وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

کشاکش دو رهبر در قالب سرگرمی عامه‌پسند «Heads of State» از همان ایدهٔ مرکزی خود وعدهٔ برخورد دو شخصیت ناسازگار را می‌دهد: نخست‌وزیر بریتانیا و رئیس‌جمهور ایالات متحده که رقابت علنی‌شان به رابطهٔ سیاسی دو کشور آسیب می‌زند، اما تهدیدی مشترک آن‌ها را ناچار می‌کند اختلاف‌ها را کنار بگذارند.

فیلم این موقعیت را نه به‌عنوان درامی سیاسی، بلکه همچون سکویی برای کمدیِ رفاقتی و ماجراجوییِ پرتحرک به کار می‌گیرد. حاصل، اثری است که بیش از آن‌که بخواهد دربارهٔ سازوکار قدرت حرف تازه‌ای بزند، در پی ساختن سرگرمی‌ای سبک و آسان‌مصرف است؛ سرگرمی‌ای که انرژی اصلی‌اش را از تقابل دو قهرمان و زدوبندهای کلامی آن‌ها می‌گیرد.

این انتخاب، هم نقطهٔ قوت فیلم است و هم محدودیت آن. وقتی قصه بر خصومت نمایشی دو رهبر و وادارشدنشان به همکاری بنا شده، تماشاگر از ابتدا می‌داند محور تحول شخصیت‌ها چه خواهد بود. بنابراین جذابیت اصلی نه در پاسخ به این پرسش که «چه اتفاقی می‌افتد؟»، بلکه در چگونگی مواجههٔ این دو با موقعیت‌های پیش‌بینی‌پذیر نهفته است.

فیلم از مخاطب نمی‌خواهد معمایی پیچیده را حل کند؛ از او می‌خواهد به همراه دو بازیگر اصلی از دل تعقیب‌وگریزها و مشاجره‌ها عبور کند. بازیگران؛ موتور محرک فیلم جذابیت محوری فیلم، رابطهٔ میان Idris Elba و John Cena است. Elba در نقش نخست‌وزیری جدی‌تر و سنجیده‌تر، و Cena در هیئت رئیس‌جمهوری پرهیاهو و خودنما، دو قطب متفاوت می‌سازند.

« این انتخاب، هم نقطهٔ قوت فیلم است و هم محدودیت آن. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

تضاد این دو، به‌ویژه در لحظاتی که هرکدام می‌کوشد دیگری را از میدان گفت‌وگو بیرون براند، زمینهٔ شوخی و برخوردی زنده فراهم می‌کند. کیفیت بازی‌ها لزوماً به عمق روان‌شناختی نمی‌رسد، اما هر دو بازیگر با تعهد و زمان‌بندی کمیک مناسب، کمبودهای فیلمنامه را تا اندازه‌ای جبران می‌کنند. این شیمی، البته همیشه یکدست نیست.

بخشی از کل‌کل‌ها طراوت دارد و از تفاوت منش دو شخصیت نیرو می‌گیرد؛ بخشی دیگر به تکرار همان شوخی‌های آشنا دربارهٔ غرور، رقابت و خودبزرگ‌بینی می‌انجامد. بااین‌حال، تماشاگرانی که از تماشای دو شخصیت ناسازگار در حال یادگرفتن همکاری لذت می‌برند، احتمالاً از همین کشمکش‌های ساده و مستقیم بهره خواهند برد.

فیلم از کنار هم قراردادن دو بازیگر اصلی، بیش از هر ایدهٔ سیاسی یا روایی دیگری سود می‌برد. Priyanka Chopra Jonas در نقش مأمور ام‌آی۶ حضوری مؤثر دارد و به صحنه‌های اکشن نیرویی مستقل می‌بخشد. شخصیت او صرفاً برای همراهی دو مرد محوری طراحی نشده و توانایی عملی‌اش در فضای داستان جایگاه روشنی دارد.

Jack Quaid نیز در نقش مأموری که در مسیر ماجرا وارد می‌شود، لحظاتی از سبک‌سری و شوخی را به فیلم اضافه می‌کند. حضور بازیگران مکمل، هرچند همیشه به شخصیت‌پردازی کامل نمی‌رسد، به فضای گروهی فیلم کمک می‌کند. (در منابع بازیگران اصلی فیلم Idris Elba، John Cena و Priyanka Chopra Jonas معرفی شده‌اند.) اکشن؛ پرجنب‌وجوش، نه همیشه منسجم فیلم برای حفظ تحرک خود به مجموعه‌ای از درگیری‌ها، تعقیب‌ها و موقعیت‌های خطرناک تکیه دارد.

