وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

سرقتی که پیش از آغاز، از کنترل خارج شده است «Thunivu» با موقعیتی آشنا اما پربازده آغاز می‌شود: گروهی مسلح برای سرقت به بانکی هجوم می‌برند، ولی درمی‌یابند که ماجرا از آنچه تصور می‌کردند پیچیده‌تر است. درون بانک، نیرویی دیگر بازی را به دست گرفته و مطالبه‌ای نامعمول دارد؛ بیرون نیز پلیس و صاحبان قدرت می‌کوشند بحران را مهار کنند.

همین برخورد نقشه‌ها، فیلم را از یک سرقت ساده به معمایی دربارهٔ انگیزه‌ها و منافع پنهان بدل می‌کند. فیلم از همان ابتدا وعدهٔ آشوب و تعلیق می‌دهد، هرچند در ادامه همیشه نمی‌تواند به اندازهٔ شروع پرانرژی‌اش پیش برود. کارگردانی و نگارش اثر بر عهدهٔ اچ. وینوث است و آجیث کومار نقش محوری را بازی می‌کند.

وینوث صحنه را به‌گونه‌ای می‌چیند که مخاطب از همان آغاز بپرسد چه کسی واقعاً ابتکار عمل را در دست دارد و هر گروه از این عملیات چه می‌خواهد. این پرسش‌ها به پیشروی روایت کمک می‌کنند و بخشی از جذابیت فیلم به شمار می‌آیند؛ اما پاسخ‌دادن به آن‌ها گاهی با شتاب یا توضیح‌های طولانی همراه می‌شود.

در نتیجه، «Thunivu» هم‌زمان تریلری پرهیاهو و اثری است که برای ساختن انسجام روایی به زحمت می‌افتد. ریتم؛ میان فوران هیجان و مکث‌های فرساینده شروع فیلم ضرباهنگی تند دارد. ورود به بانک، رویارویی گروه‌های مختلف و آشکارشدن تدریجیِ این نکته که هرکس نقشهٔ خودش را دنبال می‌کند، مخاطب را به دل ماجرا می‌کشاند.

« همین برخورد نقشه‌ها، فیلم را از یک سرقت ساده به معمایی دربارهٔ انگیزه‌ها و منافع پنهان بدل می‌کند. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

موقعیت بستهٔ بانک نیز ظرفیت خوبی برای تعلیق فراهم می‌کند: گروگان‌ها، نیروهای مسلح و مذاکره‌هایی که هر لحظه ممکن است از مسیر خارج شوند، فضایی مناسب برای بازی‌های قدرت می‌سازند. با این حال، این انرژی در نیمهٔ نخست همواره حفظ نمی‌شود. فیلم گاهی میان کنش و شرح ماجرا درنگ می‌کند و اطلاعاتی را که باید به کشف تدریجی داستان کمک کنند، با صحنه‌هایی کم‌اثرتر عرضه می‌کند.

حاصل، ریتمی نامتوازن است: بخش‌هایی پرشتاب و تماشایی در کنار مکث‌هایی که تعلیق را تقویت نمی‌کنند. این کندی به‌ویژه زمانی محسوس است که فیلم می‌خواهد چند لایهٔ روایی را هم‌زمان پیش ببرد، بی‌آنکه همهٔ آن‌ها به یک اندازه جذاب یا ضروری باشند. شخصیت‌ها و جذابیت ستارهٔ محوری آجیث کومار در نقش مردی مرموز و مسلط بر موقعیت، بار اصلی جذابیت فیلم را بر دوش می‌کشد.

حضور او به صحنه‌ها وزن می‌دهد و اعتمادبه‌نفس شخصیتش، حتی در لحظاتی که داستان سست می‌شود، تماشاگر را درگیر نگه می‌دارد. فیلم آشکارا بر کاریزمای بازیگر تکیه دارد: ورودهای نمایشی، خونسردی در برابر خطر و لحظه‌های قهرمانانه، همگی در خدمت ساختن تصویری از شخصیتی هستند که همیشه چند قدم جلوتر به نظر می‌رسد.

این اتکا، البته دو سویه است. شخصیت اصلی چنان بر فضای فیلم مسلط می‌شود که دیگران فرصت چندانی برای شکل‌گرفتن پیدا نمی‌کنند. مانجو واریار در نقش کانمانی حضوری مؤثر در پیشبرد عملیات دارد، اما فیلم به اندازهٔ کافی به شخصیت او عمق نمی‌بخشد. شماری از افراد حاضر در بانک نیز بیشتر کارکرد روایی دارند تا زندگی مستقل؛ آن‌ها اطلاعاتی منتقل می‌کنند یا مانعی بر سر راه قهرمان می‌شوند، اما کمتر به چهره‌هایی به‌یادماندنی بدل می‌گردند.

