نقد و بررسی
نقد لا فورتونا (La Fortuna) | 2021
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
بازگشت گنج از دل دریا «La Fortuna» از ایده‌ای بهره می‌گیرد که ظرفیت ماجراجویی، درام سیاسی و کشمکش حقوقی را یک‌جا در خود دارد: گنجینه‌ای تاریخی از اعماق دریا بیرون کشیده شده، اما پرسش اصلی این است که چه کسی حق دارد آن را مالک شود. آلکس ونتورا، دیپلماتی جوان و کم‌تجربه، در کنار لوسیا والارتا، مقام دولتی پیگیر و سرسخت، و جوناس پیرس، وکیلی آمریکایی، می‌کوشد در برابر فرانک وایلد و نفوذ مالی و سیاسی او بایستد.
مجموعه در شش قسمت این ماجرا را دنبال می‌کند و از همان ابتدا روشن می‌سازد که گنج فقط مجموعه‌ای از اشیای گران‌بها نیست؛ موضوع، تاریخ، حافظه و معنای مالکیت فرهنگی نیز هست. سیاست در کنار ماجراجویی وجه متمایز سریال در آمیختن ژانرهایی است که کمتر در چنین ترکیبی کنار هم قرار می‌گیرند. ماجرای جست‌وجوی گنج و کشتی غرق‌شده، نیروی محرک داستانی است؛ اما پیشبرد پرونده به جلسات دولتی، تصمیم‌های اداری، فشار رسانه‌ای و دادگاه وابسته می‌شود.
نتیجه، اثری است که به‌جای تکیه بر تعقیب‌وگریز یا اکتشاف پیوسته، بخشی از هیجان خود را از پرسش‌هایی می‌گیرد که ظاهراً خشک و رسمی‌اند: اسناد تاریخی چه ارزشی دارند؟ مالکیت یک کشتی و محموله‌اش چگونه اثبات می‌شود؟ و آیا دولت‌ها در برابر میراث فرهنگی مسئولیتی فراتر از منفعت مالی دارند؟ این انتخاب، به سریال هویتی ویژه می‌دهد.
« سیاست در کنار ماجراجویی وجه متمایز سریال در آمیختن ژانرهایی است که کمتر در چنین ترکیبی کنار هم قرار می‌گیرند. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
تماشاگرانی که از ماجراجویی‌های پرتحرک انتظار دارند هر قسمت با حادثه‌ای بزرگ پیش برود، ممکن است از سهم گسترده گفت‌وگو و روندهای اداری فاصله بگیرند؛ اما برای کسانی که از تقاطع سیاست و تاریخ لذت می‌برند، همین مسیر حقوقی می‌تواند به‌اندازه خود گنج جذاب باشد. نبرد بر سر تاریخ و مالکیت در لایه‌ای عمیق‌تر، «La Fortuna» درباره چگونگی تبدیل گذشته به دعوایی در زمان حال است.
کشتی و محموله‌اش به رویدادی تاریخی تعلق دارند، اما سرنوشت آن‌ها را آدم‌هایی با منافع، ملیت‌ها و برداشت‌های متفاوت از حق تعیین می‌کنند. سریال از این تضاد برای طرح پرسشی اخلاقی استفاده می‌کند: آیا کشف یک میراث تاریخی به‌خودی‌خود به کسی حق تصاحب آن را می‌دهد، یا باید درباره زمینه تاریخی و صاحبان اصلی آن نیز پرسید؟
پرونده دادگاهی به داستان ساختار می‌دهد و اجازه نمی‌دهد تقابل به دوگانه ساده «قهرمانان خوب» و «شروران بد» فروکاسته شود. اهمیت مدارک، تفسیر تاریخ و قدرت تصمیم‌گیری نهادها در شکل‌گیری نتیجه برجسته می‌شود. بااین‌حال، سریال گاهی مفاهیم و انگیزه‌های خود را بیش از اندازه توضیح می‌دهد؛ گویی نگران است که تماشاگر پیام را از لابه‌لای کشمکش‌ها دریافت نکند.
« اهمیت مدارک، تفسیر تاریخ و قدرت تصمیم‌گیری نهادها در شکل‌گیری نتیجه برجسته می‌شود. »
شخصیت‌ها و اجرا
در چنین لحظه‌هایی، درام به‌جای آنکه معنا را از کنش شخصیت‌ها بیرون بکشد، آن را با گفت‌وگوهای مستقیم بیان می‌کند. شخصیت‌ها و بازی‌ها آلکس در آغاز بیشتر به‌عنوان چهره‌ای جوان و ناآزموده معرفی می‌شود که ناگهان در موقعیتی بزرگ‌تر از تجربه‌اش قرار گرفته است. این نقطه شروع، امکان رشد و تغییر را فراهم می‌کند؛ بااین‌حال، پیوند عاطفی با او همیشه به یک اندازه شکل نمی‌گیرد.
شخصیتش گاهی بیش از آنکه از پیچیدگی درونی برخوردار باشد، وسیله‌ای برای عبور تماشاگر از بخش‌های مختلف پرونده به نظر می‌رسد. لوسیا انرژی و قاطعیتی دارد که به صحنه‌های اداری جان می‌بخشد، درحالی‌که جوناس با تجربه حقوقی خود وزن بیشتری به سویه دادگاهی داستان می‌دهد. در سوی مقابل، حضور فرانک وایلد امکان می‌دهد که ماجرا تنها به یک پرونده کاغذی محدود نماند.
