت، اما نمی‌توان به‌آسانی از تأثیرشان آزاد شد. ایراد آن است که شخصیت‌پردازی در بعضی لحظه‌ها بیش از آن‌که از راه کنش و تحول روشن شود، در میان موقعیت‌های پراکنده و گفت‌وگوهای نامتوازن باقی می‌ماند. جنیفر کانلی؛ تکیه‌گاه اصلی فیلم بازی جنیفر کانلی مهم‌ترین سرمایهٔ اجرایی «Bad Behaviour» است.

او لوسی را با ترکیبی از خستگی، خشم فروخورده و میل به پذیرفته‌شدن می‌سازد؛ زنی که گاه از خود دفاع می‌کند و گاه چنان در تناقض‌هایش گرفتار است که حتی کوشش برای آرام‌کردن او به نتیجه نمی‌رسد. کانلی این نوسان‌ها را با جزئیات ظریف در لحن و حالت چهره منتقل می‌کند و اجازه نمی‌دهد شخصیت به مجموعه‌ای از رفتارهای عجیب تقلیل یابد.

حضور او بخش بزرگی از جذابیت فیلم را حفظ می‌کند، حتی هنگامی که روایت از انسجام می‌افتد. Alice Englert در نقش دیلن، هم‌زمان با بازی در فیلم، نویسندگی و کارگردانی آن را نیز بر عهده داشته است. این چندنقشی به اثر پیوندی شخصی می‌بخشد، اما گاهی فاصلهٔ میان تجربهٔ زیسته و بیان سینمایی را نیز آشکار می‌کند: ایده‌هایی که برای سازنده بار عاطفی دارند، همیشه برای بیننده به شکلی شفاف و اثرگذار صورت‌بندی نمی‌شوند.

Ben Whishaw نیز در نقش الون، رهبر معنوی خلوتگاه، حضوری مرموز دارد؛ شخصیتی که می‌تواند هم آرامش‌بخش به نظر برسد و هم تردیدبرانگیز. بااین‌حال، ظرفیت این نقش و دیگر شخصیت‌های پیرامونی همیشه به اندازهٔ کافی بسط نمی‌یابد. طنز سیاه در دل موقعیت‌های ناآرام فیلم در کنار درام خانوادگی، طنزی سیاه و گاه بی‌پروا دارد.

« جنیفر کانلی؛ تکیه‌گاه اصلی فیلم بازی جنیفر کانلی مهم‌ترین سرمایهٔ اجرایی «Bad Behaviour» است. »

شخصیت‌ها و اجرا

این طنز از تضاد میان ادعای رسیدن به آرامش و آشفتگی واقعی آدم‌ها نیرو می‌گیرد؛ از فضایی که در آن افراد دربارهٔ خودشناسی حرف می‌زنند، اما همچنان گرفتار خشم، غرور و واکنش‌های پیش‌بینی‌ناپذیرند. در بهترین لحظه‌ها، خنده نه برای سبک‌کردن بی‌دردسر فضا، بلکه برای آشکارکردن پوچی و دستپاچگی شخصیت‌ها به کار می‌رود.

صحنهٔ صندلی از نمونه‌های به‌یادماندنی این رویکرد است: لحظه‌ای غافلگیرکننده و خنده‌آور که به‌خاطر بی‌قاعدگی و شدت ناگهانی‌اش در ذهن می‌ماند. چند موقعیت دیگر نیز چنین نیرویی دارند و نشان می‌دهند فیلم می‌توانست با اتکا به لحن خاص خود به اثری تیزتر و منسجم‌تر تبدیل شود. مشکل این‌جاست که طنز و رنج همیشه به هم جوش نمی‌خورند.

گاهی شوخی‌ها از دل شخصیت‌ها و موقعیت‌ها برمی‌خیزند؛ گاهی هم انگار برای افزودن حال‌وهوایی نامتعارف به روایت وارد شده‌اند، بی‌آن‌که ارتباطشان با مسیر عاطفی فیلم به‌اندازهٔ کافی روشن باشد. روایت پراکنده و ریتم کند مهم‌ترین ضعف «Bad Behaviour» در ساختار روایی آن است. فیلم میان خلوتگاه لوسی و زندگی دیلن جابه‌جا می‌شود و به‌تدریج قرار است نشان دهد که این دو مسیر، از نظر عاطفی و معنایی، به هم مربوط‌اند.

اما پیوند میان بخش‌ها همیشه قانع‌کننده نیست. برخی صحنه‌ها بیشتر حال‌وهوای یک طرح مستقل یا مشاهده‌ای کوتاه از رفتارهای عجیب آدم‌ها را دارند تا حلقه‌ای ضروری در پیشروی داستان. در نتیجه، مخاطب ممکن است احساس کند فیلم مجموعه‌ای از ایده‌ها و لحظه‌های بالقوه جالب را کنار هم گذاشته، بی‌آن‌که همهٔ آن‌ها را به یک مسیر واحد هدایت کند.

