نقد و بررسی
نقد سرزمین شراب (Wine Country) | 2019
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
دورهمی‌ای که به داستان بدل می‌شود «Wine Country» کمدی‌ای دربارهٔ سفر گروهی از دوستان قدیمی به ناپا برای جشن پنجاه‌سالگی یکی از آن‌هاست؛ سفری که قرار است فرصتی برای آسودگی، نوشیدن شراب و تجدید خاطره باشد، اما کم‌کم به مواجهه‌ای با دلخوری‌ها، نگرانی‌ها و انتخاب‌های شخصی بدل می‌شود.
فیلم به‌جای آن‌که از این موقعیت صرفاً سلسله‌ای از شوخی‌های گردشگری بسازد، می‌کوشد نشان دهد دوستی‌های دیرپا چگونه زیر فشار گذر زمان تغییر می‌کنند و چگونه صمیمیت می‌تواند هم پناهگاه باشد و هم میدان آشکارشدن رنجش‌های قدیمی. کارگردانی فیلم را Amy Poehler بر عهده دارد و او در نخستین تجربهٔ بلند سینمایی‌اش، فضایی را می‌سازد که بیش از آن‌که بر ماجراهای پرشتاب تکیه کند، از کنار هم قرار گرفتن شخصیت‌ها نیرو می‌گیرد.
از همان آغاز، روشن است که فیلم قصد ندارد زندگی این زنان را به روایت قهرمانانه‌ای از دگرگونی ناگهانی تبدیل کند. مقیاس داستان کوچک و انسانی است: چند روز دور از خانه، چند گفت‌وگوی نیمه‌تمام و لحظه‌هایی که در آن‌ها شوخی ناگهان جای خود را به نگرانی می‌دهد. همین انتخاب، هم سرچشمهٔ دل‌نشینی فیلم است و هم یکی از محدودیت‌هایش.
گروه بازیگران و شیمی جمعی مهم‌ترین امتیاز «Wine Country» هماهنگی گروه بازیگران است. Amy Poehler، Rachel Dratch، Ana Gasteyer، Maya Rudolph، Paula Pell و Emily Spivey هرکدام حضوری متمایز دارند، اما فیلم شخصیت‌ها را چنان از هم جدا نمی‌کند که گویی هرکدام در اثری مستقل بازی می‌کنند. جذابیت اصلی از برخورد لحن‌ها و واکنش‌های آن‌ها می‌آید: یکی می‌خواهد برنامهٔ سفر را دقیق و حساب‌شده پیش ببرد، دیگری از سازش با واقعیت‌های ناخوشایند طفره می‌رود و آن یکی با آشفتگی‌های درونی‌اش، فضای جمع را گاه به خنده و گاه به سکوت می‌کشاند.
« از همان آغاز، روشن است که فیلم قصد ندارد زندگی این زنان را به روایت قهرمانانه‌ای از دگرگونی ناگهانی تبدیل کند. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
Maya Rudolph به‌ویژه در ساختن لحظه‌های کمدی تواناست. انرژی بازی او به فیلم گرما می‌دهد، بی‌آن‌که شخصیتش را به مجموعه‌ای از اداهای بی‌ارتباط فروبکاهد. خنده‌داری حضورش فقط در زمان‌بندی شوخی‌ها نیست؛ در شیوهٔ واکنش نشان دادن، مکث‌ها و تغییر ناگهانی حال‌وهوا نیز نمود دارد. با این همه، فیلم گاهی چنان به جذابیت بازیگرانش تکیه می‌کند که گویی همین حضورهای پرانرژی برای جان دادن به هر صحنه کافی است.
در نتیجه، بعضی موقعیت‌ها بیش از آن‌که با پیشرفت داستان قوام بگیرند، به نمایش مهارت اجراکنندگان متکی می‌مانند. دوستی در میانهٔ زندگی زیر لایهٔ کمدی، فیلم دغدغه‌ای روشن دارد: دوستی پس از سال‌ها چگونه دوام می‌آورد؟ رابطه‌ای که در جوانی با همراهی و خاطرات مشترک شکل گرفته، در گذر زمان ناگزیر با تفاوت تجربه‌ها، نگرانی‌های تازه و تصویرهای متفاوت از آینده روبه‌رو می‌شود.
