نقد و بررسی
نقد رویداد مبارک (Blessed Event) | 1932
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
روزنامه‌نگاری به‌مثابه نمایش «Blessed Event» به کارگردانی Roy Del Ruth، کمدی‌ـ‌درامی از سال ۱۹۳۲ است که مرکز ثقلش نه ماجرایی پرپیچ‌وخم، بلکه آدمی پرحرف و سازوکاری پرهیاهوست: آلوین رابرتز، ستون‌نویسی که از رازهای خصوصی دیگران نردبانی برای شهرت و نفوذ می‌سازد. فیلم از همان آغاز، روزنامه‌نگاری عامه‌پسند را همچون نوعی نمایش عمومی تصویر می‌کند؛ نمایشی که در آن خبر فقط چیزی برای آگاه‌کردن خواننده نیست، بلکه وسیله‌ای برای برانگیختن کنجکاوی، خشم و خنده است.
رابرتز می‌فهمد که توجه مردم را می‌توان به سرمایه بدل کرد و با مهارتی کم‌نظیر، هر جنجال تازه را به صحنه‌ای برای حضور خودش تبدیل می‌کند. این ایده هنوز برای تماشاگر امروز آشناست: شهرت از راه افشای زندگی خصوصی دیگران، و قدرتی که از توانایی تعیین موضوع گفت‌وگوی عمومی پدید می‌آید. بااین‌حال، فیلم به‌جای آنکه مسئله را با جدیتی تمام‌عیار بکاود، آن را در قالب کمدی تند و سبک‌بال پیش می‌برد.
همین انتخاب، هم سرچشمه جذابیت اثر است و هم محدودیت آن؛ «Blessed Event» هم به مطبوعات زرد می‌خندد و هم از تماشای چابکی و جسارت همان مطبوعات لذت می‌برد. آلوین رابرتز؛ زبان به‌مثابه سلاح نقش‌آفرینی Lee Tracy موتور اصلی فیلم است. رابرتز با سرعت حرف می‌زند، سریع‌تر فکر می‌کند و به‌ندرت اجازه می‌دهد دیگران مسیر گفت‌وگو را تعیین کنند.
شوخی‌های پی‌درپی و پاسخ‌های حاضرآماده‌اش صرفاً تزئین صحنه‌ها نیستند؛ زبان برای او ابزار کار، وسیله دفاع و سلاحی برای اعمال نفوذ است. او با جمله‌ای می‌تواند حریف را دستپاچه کند، توجه جمع را به سوی خود بکشاند و موقعیتی دشوار را به سود خویش بچرخاند. نتیجه، شخصیتی است که حتی در لحظه‌های سکون نیز انگار در حال اجرای برنامه‌ای زنده است.
« بااین‌حال، فیلم به‌جای آنکه مسئله را با جدیتی تمام‌عیار بکاود، آن را در قالب کمدی تند و سبک‌بال پیش می‌برد. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
انرژی Tracy به نقش، نوعی بی‌قراری دلپذیر می‌بخشد؛ گویی فیلم همواره می‌کوشد با سرعت ذهن رابرتز هم‌قدم بماند. بازی او به‌ویژه در صحنه‌های تحریریه جان می‌گیرد، جایی که گفت‌وگوها با شتاب ردوبدل می‌شوند و هرکس می‌کوشد پیش از دیگری حرف آخر را بزند. این توانایی، رابرتز را تماشایی می‌کند، اما لزوماً دوست‌داشتنی یا اخلاقاً پذیرفتنی نمی‌سازد.
فیلم میان لذت تماشای زیرکی او و داوری درباره پیامدهای رفتارش فاصله‌ای نگه می‌دارد؛ فاصله‌ای که گاه به جذابیت طنز کمک می‌کند و گاه انتقاد اثر را تضعیف می‌سازد. ریتم تند و فضای تحریریه یکی از امتیازهای فیلم، حفظ شتاب در فضایی محدود است. بخش عمده جذابیت از برخورد شخصیت‌ها، خبرهای تازه، واکنش‌ها و رفت‌وآمد کلامی پدید می‌آید.