ترکیب بازیگران اسپانیایی و انگلیسی‌زبان با فضای بین‌المللی داستان تناسب دارد، اما هماهنگی اجراها همیشه یکدست نیست. بعضی شخصیت‌ها با حضوری مطمئن و پرقدرت در ذهن می‌مانند، درحالی‌که برخی دیگر در صحنه‌های حساس کمتر متقاعدکننده‌اند. اگر مخاطب از بخش‌های پایانی احساس کند بازی‌ها به قوت آغاز نیستند، این برداشت با ناهمواری کلی ریتم و پرداخت در ادامه همراه می‌شود؛ زیرا افت بعضی صحنه‌ها صرفاً به اجرا محدود نیست و از نحوه چیده‌شدن داستان نیز تأثیر می‌گیرد.
« در سوی مقابل، حضور فرانک وایلد امکان می‌دهد که ماجرا تنها به یک پرونده کاغذی محدود نماند. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
ریتمی که در میانه راه کند می‌شود شش قسمت، فضای کافی برای پرداختن به تاریخچه پرونده، سیاست و دادگاه فراهم می‌کند؛ اما این فرصت همیشه به معنای انسجام بیشتر نیست. داستان از ایده‌ای پرکشش آغاز می‌شود و مسیرهای متعددی پیش روی خود می‌گشاید، ولی گاهی زمان زیادی را صرف رفت‌وآمد میان موقعیت‌ها و گفتگوهایی می‌کند که اطلاعات تازه یا تحول چشمگیری به همراه ندارند.
در نتیجه، برخی قسمت‌ها بیش از آنکه بر کشش دراماتیک بیفزایند، احساس امتداد دادن ماجرا را ایجاد می‌کنند. از میانه مجموعه، به‌ویژه برای تماشاگرانی که منتظر پیشروی سریع‌تر پرونده‌اند، این کندی محسوس‌تر می‌شود. حضور خط عاشقانه نیز گاه به‌جای آنکه لایه تازه‌ای به شخصیت‌ها اضافه کند، تمرکز را از کشمکش اصلی می‌گیرد.
رابطه‌های شخصی می‌توانستند در خدمت نشان‌دادن فشارهای روحی و حرفه‌ای باشند، اما پرداختشان همیشه به اندازه موضوع محوری سریال ضروری و قانع‌کننده نیست. ازاین‌رو، این تصور که داستان می‌توانست فشرده‌تر روایت شود، نقدی قابل‌درک است؛ هرچند کوتاه‌کردن آن نیز ممکن بود از فرصت پرداختن به پیچیدگی حقوقی و تاریخی ماجرا بکاهد.
« در نتیجه، برخی قسمت‌ها بیش از آنکه بر کشش دراماتیک بیفزایند، احساس امتداد دادن ماجرا را ایجاد می‌کنند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
زبان، تصویر و فضای اثر زبان اسپانیایی بخش عمده‌ای از هویت مجموعه را می‌سازد و حضور آن، فضای اداری و فرهنگی داستان را باورپذیرتر می‌کند. در عین حال، مخاطبی که زبان اسپانیایی نمی‌داند باید بخش زیادی از تماشا را با زیرنویس دنبال کند؛ نکته‌ای که به‌خصوص در صحنه‌های پرگفت‌وگو نیازمند توجه مداوم است.
این دشواری را نمی‌توان ضعف هنری سریال دانست، اما بر تجربه تماشای آن اثر می‌گذارد و ممکن است برای کسانی که به دیدن آثار دوبله‌شده یا کم‌گفت‌وگو عادت دارند، مانعی عملی باشد. از سوی دیگر، ظاهر مجموعه به موضوع آن کمک می‌کند: تقابل جهان رسمیِ دفاتر و دادگاه‌ها با وسعت دریا و جذابیت اشیای تاریخی، حس گستردگی ماجرا را زنده نگه می‌دارد.
موسیقی و طراحی بصری نیز در لحظاتی به اثر جلوه‌ای ماجراجویانه می‌دهند، هرچند این عناصر نمی‌توانند همیشه کمبود شتاب روایی را جبران کنند. ارزش تصویرها زمانی بیشتر می‌شود که داستان از فضای گفت‌وگوهای رسمی بیرون می‌آید و دوباره پیوند خود را با کشتی، دریا و گنج برقرار می‌کند. جمع‌بندی «La Fortuna» مجموعه‌ای نامتعارف و کنجکاوی‌برانگیز است که ماجرای گنجینه‌ای زیرآبی را به بحثی درباره تاریخ، قانون و میراث فرهنگی پیوند می‌زند.
جمع‌بندی
امتیاز اصلی آن در همین ترکیب است: دادگاه و سیاست نه حاشیه‌ای بر داستان ماجراجویانه، بلکه بخش مهمی از خود ماجرا هستند. بااین‌حال، طولانی‌شدن بعضی مسیرها، کم‌اثر بودن خط عاشقانه و نوسان در ریتم و بازی‌ها، مانع از آن می‌شود که ایده جذابش در همه قسمت‌ها به یک اندازه موفق از کار درآید.
این سریال برای مخاطبی مناسب‌تر است که از کشمکش حقوقی و سیاسی در کنار رمزوراز تاریخی استقبال می‌کند و با روایت چندزبانه و زیرنویس مشکلی ندارد. «La Fortuna» بی‌نقص نیست، اما پرسشی جدی را در دل یک ماجرای سرگرم‌کننده جای می‌دهد: وقتی میراث گذشته از دل دریا بیرون می‌آید، چه کسی حق دارد آن را به نام خود ثبت کند؟
ثبت دیدگاه