زنان فیلم هرکدام درگیر مسئله‌ای هستند که برای خودشان جدی است، اما ممکن است در نگاه دیگران کوچک یا حتی خنده‌دار جلوه کند. همین تفاوت میان آنچه هر شخصیت تجربه می‌کند و آنچه دوستانش از بیرون می‌بینند، سوخت بسیاری از موقعیت‌های داستانی است. فیلم بلوغ را نه به شکل اندرز و نه به صورت پیروزی قطعی بر بحران تصویر می‌کند.
شخصیت‌ها در نقطه‌ای از زندگی‌اند که گذشته دیگر به‌سادگی قابل اصلاح نیست و آینده نیز آن‌قدر روشن نیست که بتوان با اطمینان به استقبالش رفت. در این میان، دوستی می‌تواند فرصتی برای گفتن حقیقت باشد، اما گاهی هم راهی برای پنهان کردن آن است؛ خنده، خاطره‌بازی و نوشیدن شراب ممکن است تنش را موقتاً عقب براند، ولی آن را از میان نمی‌برد.
« Maya Rudolph به‌ویژه در ساختن لحظه‌های کمدی تواناست. »
شخصیت‌ها و اجرا
«Wine Country» در بهترین لحظه‌هایش این دوگانگی را بی‌تکلف نشان می‌دهد: دوستان به یکدیگر نزدیک‌اند، اما نزدیکی به معنای شناخت کامل یا توافق همیشگی نیست. طنزی متکی بر شخصیت، نه غافلگیری کمدی فیلم بیشتر از موقعیت‌های روزمره و برخورد شخصیت‌ها ساخته می‌شود تا از پیچش‌های غافلگیرکننده.
تماشاگر با جمعی روبه‌روست که رفتارهای آشنای دوستان قدیمی را از خود نشان می‌دهند: شوخی‌هایی که فقط درون آن گروه معنا دارند، کنایه‌هایی که پشت خود سابقه‌ای طولانی پنهان کرده‌اند، و تلاش برای سبک گرفتن مسائلی که در واقع ذهن شخصیت‌ها را مشغول کرده است. از این حیث، فیلم به تجربهٔ یک دورهمی شباهت دارد؛ بخش عمدهٔ لذت آن در بودن با آدم‌هاست، نه در انتظار کشیدن برای یک حادثهٔ بزرگ.
اما این رویکرد همیشه به خنده نمی‌انجامد. برخی شوخی‌ها به‌جای آن‌که با ظرافت از دل رابطه‌ها بیرون بیایند، بیش از اندازه ادامه پیدا می‌کنند یا چند بار روی یک نکته مکث می‌کنند. گاهی نیز فاصله‌ای میان توانایی کمدی بازیگران و کیفیت موقعیت نوشته‌شده دیده می‌شود: بازیگر آماده است صحنه را به اوج برساند، ولی متن آن‌قدر نیروی لازم را ندارد که آن انرژی را به خنده‌ای ماندگار تبدیل کند.
همین نابرابری توضیح می‌دهد چرا فیلم می‌تواند در یک لحظه بسیار بامزه باشد و در لحظه‌ای دیگر، با وجود استعداد حاضر در قاب، چندان اثر نگذارد. ریتم و ساختار روایی «Wine Country» از نظر ساختار، بیشتر بر اپیزودهای یک سفر کوتاه تکیه دارد تا بر خط روایی پرشتاب و پیوسته. برنامه‌های سفر، گردهمایی‌ها و موقعیت‌های تازه، امکان می‌دهند شخصیت‌ها در ترکیب‌های متفاوت با یکدیگر روبه‌رو شوند.
« اما این رویکرد همیشه به خنده نمی‌انجامد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
این انتخاب برای فیلمی دربارهٔ جمع دوستان مناسب است؛ زیرا تماشاگر نیز فرصت می‌یابد در کنار شخصیت‌ها بماند و از تغییرات کوچک رابطه‌ها سر درآورد. با این حال، همین ساختار اپیزودیک گاه به پراکندگی می‌انجامد. برخی صحنه‌ها برای شکل دادن به شوخی یا گفت‌وگویی محدود، بیش از اندازه طول می‌کشند و احساس می‌شود فیلم می‌توانست با حذف یا کوتاه کردن آن‌ها، روان‌تر پیش برود.