تحریریه در این‌جا فقط محل کار نیست؛ صحنه‌ای است که در آن خبر ساخته و عرضه می‌شود، مدیران به اعداد و توجه مخاطب چشم دارند و کارکنان در پی آن‌اند که از جریان جنجال عقب نمانند. حرکت فیلم، بیش از آنکه به کنش جسمانی متکی باشد، از انباشت دیالوگ‌ها و تغییر سریع موقعیت‌ها نیرو می‌گیرد. این تندی با کمدی اثر تناسب دارد.
وقتی رابرتز از یک خبر به خبر دیگر می‌جهد، تماشاگر نیز فرصت چندانی برای ماندن در یک واکنش ندارد و پیش از آنکه پیامد یک شوخی کاملاً جا بیفتد، شوخی بعدی از راه می‌رسد. این شگرد در لحظه‌های موفق، فیلم را سرزنده و پرجنب‌وجوش می‌کند؛ اما در همان حال ممکن است عمق برخی موقعیت‌ها را کم‌رنگ سازد.
« انرژی Tracy به نقش، نوعی بی‌قراری دلپذیر می‌بخشد؛ گویی فیلم همواره می‌کوشد با سرعت ذهن رابرتز هم‌قدم بماند. »
شخصیت‌ها و اجرا
«Blessed Event» گاهی آن‌قدر مشتاق حرکت به سوی نکته بعدی است که مکث لازم برای فهم زیان انسانی شایعه را از دست می‌دهد. طنزِ شایعه و قدرت مطبوعات هسته انتقادی فیلم در رابطه میان خبر، آبرو و قدرت قرار دارد. رابرتز درمی‌یابد که دانستن راز دیگران فقط امتیازی شخصی نیست؛ دانسته‌ها به او امکان می‌دهند بر افراد اثر بگذارد و حتی تهدیدها را به فرصتی برای پیشروی بدل کند.
از این منظر، فیلم درباره روزنامه‌نگاری‌ای است که مرز میان اطلاع‌رسانی و تعرض به حریم خصوصی را نادیده می‌گیرد. طنز آن از همین وارونگی نیرو می‌گیرد: کسی که با انتشار خبر دیگران موقعیت خود را بالا می‌برد، ناگهان خود را در میان پیامدهای دنیایی می‌یابد که به ساختنش کمک کرده است. اما این انتقاد همواره استوار نمی‌ماند.
فیلم از یک سو بی‌ملاحظگی رابرتز و فضای سودجویانه پیرامون او را نشان می‌دهد و از سوی دیگر، چنان از شیرینی پیروزی‌های کلامی‌اش سرخوش است که آسیب‌های واردشده به دیگران گاه به حاشیه می‌روند. سازوکار کمدی میل دارد کردار غیراخلاقی را به بازی‌ای بامزه تبدیل کند، به‌ویژه هنگامی که قربانیان آن چندان مجال حضور یا واکنش مستقل پیدا نمی‌کنند.
این دوگانگی را می‌توان بخشی از جسارت اثر دانست، اما نمی‌توان انکار کرد که طنز آن همیشه به اندازه کافی از موضوع خودش فاصله انتقادی نمی‌گیرد. شخصیت‌های پیرامونی و کشمکش‌ها در کنار رابرتز، کشمکش او با Bunny Harmon، خواننده‌ای که به هدف طعنه‌های ستون‌نویس بدل می‌شود، به فیلم امکان می‌دهد جدال بر سر شهرت را در قالبی شخصی‌تر نشان دهد.
« طنزِ شایعه و قدرت مطبوعات هسته انتقادی فیلم در رابطه میان خبر، آبرو و قدرت قرار دارد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
این تقابل، بخشی از انرژی کمدی را فراهم می‌کند: دو چهره عمومی که هر یک می‌کوشند تصویر خود را در برابر نگاه مخاطبان حفظ کنند، اما یکی از آن‌ها ابزار مطبوعات را در اختیار دارد. در نتیجه، اختلافشان صرفاً رقابتی میان دو فرد نیست؛ رویارویی میان کسی است که می‌تواند خبر بسازد و کسی که ناچار است با تصویری که دیگران از او می‌سازند کنار بیاید.