« با این حال، این انرژی در نیمهٔ نخست همواره حفظ نمی‌شود. »

شخصیت‌ها و اجرا

بنابراین، کشش شخصیت‌ها بیش از آنکه از روابط و تحولشان برخیزد، متکی بر رمزآلودگی و موقعیت قهرمان است. فیلمنامه و پیچیدگی نقشه‌ها یکی از ظرفیت‌های اصلی «Thunivu» این است که سرقت را به مسابقه‌ای میان نقشه‌های متداخل تبدیل می‌کند. سارقان، مغز متفکر ماجرا، پلیس و مدیران بانکی هرکدام هدفی دارند و روایت در ابتدا از برخورد این هدف‌ها برای ایجاد غافلگیری بهره می‌گیرد.

جابه‌جایی قدرت درون بانک، تماشاگر را وادار می‌کند بارها برداشتش را از ماجرا اصلاح کند. این پیچش‌ها در لحظه می‌توانند سرگرم‌کننده باشند، زیرا فرض سادهٔ «سارق در برابر پلیس» را پیچیده‌تر می‌کنند. مشکل آن است که فیلمنامه گاهی پیچیدگی را با انسجام اشتباه می‌گیرد. وقتی انبوهی از انگیزه‌ها و پیشینه‌ها وارد روایت می‌شوند، همهٔ آن‌ها به‌یکسان روشن یا قانع‌کننده نیستند.

برخی اطلاعات دیرهنگام ارائه می‌شوند و به‌جای آنکه معنای صحنه‌های پیشین را غنی کنند، حسِ توضیح پس از وقوع را به وجود می‌آورند. پرسش‌هایی نیز دربارهٔ رفتار و انتخاب بعضی شخصیت‌ها بی‌پاسخ یا کم‌پاسخ می‌ماند. فیلم برای پیشبرد پیام و نمایش مهارت قهرمان، گاه از منطق دقیق موقعیت فاصله می‌گیرد؛ همین امر از قدرت تعلیق می‌کاهد.

فلش‌بک‌ها و بارِ توضیح‌دادن فلش‌بک‌ها قرار است لایه‌های پنهان شخصیت‌ها و چراییِ عملیات را روشن کنند، اما کارکردشان همیشه موفق نیست. در بهترین لحظات، گذشته اطلاعاتی می‌دهد که نگاه مخاطب به اتفاق‌های داخل بانک را دگرگون می‌کند. در لحظات ضعیف‌تر، این بازگشت‌ها جریان کنونی را متوقف می‌کنند و توضیح‌هایی ارائه می‌دهند که به‌جای کشف طبیعی، حالت وصله‌ای دارند.

« بنابراین، کشش شخصیت‌ها بیش از آنکه از روابط و تحولشان برخیزد، متکی بر رمزآلودگی و موقعیت قهرمان است. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

مسئله صرفاً جابه‌جایی زمانی نیست؛ فیلم در پیوند دادن خاطره‌ها با تصمیم‌های اکنون، به اندازهٔ کافی دقیق عمل نمی‌کند. این ضعف در نیمهٔ دوم بیشتر به چشم می‌آید، زیرا روایت هم‌زمان می‌خواهد رازها را باز کند، شخصیت‌ها را توجیه کند و بر مضمون اجتماعی خود تأکید بگذارد. اطلاعاتِ تازه گاهی به‌جای آنکه داستان را فشرده‌تر سازد، آن را پراکنده‌تر می‌کند.

از این رو، بعضی پیچش‌ها اثر عاطفی یا فکریِ ماندگاری ندارند؛ مخاطب ممکن است از غافلگیری لحظه‌ای لذت ببرد، اما پس از آن احساس کند که روایت هنوز برای کنار هم نشاندن اجزایش کار دارد. اکشن، تصویر و موسیقی در سوی دیداری و شنیداری، فیلم به‌روشنی به زبان سینمای عامه‌پسند تکیه می‌کند. تیراندازی، انفجار و درگیری‌های پرتحرک، لحظاتی چشمگیر می‌سازند و طراحی صحنه‌ها می‌کوشد حس بزرگ‌مقیاس بودن عملیات را منتقل کند.

