نقد و بررسی
نقد سرخ‌ها (Reds) | 1981
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
تاریخ در هیئت تجربه‌ای زنده «Reds» فیلمی تاریخی است که به‌جای آن‌که گذشته را چون مجموعه‌ای از رویدادهای قطعی و مرتب عرضه کند، آن را به تجربه‌ای زنده، ناآرام و گاه متناقض بدل می‌سازد. Warren Beatty در مقام کارگردان و بازیگر، سال‌های پرآشوب زندگی John Reed، روزنامه‌نگار آمریکایی، را دنبال می‌کند؛ مردی که شور گزارش‌گری و ماجراجویی‌اش به‌تدریج با باور سیاسی‌اش گره می‌خورد.
فیلم از این مسیر نه‌فقط درباره یک چهره تاریخی، بلکه درباره دشواری زیستن در روزگاری سخن می‌گوید که آرمان‌ها به خیابان، خانه و رابطه‌های شخصی راه یافته‌اند. «Reds» در عین وسعت حماسی، بر تجربه‌های خصوصی آدم‌هایی متمرکز می‌ماند که می‌کوشند میان اندیشه و زندگی روزمره تعادل برقرار کنند.
سیاست، آرمان و فاصله با واقعیت جذابیت سیاسی فیلم در این نیست که موضعی ساده و نهایی برای تماشاگر تعیین کند. در عوض، آرمان‌خواهی Reed را در مواجهه با واقعیت‌های پیچیده می‌سنجد: سیاست فقط مجموعه‌ای از شعارها نیست، بلکه نیرویی است که بر انتخاب‌های شخصی، دوستی‌ها و تصور انسان از آینده اثر می‌گذارد.
« سیاست، آرمان و فاصله با واقعیت جذابیت سیاسی فیلم در این نیست که موضعی ساده و نهایی برای تماشاگر تعیین کند. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
Reed به امکان دگرگونی باور دارد و امید می‌بندد که شور انقلاب از مرزهای روسیه فراتر رود؛ اما فیلم هم‌زمان نشان می‌دهد که ایمان به یک آرمان، به‌تنهایی پاسخ همه پرسش‌ها را فراهم نمی‌کند. فاصله میان رؤیای سیاسی و زندگی واقعی، یکی از تنش‌های اصلی اثر است. با این همه، سیاست گاه بیشتر در گفت‌وگوها و جدل‌های روشنفکرانه حضور دارد تا در زندگی ملموس مردمی که قرار است موضوع آن باشد.
طبقه کارگر و انگیزه‌های اجتماعی انقلاب به اندازه شخصیت‌های محوری مجال حضور پیدا نمی‌کنند؛ ازاین‌رو، فیلم در تصویرکردن نیروی جمعی و شرایط مادی جامعه، به اندازه پرداختن به تعهد فردی و عشق، ژرفا نمی‌یابد. این محدودیت، خوانش سیاسی اثر را فقیر نمی‌کند، اما دامنه آن را مشخص می‌سازد: «Reds» بیش از آن‌که تاریخ اجتماعی جامعی باشد، نمایشی پرشور از کشمکش میان باور و تجربه است.
عشق در کنار ایدئولوژی رابطه John Reed و Louise Bryant قلب عاطفی فیلم است، اما عشق در این‌جا پناهگاهی جدا از سیاست نیست. هر دو شخصیت جاه‌طلب، مستقل و مشتاق ساختن زندگی‌ای متفاوت‌اند؛ بااین‌حال، استقلال فردی و خواسته‌های مشترکشان همیشه هم‌سو نمی‌شود. رابطه‌شان هم‌زمان میدان نزدیکی و اختلاف است: آن‌ها می‌توانند در شور فکری یکدیگر شریک باشند و در همان حال، از یکدیگر انتظارهایی داشته باشند که پیوندشان را دشوار می‌کند.