شخصیت‌های اطراف رابرتز نیز در ساختن فضای پرتحرک فیلم سهم دارند، به‌ویژه در محیط کاری‌ای که شوخی و محاسبه تجاری در هم آمیخته‌اند. بااین‌همه، گستردگی بازیگران همیشه به معنای پرداخت برابر نیست. توجه فیلم به رابرتز و زبان او چنان زیاد است که برخی چهره‌های دیگر بیشتر نقش بازتاب‌دهنده یا محرک شوخی را پیدا می‌کنند تا شخصیت‌هایی با مسیر مستقل.
در نتیجه، جهان اثر پرجمعیت و پرصداست، اما مرکز آن به‌شدت به یک نفر وابسته می‌ماند؛ انتخابی که از نظر ریتم سودمند است، ولی گاه چشم‌انداز اجتماعی فیلم را محدود می‌کند. کمدی پیشاـ‌کد و دشواری تماشای امروز «Blessed Event» محصول دوره‌ای است که کمدی‌های هالیوود می‌توانستند با بی‌پروایی بیشتری سراغ موضوعات جنجالی و رفتارهای غیراخلاقی بروند.
این آزادی به فیلم امکان می‌دهد مطبوعات، شهرت و زندگی خصوصی را با لحنی تند و بی‌تعارف دستمایه شوخی قرار دهد. اما فاصله تاریخی، تنها تازگی و جذابیت به همراه نمی‌آورد؛ برخی شوخی‌ها و تعبیرهای نژادپرستانه نیز بخشی از تجربه تماشاست و برای مخاطب امروز می‌توانند آزاردهنده باشند. پرداختن به این مسئله به معنای نادیده‌گرفتن ارزش تاریخی فیلم نیست؛ بلکه نشان می‌دهد طنز یک اثر، جدا از زبان و پیش‌فرض‌های زمانه‌اش شکل نمی‌گیرد.
« بااین‌همه، گستردگی بازیگران همیشه به معنای پرداخت برابر نیست. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
همین تناقض درباره اخلاق داستان نیز دیده می‌شود. فیلم به مخاطب نشان می‌دهد که شایعه‌سازی می‌تواند به زندگی اشخاص لطمه بزند، اما در پایان، بیش از آنکه بر دشواری جبران چنین آسیب‌هایی تأکید کند، میل دارد بحران را به راه‌حلی آسان‌تر برای قهرمان خود برساند. به این ترتیب، اثر در مقام طنزپرداز تیزبین‌تر از مقام داور اخلاقی ظاهر می‌شود.
این فاصله میان آنچه فیلم تشخیص می‌دهد و آنچه در نهایت می‌بخشد، بخشی از بحث‌برانگیزترین جنبه‌های آن است. جمع‌بندی «Blessed Event» بیش از هر چیز با نیروی اجرایی Lee Tracy، دیالوگ‌های تند و ریتم پرشتابش در خاطر می‌ماند. فیلم تصویری سرگرم‌کننده از دنیای ستون‌های شایعات ارائه می‌دهد و با نشان‌دادن پیوند خبر، شهرت و نفوذ، موضوعی را پیش می‌کشد که هنوز اهمیت خود را از دست نداده است.
رابرتز شخصیتی زیرک و تماشایی است، اما توانایی او در فریب‌دادن و بهره‌برداری از رازهای دیگران، فیلم را به آزمونی برای داوری اخلاقی مخاطب هم بدل می‌کند. بااین‌حال، «Blessed Event» در برابر شخصیت اصلی‌اش کاملاً سخت‌گیر نیست. طنز فیلم گاه پیامدهای تخریب آبرو را کوچک می‌شمارد و آسان‌گیری پایانی‌اش از استحکام نقد اخلاقی آن می‌کاهد؛ افزون بر آن، برخی شوخی‌های نژادپرستانه امروز دشوار و ناخوشایندند.
اثر نه کمدی‌ای بی‌نقص است و نه نقدی کاملاً سازش‌ناپذیر، اما ترکیبِ شتاب، اجرا و نگاه کنجکاوش به قدرت مطبوعات، آن را به نمونه‌ای قابل‌تأمل از کمدی‌های پرانرژی آغاز سینمای ناطق بدل می‌کند.
« همین تناقض درباره اخلاق داستان نیز دیده می‌شود. »
ثبت دیدگاه