ریتم کند فیلم در همه‌جا ضعف نیست. گاهی مکث‌ها به صمیمیت فضا کمک می‌کنند و اجازه می‌دهند سکوت یا واکنش چهره‌ها معنایی پیدا کند. مسئله آن‌جاست که مکث‌ها همیشه حاصل انتخابی سنجیده به نظر نمی‌رسند؛ بعضی از آن‌ها صرفاً زمان می‌خرند، بی‌آن‌که شناخت تازه‌ای از شخصیت‌ها یا رابطه‌هایشان بدهند.
همین نوسان سبب می‌شود تجربهٔ تماشا برای یک مخاطب آرام و دل‌پذیر باشد و برای مخاطبی دیگر کش‌دار و کم‌حادثه. ناپا به‌مثابه فضا و حال‌وهوا منطقهٔ ناپا در فیلم فقط پس‌زمینه‌ای زیبا برای تعطیلات نیست؛ فضایی است که وعدهٔ رهایی و تفریح را به شخصیت‌ها می‌دهد، اما فرصتی نیز برای آشکار شدن نگرانی‌هایشان فراهم می‌کند.
تاکستان‌ها، گردش‌ها و تجربهٔ چشیدن شراب، تصویری دل‌نشین از سفری کوتاه می‌سازند؛ سفری که قرار است آدم‌ها را از برنامه‌های همیشگی و مسئولیت‌های روزمره جدا کند. با وجود این، جابه‌جایی مکانی به‌تنهایی کسی را از مسئله‌هایش آزاد نمی‌کند. فیلم از این تضاد برای ایجاد لحنی استفاده می‌کند که میان آسودگی و اضطراب، و میان تفریح و اعتراف، در رفت‌وآمد است.
« با این حال، همین ساختار اپیزودیک گاه به پراکندگی می‌انجامد. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
این فضا به فیلم کیفیتی راحت و کم‌فشار می‌دهد. تماشاگر لازم نیست با جهانی پر از خطر یا تعلیق درگیر شود؛ می‌تواند از همراهی گروه و حال‌وهوای سفر لذت ببرد. در مقابل، زیبایی محیط گاهی بیش از اندازه به کارکرد تزئینی نزدیک می‌شود و فیلم از آن برای گسترش معنای بصری یا روایی‌اش استفادهٔ چشمگیری نمی‌کند.
ناپا در درجهٔ نخست مکانی خوشایند برای کنار هم قرار گرفتن شخصیت‌هاست، نه عنصری که به‌تنهایی لایه‌ای تازه به داستان بیفزاید. جمع‌بندی «Wine Country» کمدی‌ای گرم دربارهٔ دوستی‌های قدیمی و دشواری‌های میانسالی است که بیش از آن‌که با شوخی‌های پی‌درپی یا روایتی پرپیچ‌وخم اثر بگذارد، به جذابیت جمع بازیگرانش وابسته است.
هماهنگی میان آن‌ها و انرژی Maya Rudolph لحظه‌هایی واقعاً مفرح می‌سازند، و فیلم در بهترین حالتش حس حضور در جمعی آشنا را منتقل می‌کند؛ جمعی که در آن خنده راهی برای نزدیک ماندن است، حتی وقتی اعضایش با نگرانی‌ها و دلخوری‌های خود دست‌وپنجه نرم می‌کنند. با این حال، نابرابری شوخی‌ها، کش‌آمدن بعضی صحنه‌ها و کم‌رمقی بخش‌هایی از روایت مانع می‌شود فیلم به کمدی‌ای بسیار به‌یادماندنی تبدیل شود.
«Wine Country» برای تماشایی سبک و بی‌تکلف مناسب است؛ اثری که می‌تواند با فضای دوستانه‌اش همراهی خوشایندی فراهم کند، اما بهتر است از آن انتظار خنده‌های مداوم یا تحولی چشمگیر نداشت. ارزش اصلی‌اش در شور جمعی و صمیمیتی است که بازیگران به قاب می‌آورند، نه در داستانی که پس از پایان، مدت‌ها در ذهن بماند.
« این فضا به فیلم کیفیتی راحت و کم‌فشار می‌دهد. »
ثبت دیدگاه