« فیلم از کنار هم قراردادن دو بازیگر اصلی، بیش از هر ایدهٔ سیاسی یا روایی دیگری سود می‌برد. »

شخصیت‌ها و اجرا

صحنه‌های اکشن اغلب با ضرباهنگی سریع طراحی شده‌اند و از توانایی کارگردان در ساختن تصویرهای پرتحرک بهره می‌برند. در بهترین لحظه‌ها، خشونت نمایشی با شوخی و آشفتگی موقعیت درهم می‌آمیزد؛ شخصیت‌ها درست هنگامی که می‌کوشند جدی و مسلط به نظر برسند، در وضعیتی قرار می‌گیرند که غرورشان را به بازی می‌گیرد.

این تضاد با روحیهٔ سبک فیلم سازگار است و تماشای آن را سرزنده‌تر می‌کند. اما تعدد موقعیت‌های اکشن به‌خودی‌خود به معنای انسجام نیست. گاهی صحنه‌ها بیشتر شبیه ایستگاه‌هایی برای رساندن داستان به تعقیب بعدی‌اند تا پیامد طبیعی تحول شخصیت‌ها. در این بخش‌ها، فیلم به‌جای ساختن تعلیقی ماندگار، به حرکت و آشوب بسنده می‌کند.

بعضی لحظه‌ها نیز از نظر لحن میان هیجان، شوخی و اغراق معلق می‌مانند؛ انگار اثر هنوز تصمیم نگرفته است که از مخاطب خنده می‌خواهد یا نفس‌حبس‌کردن. همین بی‌ثباتی باعث می‌شود اکشن، با وجود لحظات سرگرم‌کننده، گاه شلخته به نظر برسد. سیاست به‌مثابه پس‌زمینه‌ای نمایشی رقابت میان دو رهبر و نگرانی دربارهٔ اتحاد سیاسی، ظرفیت طنز و حتی نقد اجتماعی دارد.

فیلم از این فرصت برای اشاره به جلوه‌گری قدرت، نمایش رسانه‌ای سیاست و تفاوت سبک رهبری استفاده می‌کند؛ اما این ایده‌ها معمولاً در سطح اشاره باقی می‌مانند. سیاست بیشتر نقش پس‌زمینه‌ای برای ماجراجویی دارد تا موضوعی که فیلم بخواهد با دقت واکاوی‌اش کند. از این رو، مخاطبی که انتظار هجو تیز یا تصویری پیچیده از مناسبات جهانی دارد، احتمالاً با اثری کم‌عمق‌تر روبه‌رو می‌شود.

« صحنه‌های اکشن اغلب با ضرباهنگی سریع طراحی شده‌اند و از توانایی کارگردان در ساختن تصویرهای پرتحرک بهره می‌برند. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

دیالوگ‌های سیاسی نیز در بخش‌هایی بیش از اندازه کش می‌آیند. برخی گفت‌وگوها قرار است به شخصیت‌ها وزن بدهند یا رقابتشان را بسط دهند، اما تکرار مضمون‌ها و توضیح بیش از حد، ضرباهنگ را کند می‌کند. این مکث‌ها به‌خصوص زمانی به چشم می‌آیند که فیلم پیش‌تر با اکشن و شوخی سرعت گرفته است. مسئله فقط طولانی‌بودن گفت‌وگو نیست؛ مشکل آن است که گفت‌وگوها همیشه اطلاعات یا ظرافت تازه‌ای به رابطهٔ دو شخصیت نمی‌افزایند.

در نتیجه، لحظه‌هایی که باید تنش سیاسی را پررنگ کنند، گاهی به مکثی کم‌ثمر بدل می‌شوند. فیلمنامه و ریتم؛ مسیر آشنا تا مقصد معلوم ساختار داستان به الگوی شناخته‌شدهٔ فیلم‌های رفاقتی و اکشن نزدیک است: دو شخصیت ناسازگار با بحرانی مشترک روبه‌رو می‌شوند، از همکاری سر باز می‌زنند، در مسیر خطر ناچار به اعتمادکردن می‌شوند و کم‌کم به درکی تازه از یکدیگر می‌رسند.

این الگو آشناست و فیلم نیز تلاش زیادی برای دگرگون‌کردنش نمی‌کند. بنابراین بسیاری از گره‌ها و تغییرات کلی قصه از پیش قابل حدس‌اند. حتی وقتی داستان سرنخ‌ها یا پیچ‌وخم‌هایی می‌افزاید، حس شگفتی چندان تقویت نمی‌شود، زیرا پایهٔ روایی فیلم از ابتدا جهت کلی خود را آشکار کرده است. بااین‌حال، پیش‌بینی‌پذیری لزوماً تجربه را بی‌لذت نمی‌کند.