موسیقی و به‌ویژه ضرباهنگ صوتی، به ورودهای قهرمان و صحنه‌های پرتنش انرژی می‌بخشد. موسیقی غیبران در ساختن حال‌وهوای پرهیاهوی فیلم سهمی مهم دارد و گاه به صحنه‌هایی که از نظر روایی ساده‌اند، نیرویی افزوده می‌بخشد. با این همه، پرشماریِ کنش الزاماً به معنای تنوع یا تأثیرگذاری نیست. وقتی خشونت و جلوه‌های نمایشی پی‌درپی تکرار می‌شوند، بخشی از نیروی غافلگیرکنندهٔ خود را از دست می‌دهند.

قهرمان نیز اغلب چنان بر موقعیت مسلط است که خطر واقعی برای او کم‌رنگ می‌شود؛ در نتیجه، سکانس‌های اکشن همیشه به تعلیق نمی‌انجامند. فیلم بیش از آنکه بر جغرافیای دقیق درگیری یا پیامد جسمانی و روانی خشونت تمرکز کند، بر شکوه نمایشی آن تکیه دارد. مضمون اجتماعی و محدودیت‌های آن در زیرِ پوشش سرقت و تعقیب‌وگریز، فیلم به مسئلهٔ سوءاستفادهٔ مالی و آسیب‌پذیری مردم در برابر نهادهای قدرتمند می‌پردازد.

« اطلاعاتِ تازه گاهی به‌جای آنکه داستان را فشرده‌تر سازد، آن را پراکنده‌تر می‌کند. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

بانک در اینجا صرفاً محل وقوع حادثه نیست؛ به نمادی از سازوکاری بدل می‌شود که می‌تواند اعتماد عمومی را به سود گروهی محدود به کار گیرد. این مضمون، فیلم را از یک سرگرمی اکشن صرف فراتر می‌برد و به آن موضوعی جدی‌تر می‌دهد: چه کسی هزینهٔ فساد و تصمیم‌های سودجویانه را می‌پردازد؟ نقطهٔ قوت فیلم در این است که ایدهٔ اجتماعی خود را در دل یک موقعیت پرتنش قرار می‌دهد، نه در قالب اثری کاملاً جدا از سرگرمی.

اما بیان این ایده همیشه ظریف نیست. گاه شخصیت‌ها به جای آنکه معنا را از دل انتخاب‌ها و پیامدها آشکار کنند، آن را مستقیم توضیح می‌دهند. همین صراحت، از پیچیدگی اخلاقی موضوع می‌کاهد؛ فیلم می‌خواهد از فساد انتقاد کند، اما فرصت کافی برای بررسی نظام‌مند و چندجانبهٔ آن فراهم نمی‌آورد. مضمون مهم است، ولی پرداختش به اندازهٔ ظرفیت بالقوه‌اش پرورده نمی‌شود.

پایان‌بندی و جمع‌بندی در بخش پایانی، فیلم می‌کوشد رشته‌های گوناگون داستان را به هم پیوند دهد و هم‌زمان به اوج اکشن برسد. این تلاش از نظر مقیاس و هیاهو با وعده‌های آغازین اثر هماهنگ است، اما از نظر ریتم نتیجه‌ای دوگانه دارد. روایت کش می‌آید و تأکیدهای مکرر، از تأثیر پایان‌بندی می‌کاهند.

برخی توضیح‌ها نیز دیرهنگام به میان می‌آیند؛ به‌جای آنکه همهٔ قطعات را با وضوحی رضایت‌بخش کنار هم بنشانند، یادآور می‌شوند که فیلمنامه در مدیریت زمان و اطلاعات با دشواری روبه‌رو بوده است. «Thunivu» فیلمی پرانرژی با شروعی درگیرکننده، قهرمانی کاریزماتیک، موسیقی مؤثر و دغدغه‌ای اجتماعیِ قابل‌توجه است.

« گاه شخصیت‌ها به جای آنکه معنا را از دل انتخاب‌ها و پیامدها آشکار کنند، آن را مستقیم توضیح می‌دهند. »

جمع‌بندی

پیچش‌های داستانی و رقابت نقشه‌های پنهان، لحظاتی سرگرم‌کننده می‌آفرینند؛ اما کندی بخش‌هایی از نیمهٔ نخست، ضعف پیوندهای فیلمنامه، فلش‌بک‌های کم‌اثر و پایان کش‌دار، مانع از آن می‌شوند که این ظرفیت‌ها به تجربه‌ای یکدست بدل شوند. حاصل، اثری نامتوازن است: در لحظه‌های نمایشی خود جذاب و پرشور، اما در ساختن روایتی منسجم و ماندگار کم‌فروغ‌تر.

« حاصل، اثری نامتوازن است: در لحظه‌های نمایشی خود جذاب و پرشور، اما در ساختن روایتی منسجم و ماندگار کم‌فروغ‌تر. »