« فاصله میان رؤیای سیاسی و زندگی واقعی، یکی از تنش‌های اصلی اثر است. »
شخصیت‌ها و اجرا
یکی از امتیازهای مهم فیلمنامه آن است که سیاست را به پس‌زمینه‌ای تزئینی برای یک داستان عاشقانه تقلیل نمی‌دهد. تصمیم‌ها و باورهای شخصیت‌ها در زندگی خصوصی‌شان رسوب می‌کند؛ رابطه‌شان از فضای تاریخی تأثیر می‌پذیرد و در مقابل، همان رابطه راهی می‌شود برای نزدیک‌شدن به معنای شخصی آن تاریخ.
اما این پیوند گاهی چنان بر داستان غلبه می‌کند که بحث‌های سیاسی مجال کمتری برای گسترش می‌یابند. در نتیجه، تماشاگر ممکن است بیش از تحولات اجتماعی، درگیر بهای عاطفی تعهدهای این دو نفر شود. همین انتخاب، هم سرچشمه نفوذ انسانی فیلم است و هم یکی از محدودیت‌های آن. بازی‌ها و شخصیت‌پردازی Warren Beatty نقش Reed را با انرژی‌ای بی‌قرار و گاه ناسازگار با خویشتن اجرا می‌کند.
او شخصیتی را به تصویر می‌کشد که توانایی متقاعدکردن دیگران را دارد، اما همیشه نمی‌تواند پیامدهای شور و اطمینان خودش را مهار کند. این اجرا اجازه نمی‌دهد Reed به تمثالی بی‌نقص از قهرمان سیاسی بدل شود؛ در او هم‌زمان جذابیت، شتاب‌زدگی و آسیب‌پذیری دیده می‌شود. همین ناهمواری، شخصیت را انسانی‌تر می‌کند.
« یکی از امتیازهای مهم فیلمنامه آن است که سیاست را به پس‌زمینه‌ای تزئینی برای یک داستان عاشقانه تقلیل نمی‌دهد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
Diane Keaton نیز به Louise Bryant استقلالی باورپذیر می‌بخشد. نقش او تنها واکنشی عاطفی به تصمیم‌های Reed نیست؛ Bryant هنرمند و نویسنده‌ای است که برای یافتن صدای خود تلاش می‌کند و خواسته‌هایش را با خواسته‌های همراهش یکی نمی‌گیرد. کشمکش میان این دو در بازی‌هایشان نیرویی طبیعی دارد، زیرا اختلاف‌ها به‌جای آن‌که صرفاً اعلام شوند، در مکث‌ها، نگاه‌ها و تغییر مسیر گفت‌وگوها شکل می‌گیرند.
Jack Nicholson در نقش Eugene O’Neill و Maureen Stapleton در نقش Emma Goldman نیز به جهان فیلم رنگ و تنوع می‌دهند؛ حضورشان یادآور می‌شود که این فضای فکری از صداهای گوناگون و گاه ناسازگار ساخته شده است. روایت مستندگونه و صدای شاهدان یکی از انتخاب‌های روایی متمایز فیلم، گنجاندن گفتار شاهدانی است که درباره آدم‌ها و روزگار آن‌ها خاطره نقل می‌کنند.
این بخش‌ها روایت را از قالب زندگی‌نامه‌ای متعارف بیرون می‌آورند: گذشته دیگر فقط بازسازی صحنه‌به‌صحنه نیست، بلکه چیزی است که در حافظه بازماندگان ادامه یافته و با گذشت زمان رنگ عاطفی تازه‌ای گرفته است. شاهدان گاه گذار میان بخش‌های داستان را ممکن می‌کنند و به فیلم حسی از ثبت تاریخی می‌دهند، بی‌آن‌که وانمود شود تصویر سینمایی عین خود تاریخ است.
