وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

بحرانِ یک‌چهارم زندگی؛ بزرگسالی در حالتِ تعلیق «Around 1/4» درامی گروهی درباره پنج جوان است که روزگاری در یک رستوران ژاپنی کنار هم کار می‌کردند و اکنون، در حدود بیست‌وپنج‌سالگی، با فاصله‌ای اندک از آن روزها دوباره به هم می‌رسند. این فاصله نه آن‌قدر زیاد است که خاطره‌ها را محو کند و نه آن‌قدر کوتاه که زندگی را به همان شکل گذشته نگه دارد.

هرکدام در آستانه‌ای ایستاده‌اند که از بیرون شاید بزرگسالی به نظر برسد، اما در درون بیش از هر چیز با تردید، خواسته‌های ناتمام و پرسش‌هایی روبه‌رو هستند که پاسخ آسانی ندارند. سریال با ده قسمت کوتاه، فضای دوستی قدیمی و سردرگمی عاطفی این گروه را دنبال می‌کند؛ در مرکز روایت نیز برخورد سانائه با پایان یک رابطه طولانی و پیشنهاد غیرمنتظرهٔ کوسوکه قرار دارد.

از قصهٔ عاشقانه تا نقشهٔ روابط عنوان سریال به‌درستی حال‌وهوای آن را نشان می‌دهد: «یک‌چهارم» هم اشاره‌ای به دوره‌ای از زندگی است و هم تصویری از ناتمام‌بودن. شخصیت‌ها نه نوجوانانی هستند که هنوز فرصت تصمیم‌گرفتن نیافته‌اند و نه بزرگسالانی که به تعریفی پایدار از خود رسیده باشند. مسئلهٔ اصلی فقط این نیست که چه کسی عاشق چه کسی می‌شود؛ پرسش مهم‌تر این است که آدم‌ها چگونه می‌خواهند زندگی کنند، چه انتظاری از صمیمیت دارند و تا چه اندازه می‌توانند خواسته‌های خود را از ترس تنهایی یا قضاوت دیگران جدا کنند.

به همین دلیل، روابط در «Around 1/4» بیشتر به شکل شبکه‌ای از نزدیکی‌ها و فاصله‌ها دیده می‌شوند تا یک مسیر عاشقانهٔ منفرد. دیدار دوستان در فضای آشنای محل کار پیشین، برای آنان نوعی پناهگاه است؛ جایی که می‌توانند لحظه‌ای نقش‌های روزمرهٔ خود را کنار بگذارند و به نسخه‌ای قدیمی‌تر از خویش نزدیک شوند.

« این فاصله نه آن‌قدر زیاد است که خاطره‌ها را محو کند و نه آن‌قدر کوتاه که زندگی را به همان شکل گذشته نگه دارد. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

اما این پناهگاه کامل نیست. گذشته، هرقدر هم گرم و صمیمی باشد، نمی‌تواند تغییرات اکنون را حذف کند؛ از همین‌جا تنش اصلی مجموعه شکل می‌گیرد. سانائه و مسئلهٔ همدلی سانائه از آن شخصیت‌هایی است که سریال برای پیش‌بردن پرسش‌هایش به او تکیه می‌کند، اما تماشاگر لزوماً با او همراه نمی‌شود. پایان رابطه‌ای هشت‌ساله، او را در موقعیتی قرار می‌دهد که باید نه‌فقط فقدان یک شریک عاطفی، بلکه ناآشنایی خود با بخش‌هایی از تجربهٔ رابطه را نیز بازنگری کند.

این موقعیت ظرفیت دراماتیک چشمگیری دارد: جدایی می‌تواند فرصتی برای کشف خود باشد، اما هم‌زمان ممکن است آدم را به تصمیم‌های شتاب‌زده یا اتکای بیش از حد به دیگران بکشاند. بااین‌حال، سانائه گاه چنان در مدار نیازها و برداشت‌های شخصی خود می‌چرخد که فاصلهٔ میان فهمیدن او و دوست‌داشتنش پر نمی‌شود.

خودمحوری‌اش تنها یک ویژگی رفتاری گذرا نیست؛ گاهی به مانعی برای همدلی بدل می‌شود و توجه تماشاگر را از آسیب‌پذیری‌های او به رفتارهایی می‌برد که آزاردهنده‌اند. این انتخاب می‌تواند از نظر شخصیت‌پردازی قابل دفاع باشد: آدم‌های واقعی همیشه دلنشین یا منصف نیستند. مشکل آن‌جاست که سریال در همهٔ لحظه‌ها به اندازهٔ کافی زمینه فراهم نمی‌کند تا تناقض‌های سانائه به تصویری عمیق‌تر و روشن‌تر تبدیل شود.

در نتیجه، فاصله‌گیری از او برای بخشی از تماشاگران آسان‌تر از هم‌ذات‌پنداری خواهد بود. گروهی پنج‌نفره و رنگ‌های متفاوتِ بلوغ یکی از امتیازهای مجموعه، گسترش دادن بحران به زندگی چند نفر است. کوسوکه، نائوکی، آسومی و کازوما هرکدام شکل خاصی از ناپایداری و میل به تغییر را با خود دارند. داستان برای همه به یک اندازه مجال نمی‌سازد، اما حضور آنان کمک می‌کند بحران یک‌چهارم زندگی به تجربه‌ای تک‌نفره تقلیل نیابد.