« مشکل این‌جاست که طنز و رنج همیشه به هم جوش نمی‌خورند. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

ریتم کند فیلم نیز این گسست را پررنگ‌تر می‌کند. مکث‌ها و سکون‌ها می‌توانستند مجال مناسبی برای نزدیک‌شدن به آشفتگی لوسی و فاصلهٔ او از دخترش باشند، اما تکرار بعضی فضاها و طولانی‌شدن برخی موقعیت‌ها باعث می‌شود همراهی با روایت دشوار شود. سکون سینمایی به‌خودی‌خود ایراد نیست؛ مسئله آن است که اینجا همیشه به کشف تازه، افزایش تنش یا تغییر در فهم شخصیت‌ها نمی‌انجامد.

تماشاگر در بخش‌هایی منتظر می‌ماند تا فیلم روشن کند به کدام پرسش یا تعارض بازخواهد گشت. دیالوگ‌ها و جاه‌طلبی‌های ناتمام دیالوگ‌های فیلم در لحظه‌هایی با جهان نامتعارف و خودآگاه اثر تناسب دارند، اما در بخش‌هایی تصنعی و بیش از حد آراسته به گوش می‌رسند. این لحن ممکن است بخشی از شوخی فیلم با زبان معنوی، خودیاری و میل به توضیح‌دادن خویشتن باشد؛ بااین‌حال، نیت طنزآمیز همیشه از خودِ دیالوگ‌ها قابل تشخیص نیست.

گاهی شخصیت‌ها به‌جای آن‌که طبیعی حرف بزنند، چنان سخن می‌گویند که گویی قرار است مضمون فیلم را مستقیم به زبان بیاورند. پیامد این وضع آن است که گفت‌وگوها به‌جای آن‌که شخصیت را عمیق‌تر کنند، فاصله‌ای میان تماشاگر و او ایجاد می‌کنند. فیلم ایده‌هایی دربارهٔ خودشناسی، خشم، مسئولیت عاطفی و امکان تغییر پیش می‌کشد، اما این موضوع‌ها به‌ندرت به کشفی تازه می‌رسند.

آشنا بودن مضمون‌ها الزاماً ضعف نیست؛ یک روایت می‌تواند با زاویهٔ دید، اجرا یا پرداختی تازه، تجربه‌ای شناخته‌شده را زنده کند. در اینجا بازی کانلی و لحظه‌های طنزآمیز گاه چنین تازگی‌ای می‌آفرینند، اما پراکندگی روایت مانع می‌شود که ایده‌های فیلم به تصویری کاملاً متمایز و ماندگار تبدیل شوند.

« ریتم کند فیلم نیز این گسست را پررنگ‌تر می‌کند. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

جمع‌بندی «Bad Behaviour» فیلمی ناهموار است که میان درام مادر و دختری، کمدی سیاه و هجوِ جست‌وجوی معنوی در رفت‌وآمد می‌ماند. جنیفر کانلی با بازی قدرتمند و چندلایه‌اش به فیلم مرکز ثقل می‌دهد؛ صحنهٔ صندلی و چند لحظهٔ طنزآمیز نیز نشان می‌دهند که اثر در بی‌قاعدگی خود گاهی به شکلی واقعی سرگرم‌کننده و به‌یادماندنی می‌شود.

اما روایت پراکنده، ریتم کند و دیالوگ‌هایی که گاه تصنعی به نظر می‌رسند، نمی‌گذارند این ظرفیت‌ها به کلیتی محکم بدل شوند. تماشای فیلم برای کسانی که از شخصیت‌های متناقض، لحن تلخ‌وشیرین و روایت‌های نامتعارف استقبال می‌کنند، می‌تواند تجربه‌ای جالب باشد؛ به‌ویژه اگر حضور کانلی و طنز ناگهانی فیلم برایشان کشش داشته باشد.

بااین‌حال، انتظار درامی منسجم با مسیری روشن و ایده‌هایی کاملاً تازه احتمالاً برآورده نمی‌شود. «Bad Behaviour» لحظه‌هایی دارد که در ذهن می‌مانند، اما در مجموع بیش از آن‌که به مقصدی قانع‌کننده برسد، میان امکان‌های متعدد خود سرگردان می‌ماند.

« بااین‌حال، انتظار درامی منسجم با مسیری روشن و ایده‌هایی کاملاً تازه احتمالاً برآورده نمی‌شود. »