« Diane Keaton نیز به Louise Bryant استقلالی باورپذیر می‌بخشد. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
این شیوه، به‌ویژه در کنار صحنه‌های نمایشی، کیفیتی دوگانه ایجاد می‌کند. از یک سو، فیلم می‌تواند همچون حماسه‌ای سینمایی گسترده و پرتحرک پیش برود؛ از سوی دیگر، خاطرات و چهره‌های شاهدان یادآورند که این حماسه بر زندگی‌هایی واقعی بنا شده است. همین رفت‌وآمد میان بازسازی و یادآوری، به اثر لحنی تأملی می‌بخشد و آن را از یک روایت صرفاً رمانتیک متمایز می‌کند.
بااین‌حال، این تمهید به‌تنهایی جای تحلیل عمیق‌تر ساختارهای اجتماعی را نمی‌گیرد؛ بیشتر به فیلم عمق حافظه و تأمل می‌دهد تا آن‌که همه زمینه‌های تاریخی را توضیح دهد. تصویر، فضا و ریتم «Reds» در مقیاس تولید و روایت، فیلمی بلندپروازانه است. طراحی فضا و بازآفرینی محیط‌های سیاسی، اجتماعی و تاریخی، جهان داستان را قابل‌باور می‌کند و به آن حس حرکت میان چند قلمرو می‌بخشد: تحریریه و محفل‌های روشنفکری، زندگی شخصی و صحنه‌های تاریخی.
فیلم از این فضاها برای نمایش تضاد میان بحث‌های نظری و آشفتگی زندگی روزمره بهره می‌گیرد؛ جهان آن مرتباً میان صمیمیت فردی و گرداب رویدادهای جمعی جابه‌جا می‌شود. طول فیلم، که نزدیک به سه ساعت و پانزده دقیقه است، امکان می‌دهد رابطه‌ها و دگرگونی‌های شخصیتی با حوصله دنبال شوند؛ اما همین گستردگی همیشه به سود اثر نیست.
« این شیوه، به‌ویژه در کنار صحنه‌های نمایشی، کیفیتی دوگانه ایجاد می‌کند. »
جمع‌بندی
بخش‌هایی از گفت‌وگوها و جدل‌ها بیش از اندازه امتداد می‌یابند و حرکت روایت را کند می‌کنند. برای تماشاگری که انتظار داستانی فشرده و پرحادثه دارد، این مکث‌ها ممکن است فرساینده باشد. در مقابل، تماشاگر علاقه‌مند به درام‌های تاریخی و گفت‌وگومحور احتمالاً از فرصتی که فیلم برای ماندن در فضای شخصیت‌ها فراهم می‌کند، استقبال خواهد کرد.
جمع‌بندی «Reds» اثری است درباره پیوند دشوار میان عشق، سیاست و مسئولیت فردی؛ فیلمی که شور آرمان‌خواهانه را جدی می‌گیرد، بی‌آن‌که شخصیت‌هایش را از تناقض و ضعف انسانی پاک کند. نقطه قوت اصلی آن، آمیختن تاریخ با تجربه خصوصی و استفاده از روایت مستندگونه برای زنده‌کردن حس حافظه است. بازی‌های محوری نیز به این جهان عاطفه و نوسان می‌بخشند و مانع می‌شوند که شخصیت‌ها به نمادهای خشک بدل شوند.
در برابر این دستاوردها، طول زیاد، کندی برخی بخش‌ها و تمرکز سنگین بر رابطه Reed و Bryant محدودیت‌هایی واقعی‌اند. همچنین، حضور کم‌رنگ‌تر طبقه کارگر باعث می‌شود ابعاد اجتماعی انقلاب به اندازه جدال‌های فکری و عاطفی شخصیت‌های اصلی بسط نیابد. بااین‌حال، فیلم در بهترین لحظاتش نه جزوه‌ای سیاسی است و نه صرفاً قصه‌ای عاشقانه؛ بلکه تأملی سینمایی بر این پرسش است که انسان تا کجا می‌تواند آرمان عمومی را با خواسته‌های خصوصی خود سازگار کند.
« بخش‌هایی از گفت‌وگوها و جدل‌ها بیش از اندازه امتداد می‌یابند و حرکت روایت را کند می‌کنند. »
ثبت دیدگاه