وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

از «بدترین مرد» تا انسانی در حال دگرگونی «Japan's Number One Jerk Salaryman» در آغاز، قهرمانش را با چهره‌ای آشنا معرفی می‌کند: مردی خودخواه و دل‌زده از خانواده که سیاست را راهی برای بازسازی اعتبار ازدست‌رفته‌اش می‌بیند. ایپِی اوموری می‌خواهد با چهره‌ای آراسته‌تر وارد رقابت انتخاباتی شود؛ پس هم‌خانه‌شدن با شوهرِ خواهرِ درگذشته‌اش و فرزندان او، در ابتدا بیش از آن‌که تصمیمی برخاسته از مهر باشد، بخشی از نقشه‌ای حساب‌شده به نظر می‌رسد.

این فاصله میان انگیزه‌ی ظاهری و احساسی که به‌تدریج شکل می‌گیرد، موتور اصلی مجموعه است. اثر در کنار محور خانواده، سیاست محلی و مسائل اجتماعی را نیز وارد روایت می‌کند؛ دو مسیری که قرار است تغییر شخصیت ایپِی را از فضای خصوصی خانه به جهان بیرون پیوند بزنند. عنوان مجموعه از همان ابتدا وعده‌ی شخصیتی افراطی و ناخوشایند می‌دهد، اما ایپِی به‌ندرت به هیولایی تمام‌عیار بدل می‌شود.

او لجوج، فرصت‌طلب و گاه بی‌ملاحظه است، ولی رگه‌هایی از قابلیت همدلی در رفتارش دیده می‌شود. این فاصله میان برچسب «بدترین مرد ژاپن» و آنچه واقعاً از شخصیت می‌بینیم، هم وجهی طنزآمیز دارد و هم انتظارات مخاطب را جابه‌جا می‌کند. در عین حال، ممکن است برای تماشاگرانی که منتظر سقوط اخلاقی عمیق‌تر یا تحولی دشوارترند، این تفاوت اندکی از تیزی شخصیت کم کند.

تغییر تدریجی، نه دگرگونی ناگهانی نقطه‌ی قوت روایت، شتاب‌ندادن به تحول ایپِی است. او یک‌باره از مردی خودخواه به انسانی فداکار تبدیل نمی‌شود؛ تغییرش از برخوردهای کوچک و روزمره نیرو می‌گیرد. مراقبت از بچه‌ها، مواجهه با گرفتاری‌های خانه و دیدن نیازهایی که پیش‌تر برایش اهمیتی نداشتند، لایه‌لایه تصور او را از خانواده تغییر می‌دهد.

« این فاصله میان انگیزه‌ی ظاهری و احساسی که به‌تدریج شکل می‌گیرد، موتور اصلی مجموعه است. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

همین تدریج سبب می‌شود مسیر شخصیت باورپذیرتر باشد: ایپِی همچنان نقص‌هایش را دارد، اما دیگر نمی‌تواند با همان آسودگی گذشته از کنار پیامدهای رفتار خود بگذرد. نحوه‌ی پیوند دادن این تحول با سیاست نیز از جنبه‌های جالب مجموعه است. ورود ایپِی به رقابت انتخاباتی در آغاز ابزاری برای بازگشت به صحنه و بهبود وجهه‌اش است، اما رویارویی با مسائل واقعی مردم، معنای این هدف را دگرگون می‌کند.

داستان می‌کوشد نشان دهد سیاست تنها میدان شعار و جاه‌طلبی نیست و می‌تواند با مسئولیت نسبت به زندگی روزمره‌ی شهروندان گره بخورد. البته این گذار گاه بیش از آن‌که از کشمکش درونی پیچیده‌ای برآید، با منطق آشنای درام‌های امیدبخش پیش می‌رود؛ بااین‌حال، پیوند خانه و جامعه به روایت جهت روشنی می‌دهد.

