وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

تاریخِ پرشتاب، سرنوشتِ فردی «The Roaring Twenties» در ظاهر قصهٔ صعود و سقوط یک گنگستر است، اما نیروی اصلی‌اش از برخورد زندگی فردی با دگرگونی‌های بزرگ تاریخی می‌آید. فیلم، با کارگردانی Raoul Walsh، مسیر چند مرد را از روزهای پایانی جنگ جهانی اول تا سال‌های ممنوعیت فروش مشروبات الکلی و بحران اقتصادی دنبال می‌کند؛ دورانی که فرصت و فاجعه گاه در فاصله‌ای کوتاه از هم قرار دارند.

روایت با شتاب از یک مقطع به مقطع دیگر می‌رود و به‌جای تمرکز بر یک رخداد محدود، تصویری فشرده از عصری می‌سازد که قواعد زندگی روزمره را به‌سرعت تغییر می‌دهد. همین گستردگی زمانی به فیلم حس تاریخ‌نگارانه می‌دهد، اما بهایی هم دارد: بعضی دگرگونی‌ها پیش از آن‌که فرصت رسوخ در شخصیت‌ها پیدا کنند، جای خود را به مرحلهٔ بعدی می‌دهند.

فیلم می‌خواهد هم داستانی جنایی باشد، هم ملودرامی عاشقانه و هم تصویری از دگرگونی اجتماعی. این جاه‌طلبی به آن انرژی می‌بخشد، اما گاه مجال نمی‌دهد رابطه‌ها با آرامش و جزئیات کافی شکل بگیرند. ادی بارتلت؛ مردی میان دو زندگی ادی، با بازی James Cagney، شخصیت محوری و پیچیده‌ترین حضور فیلم است.

« فیلم می‌خواهد هم داستانی جنایی باشد، هم ملودرامی عاشقانه و هم تصویری از دگرگونی اجتماعی. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

او نه یک تبهکار بی‌رحم و تمام‌عیار، نه قهرمانی پاک‌دست است؛ مردی است که به‌دلیل شرایط پس از جنگ و تنگنای اقتصادی، قدم‌به‌قدم وارد کاری می‌شود که سرانجام از اختیارش بیرون می‌رود. همین فاصله میان تصور او از آینده و واقعیتی که برای خود می‌سازد، به شخصیت بُعد تراژیک می‌دهد. ادی می‌خواهد روزی از خلافکاری بیرون بیاید، اما پیوندهای عاطفی، غرور و عادت به قدرت، رهایی را دشوارتر می‌کنند.

بازی کاگنی پرجنب‌وجوش و سرشار از ضرباهنگ است؛ با این حال، جذابیتش فقط در تندی کلام یا حرکت نیست. او در نقش ادی لحظاتی از نرمی و آسیب‌پذیری را کنار خشونت و جسارت قرار می‌دهد. شخصیت در هر موقعیت، واکنشی زنده و گاه پیش‌بینی‌ناپذیر دارد و همین کیفیت، او را از نمونهٔ سادهٔ «گنگسترِ جاه‌طلب» دور می‌کند.

بااین‌همه، انگیزه‌های آغازین ادی برای ورود به تجارت غیرقانونی همیشه به‌اندازهٔ کافی پرورده نمی‌شوند؛ فیلم بیش از آن‌که مکث کند تا تصمیم او را از درون باز کند، با سرعت پیامدهایش را به نمایش می‌گذارد. رقابت و رفاقت در جهان مردان رابطهٔ ادی با George Hally و Lloyd Hart یکی از محورهای مهم قصه است.

« همین فاصله میان تصور او از آینده و واقعیتی که برای خود می‌سازد، به شخصیت بُعد تراژیک می‌دهد. »

شخصیت‌ها و اجرا

هر سه از تجربهٔ جنگ بیرون آمده‌اند، اما راه‌هایی متفاوت در پیش می‌گیرند: یکی به قانون و وکالت، دیگری به تجارت غیرقانونی، و ادی به کسب‌وکاری که مرز میان فرصت‌طلبی و جرم را محو می‌کند. این تقابل می‌توانست بستری برای بررسی عمیق‌تر رفاقت، وفاداری و تفاوت ارزش‌ها باشد. فیلم نشانه‌هایی از این کشمکش را می‌کارد، اما در بسیاری از لحظات، به‌سرعت از کنار آن می‌گذرد و بیشتر به پیشروی ماجرا می‌پردازد.

Humphrey Bogart در نقش جورج حضوری سردتر و حساب‌شده‌تر از کاگنی دارد؛ تضاد میان بازی این دو به صحنه‌های مشترکشان کشش می‌دهد. جورج با ظاهر آرام‌ترش، تصویری از جاه‌طلبی بی‌رحمانه‌تر ارائه می‌کند، درحالی‌که ادی هنوز به پیوندهای انسانی و رؤیای زندگی دیگری دل بسته است. بااین‌حال، توازن شخصیت‌ها کامل نیست: ادی فضای بیشتری برای دیده‌شدن دارد و رابطهٔ سه‌جانبه‌ای که عنوان و زمینهٔ داستان نویدش را می‌دهند، به‌ندرت به مرکز عاطفی فیلم بدل می‌شود.

زنان و حاشیهٔ روایت Panama Smith و Jean Sherman در جهان داستان نقشی تعیین‌کننده دارند، اما فیلم به یک اندازه به آن‌ها عمق نمی‌دهد. Panama در پیوند با فضای باشگاه و تجارت ادی، حضوری مستقل‌تر و عمل‌گراتر دارد؛ او فقط تماشاگر تصمیم‌های مردان نیست و در مقاطع مهمی بر مسیر رخدادها اثر می‌گذارد.