در یک اکشن‌کمدی سبک، آشنایی با مسیر داستان می‌تواند بخشی از آسودگی تماشا باشد؛ تماشاگر می‌داند با چه نوع فیلمی روبه‌روست و می‌تواند به‌جای انتظار برای غافلگیری بزرگ، از اجرا، شوخی‌ها و لحظات پرتحرک لذت ببرد. مشکل زمانی پدیدار می‌شود که فیلم در بخش‌های کم‌رمق خود چیزی برای جبران سادگی داستان عرضه نمی‌کند.

« دیالوگ‌های سیاسی نیز در بخش‌هایی بیش از اندازه کش می‌آیند. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

اگر شوخی‌ها نگیرند و اکشن نیز از نظر لحن بی‌قرار شود، روایتِ آشنا بیشتر از آن‌که ستون سرگرمی باشد، محدودیت آن را آشکار می‌کند. لحن کمدی؛ میان کل‌کل موفق و شوخی‌های کم‌اثر کمدی فیلم بیش از آن‌که از ظرافت موقعیت یا هجو هوشمندانهٔ سیاست نیرو بگیرد، بر تقابل شخصیت‌ها و شوخی‌های آشکار تکیه دارد.

در صحنه‌هایی که Elba و Cena فرصت می‌یابند با زبان بدن، واکنش یا مکث، اختلافشان را بازی کنند، طنز طبیعی‌تر می‌شود. در مقابل، برخی شوخی‌ها بیش از حد توضیح داده می‌شوند یا برای گرفتن خنده اصرار می‌ورزند. همین تفاوت، تجربهٔ تماشاگران را دوپاره می‌کند: کسی که از کل‌کل نمایشی و شوخی‌های پررنگ خوشش می‌آید، ممکن است فیلم را بامزه بداند؛ کسی که طنز زیرکانه‌تر می‌خواهد، احتمال دارد بخش‌هایی را کم‌اثر یا حتی خسته‌کننده بیابد.

در این میان، فیلم گاهی لحن خود را نیز گم می‌کند. خشونت اغراق‌شده، جدیت ظاهری سیاست و شوخی‌های سبک در کنار هم قرار می‌گیرند، بی‌آن‌که همیشه پیوندی نرم میانشان شکل بگیرد. این آشفتگی ممکن است برای برخی مخاطبان بخشی از جذابیت نامنظم فیلم باشد، اما برای دیگران نشانهٔ ناتوانی آن در یافتن هویتی روشن است.

نتیجه، اثری است که در لحظات موفقش به‌راحتی سرگرم می‌کند، اما در فاصلهٔ میان آن لحظات گاهی کش‌دار و بی‌مزه می‌شود. جمع‌بندی «Heads of State» فیلمی است که ارزش اصلی‌اش را باید در اجرای بازیگران و سرگرمیِ بی‌تکلفش جست‌وجو کرد. رابطهٔ پرتنش و کمیک میان Idris Elba و John Cena، در کنار لحظات اکشن و حضور مؤثر Priyanka Chopra Jonas، برای تماشایی راحت و کم‌دغدغه مصالح کافی فراهم می‌کند.

« در مقابل، برخی شوخی‌ها بیش از حد توضیح داده می‌شوند یا برای گرفتن خنده اصرار می‌ورزند. »

جمع‌بندی

در همان حال، قصهٔ قابل‌حدس، گفت‌وگوهای سیاسی کش‌دار و نوسان میان شوخی و هیجان، مانع از آن می‌شوند که فیلم به اثری متمایز یا به‌یادماندنی بدل شود. این فیلم نه هجوی سیاسیِ نافذ است و نه اکشن‌کمدی‌ای که قواعد ژانر را از نو تعریف کند. موفقیتش بیشتر به حال‌وهوای تماشاگر و میزان علاقه‌اش به کل‌کل دو بازیگر بستگی دارد.

اگر انتظار اثری سبک، پرتحرک و آسان‌تماشا وجود داشته باشد، فیلم می‌تواند عصر یا شبی دلپذیر بسازد؛ اما اگر غافلگیری روایی، طنز تیز و انسجام کمیک اولویت باشد، کاستی‌های آن آشکارتر خواهند شد.

« این فیلم نه هجوی سیاسیِ نافذ است و نه اکشن‌کمدی‌ای که قواعد ژانر را از نو تعریف کند. »