خانواده‌ای که از نقش آغاز می‌شود رابطه‌ی ایپِی با خانواده‌ی خواهرش، قلب عاطفی اثر است. هم‌خانه‌شدن این افراد ابتدا وضعیتی مصلحتی و نامتعارف دارد، اما زندگی مشترک، با جزئیات ساده‌اش، به‌تدریج صمیمیتی واقعی می‌سازد. مجموعه در این بخش از موقعیت‌های روزمره برای ایجاد گرما بهره می‌برد: مسئولیت‌های خانه، نیازهای بچه‌ها و ناگزیریِ کنار آمدن با آدم‌هایی که هر یک برداشت خود را از خانواده دارند.

مهم‌تر آن‌که اثر خانواده را صرفاً پیوند خونی یا قالبی ثابت نمی‌داند؛ نزدیکی و مراقبت می‌تواند در دل رابطه‌هایی شکل بگیرد که با انگیزه‌ای ناقص و حتی حسابگرانه آغاز شده‌اند. این رابطه‌ها همچنین به داستان اجازه می‌دهند سوگ و دشواری‌های زندگی خانوادگی را بدون آن‌که تمام وزن روایت بر اندوه بیفتد، لمس کنند.

« نحوه‌ی پیوند دادن این تحول با سیاست نیز از جنبه‌های جالب مجموعه است. »

شخصیت‌ها و اجرا

پدرِ تنها و فرزندانش، در کنار ایپِی، تصویری از خانواده‌ای می‌سازند که نه بی‌نقص است و نه از پیش آماده؛ اعضایش باید مدام راهی برای فهمیدن یکدیگر پیدا کنند. صمیمیت حاصل از این رفت‌وآمدها، از مهم‌ترین دلایلی است که داستان پس از شروع آرامش کم‌کم گیراتر می‌شود. بچه‌ها و نیروی عاطفی بازی‌ها بازیگران کودک در مجموعه صرفاً برای افزودن شیرینی یا ایجاد لحظه‌های بامزه حضور ندارند؛ واکنش‌ها و نیازهایشان بخشی از نیروی محرک داستان است.

هیماری به‌ویژه حضوری پرانرژی و اثرگذار دارد و می‌تواند صحنه‌های خانوادگی را از خطر یکنواختی دور کند. بازی او در کنار ایپِی، به تغییر رابطه‌ی آن دو وزن عاطفی می‌دهد: نزدیکی‌شان تنها نتیجه‌ی تصمیم بزرگسالان نیست، بلکه از رفتارها و لحظه‌های مشترک شکل می‌گیرد. حضور دیگر کودکان نیز به مجموعه امکان می‌دهد فضای خانه را زنده و چندصدایی نگه دارد.

در سوی دیگر، شینگو کاتوری نقش ایپِی را با آمیزه‌ای از خودخواهی، غرور و آسیب‌پذیری پیش می‌برد. اجرای او به شخصیت اجازه می‌دهد هم گاهی آزاردهنده باشد و هم در لحظه‌هایی شایسته‌ی همدلی به نظر برسد. جون شیسون نیز در نقش پدری مهربان، تکیه‌گاه عاطفی مهمی برای فضای خانوادگی فراهم می‌کند.

شیمی میان بزرگسالان و کودکان، در مجموع، از نقاط قوتی است که به مجموعه گرمایی فراتر از طرح انتخاباتی‌اش می‌بخشد. سیاست؛ از انگیزه‌ی شخصی تا مسئولیت عمومی وجه سیاسی اثر از جاه‌طلبی فردی ایپِی آغاز می‌شود، اما به‌تدریج به پرسشی گسترده‌تر می‌رسد: آیا کسی که در پی کسب قدرت است می‌تواند واقعاً در خدمت تغییر باشد؟

« صمیمیت حاصل از این رفت‌وآمدها، از مهم‌ترین دلایلی است که داستان پس از شروع آرامش کم‌کم گیراتر می‌شود. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

داستان می‌کوشد تضاد میان ظاهر انتخاباتی و مسئولیت اجتماعی را آشکار کند. هرچه ایپِی بیشتر با دشواری‌های پیرامونش روبه‌رو می‌شود، رقابت برایش صرفاً راهی جهت بازگشت به موقعیتی آبرومندانه باقی نمی‌ماند. این تغییر زاویه، سیاست را به امتداد زندگی خانوادگی بدل می‌کند: همان توجهی که در خانه آموخته می‌شود، می‌تواند در برابر مسائل عمومی نیز معنا پیدا کند.