« این تقابل می‌توانست بستری برای بررسی عمیق‌تر رفاقت، وفاداری و تفاوت ارزش‌ها باشد. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

Jean، از سوی دیگر، با امید ادی به زندگی آرام‌تر و بیرون‌آمدن از جهان خلافکاری پیوند می‌خورد. این پیوند از نظر معنایی روشن است، اما شخصیت‌پردازی ژان کمتر از آنچه برای چنین نقشی لازم است گسترش می‌یابد. در نتیجه، احساسات و انتخاب‌های زنان گاه بیشتر در خدمت آشکارکردن دگرگونی مردان قرار می‌گیرند تا آن‌که خودشان به شخصیت‌هایی با انگیزه‌ها و تناقض‌های مستقل بدل شوند.

این محدودیت از نقاط ضعف فیلم است و توضیح می‌دهد چرا برخی روابط عاطفی، با وجود اهمیتشان در طرح داستان، اثرگذاری یکسانی ندارند. تدوین، موسیقی و ضرباهنگ یکی از دستاوردهای برجستهٔ فیلم، توانایی آن در فشرده‌کردن سال‌ها تغییر در قالب برش‌ها و مونتاژهای پرتحرک است. این تمهیدها فقط وسیله‌ای برای عبور از زمان نیستند؛ حس می‌دهند که جامعه با سرعتی سرگیجه‌آور در حال دگرگونی است و آدم‌ها ناچارند خود را با قواعد تازه وفق دهند.

روایت گاه حال‌وهوایی شبه‌مستند پیدا می‌کند و حوادث عمومی را به پس‌زمینه‌ای برای سرگذشت شخصیت‌ها تبدیل می‌سازد. موسیقی و ترانه‌های دوره نیز به بازسازی فضای زمانی کمک می‌کنند و در کنار صحنه‌های کلوب و خیابان، رنگ‌وبویی نوستالژیک به فیلم می‌دهند. تدوین سریع، فیلم را زنده نگه می‌دارد، اما همان ویژگی گاه به شتاب‌زدگی روایی می‌انجامد.

« Jean، از سوی دیگر، با امید ادی به زندگی آرام‌تر و بیرون‌آمدن از جهان خلافکاری پیوند می‌خورد. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

گذرهای زمانی ممکن است چنان ناگهانی باشند که دگرگونی روابط یا وضعیت روانی شخصیت‌ها کامل حس نشود. به‌عبارتی، فیلم در تصویرکردن تغییرات بیرونی موفق‌تر از تشریح آرام تغییرات درونی است. گنگستریسم و تلخیِ دوران فیلم تنها به جذابیت ثروت و قدرت در دنیای قاچاق بسنده نمی‌کند. ممنوعیت فروش مشروبات، مسیری برای سودجویی و گسترش خشونت می‌گشاید؛ اما رونق این جهان از ابتدا ناپایدار به نظر می‌رسد.

«غرش» دهه، هم نامِ شور و شکوفایی است و هم طنینِ اضطرابی که زیر سطح آن جریان دارد. ادی و همراهانش می‌کوشند در دل این آشوب جایگاهی بسازند، اما خودِ دوران نیز سرانجام زیر پایشان را خالی می‌کند. از همین رو، فیلم در نیمهٔ تلخ‌تر خود نیروی بیشتری پیدا می‌کند. نه به این دلیل که صرفاً تیره‌تر می‌شود، بلکه چون موفقیت و زوال را دو سوی یک سازوکار واحد نشان می‌دهد: همان جهانی که به مردان فرصت بالا رفتن می‌دهد، آن‌ها را با سرعتی مشابه به حاشیه می‌راند.

اثر، بدون آن‌که قهرمانش را کاملاً بی‌گناه جلوه دهد، امکان همدلی با او را حفظ می‌کند و تلخی‌اش را از همین تناقض می‌سازد. جمع‌بندی «The Roaring Twenties» فیلمی پرتحرک و تأثیرگذار است که جذابیتش را از بازی پرانرژی James Cagney، تضاد او با Humphrey Bogart و تصویر فشردهٔ یک دوران پرآشوب می‌گیرد.

« گذرهای زمانی ممکن است چنان ناگهانی باشند که دگرگونی روابط یا وضعیت روانی شخصیت‌ها کامل حس نشود. »

جمع‌بندی

تدوین و مونتاژ به روایت جان می‌بخشند و لحن جنایی فیلم را به تأملی تلخ دربارهٔ بخت، جاه‌طلبی و فرسودگی تبدیل می‌کنند. در مقابل، شتاب گذر زمان، کم‌پرداختگی برخی رابطه‌ها و انگیزه‌هایی که گاه به‌اندازهٔ کافی باورپذیر نمی‌شوند، مانع از آن است که همهٔ بخش‌های داستان عمق یکسانی پیدا کنند.

با وجود این ناهمواری‌ها، فیلم در ترسیم فاصلهٔ میان رؤیای آغازین ادی و واقعیتی که به آن گرفتار می‌شود، ماندگار است. ارزش آن بیش از آن‌که در پیچیدگی بی‌نقص طرح باشد، در انرژی اجرا و اندوهی است که از برخورد آدم‌های کوچک با تاریخ بزرگ برمی‌خیزد.