بااین‌حال، این بخش همیشه به اندازه‌ی درام خانوادگی زنده و روان نیست. هرگاه روایت بر سازوکار انتخابات و تقابل‌های سیاسی متمرکز می‌شود، ریتم می‌تواند کندتر شود و تکرار بحث‌ها از نیروی عاطفی قصه بکاهد. مجموعه گاهی به‌جای آن‌که تنش سیاسی را از دل انتخاب‌های دشوار شخصیت‌ها بیرون بکشد، بیشتر بر پیشبرد مسیر انتخاباتی تکیه می‌کند.

از همین رو، قسمت‌های پایانی ممکن است برای تماشاگرانی که بیش از سیاست به رابطه‌ی اعضای خانواده دل بسته‌اند، کم‌کشش‌تر باشند. ریتم و محدودیت‌های روایت آغاز آرام مجموعه برای ساختن زمینه‌ی شخصیتی و خانوادگی لازم است، اما به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که همه‌ی مخاطبان از همان ابتدا درگیر شوند.

داستان زمان می‌خواهد تا رابطه‌ها جا بیفتند و انگیزه‌های ایپِی روشن‌تر شوند؛ نتیجه این است که کشش آن دیرتر آشکار می‌شود. با پیش‌رفتن قسمت‌ها، عاطفه‌ی خانوادگی و مسیر تغییر شخصیت، روایت را استوارتر می‌کنند، ولی تمرکز بر انتخابات در بخش پایانی دوباره بخشی از این شتاب را می‌گیرد. ضعف مهم‌تر در پایان‌بندی است.

« داستان می‌کوشد تضاد میان ظاهر انتخاباتی و مسئولیت اجتماعی را آشکار کند. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

پس از آن‌که انتخابات و پیامدهایش به نقطه‌ی تمرکز می‌رسند، فرصت چندانی برای ماندن در کنار خانواده و دیدن شکل تازه‌ی زندگی روزمره‌ی آنان باقی نمی‌ماند. این کمبود به معنای آن نیست که مسیر عاطفی شخصیت‌ها بی‌نتیجه می‌ماند؛ مسئله بیشتر در کمبود مکث و فرود است. تماشاگر پس از همراهی با تغییر ایپِی و گرم‌شدن پیوندهای خانوادگی، ممکن است بخواهد پیامدهای آن تغییر را در زندگی پس از رقابت سیاسی با جزئیات بیشتری ببیند.

جمع‌بندی «Japan's Number One Jerk Salaryman» در بهترین لحظه‌هایش اثری گرم درباره‌ی امکان تغییر است: انسانی که ابتدا از خانواده برای سود شخصی بهره می‌گیرد، در تماس با آدم‌هایی که کنارشان زندگی می‌کند، معنای مسئولیت و تعلق را دوباره می‌آموزد. مجموعه در ترسیم صمیمیت خانوادگی، بازی‌های کودکانه و رشد تدریجی ایپِی کامیاب‌تر از بخش‌های انتخاباتی‌اش است.

شروع کند، افت‌وخیز ریتم در قسمت‌های پایانی و پایان‌بندی شتاب‌زده از محدودیت‌های آن به شمار می‌آیند، اما گرمای رابطه‌ها و بازی‌های مؤثر، به‌ویژه حضور هیماری، از آن تجربه‌ای دلنشین می‌سازند. تماشاگرانی که از درام‌های خانوادگیِ امیدبخش با قهرمانی ناقص اما رو به رشد لذت می‌برند، احتمالاً با این مجموعه ارتباطی پایدار خواهند گرفت.

« این کمبود به معنای آن نیست که مسیر عاطفی شخصیت‌ها بی‌نتیجه می‌ماند؛ مسئله بیشتر در کمبود مکث و فرود است. »