« گذشته، هرقدر هم گرم و صمیمی باشد، نمی‌تواند تغییرات اکنون را حذف کند؛ از همین‌جا تنش اصلی مجموعه شکل می‌گیرد. »

شخصیت‌ها و اجرا

شخصیت‌ها در کنار یکدیگر می‌توانند هم تکیه‌گاه باشند و هم آینه‌ای ناخوشایند: گاهی دیدن انتخاب دوست، آدم را به شناختن انتخاب خودش نزدیک می‌کند. با این همه، گروهی‌بودن روایت بهایی هم دارد. وقتی قصه میان چند مسیر عاطفی و شخصی رفت‌وآمد می‌کند، بعضی رابطه‌ها فرصت کافی برای رشد نمی‌یابند و برخی شخصیت‌ها بیشتر به حامل یک موقعیت بدل می‌شوند تا انسان‌هایی با زندگی درونی مستقل.

این پراکندگی در بخش‌هایی از سریال احساس می‌شود؛ نه به آن معنا که پیوندی میان روایت‌ها وجود ندارد، بلکه از آن جهت که پیوندها همیشه به تمرکز و عمق کافی نمی‌رسند. اثر میان دو میل در نوسان است: می‌خواهد دربارهٔ یک شخصیت محوری باشد و هم‌زمان تصویری جمعی از دوستی و بلوغ ارائه کند. این دو مسیر گاه مکمل‌اند و گاه توجه را از یکدیگر می‌ربایند.

بازی‌ها و حس واقعیت روزمره طبیعی‌بودن بازی‌ها از عواملی است که فضای صمیمی سریال را حفظ می‌کند. بازیگران رابطه‌هایی را به نمایش می‌گذارند که از جنس دوستی‌های قدیمی‌اند: در آن‌ها شوخی و راحتی با سکوت، دلخوری و سوءتفاهم درهم می‌آمیزد. اهمیت این کیفیت در آن است که بخش بزرگی از درام نه در رخدادهای بزرگ، بلکه در گفت‌وگوها و واکنش‌های کوچک شکل می‌گیرد.

مکثی کوتاه، تغییری در لحن یا لحظه‌ای که یکی از شخصیت‌ها نمی‌داند چه باید بگوید، می‌تواند از یک توضیح مفصل رساتر باشد. این باورپذیری، رابطه‌های عاطفی را نیز از تصویرهای آرمانی دور نگه می‌دارد. شخصیت‌ها همیشه نمی‌دانند چه می‌خواهند و گاهی در بیان خواسته‌هایشان دچار تناقض می‌شوند. سریال از این آشفتگی برای ساختن لحظه‌هایی استفاده می‌کند که به تجربهٔ واقعی نزدیک‌اند، نه به الگوی منظم و بی‌نقص یک عاشقانهٔ کلاسیک.

« با این همه، گروهی‌بودن روایت بهایی هم دارد. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

البته بازی طبیعی به‌تنهایی نمی‌تواند هر خلأ روایی را پر کند؛ اما کمک می‌کند حتی در قسمت‌هایی که قصه پراکنده می‌شود، مخاطب همچنان به حضور جمعی شخصیت‌ها علاقه‌مند بماند. ریتم، فضا و محدودیتِ قسمت‌های کوتاه ریتم روان و فضای گرم مجموعه از جذابیت‌های اصلی آن است. رفت‌وآمد میان گردهمایی‌های دوستانه و زندگی شخصی شخصیت‌ها، حس یک جمع واقعی را ایجاد می‌کند؛ جمعی که اعضایش گاه از هم دور می‌شوند و گاه، با وجود تفاوت‌ها، دوباره به همان نقطهٔ آشنا بازمی‌گردند.

سریال برای ساختن صمیمیت به لحظه‌های روزمره متکی است و از این جهت، نگاهش با موضوعش هماهنگ می‌ماند: بحران‌های بزرگ زندگی همیشه با صحنه‌های بزرگ همراه نیستند. در مقابل، کوتاهی قسمت‌ها محدودیت‌هایی به همراه دارد. بعضی موقعیت‌ها پیش از آن‌که به عمق عاطفی مطلوب برسند، به خط روایی بعدی راه می‌دهند؛ بعضی کشمکش‌ها نیز چنان فشرده پیش می‌روند که مجال مکث و تأمل کم می‌شود.

حاصل، تجربه‌ای روان اما گاه شتاب‌زده است. مخاطبی که انتظار پرداخت مفصل و پیوسته برای تمام شخصیت‌ها دارد، ممکن است احساس کند سریال طرح‌هایی را آغاز می‌کند که فرصت کافی برای شکوفایی پیدا نمی‌کنند. این کمبود، به‌ویژه در روایتی گروهی، بیشتر به چشم می‌آید؛ زیرا هر شخصیت برای ماندن در ذهن تماشاگر به زمان و توجهی مستقل نیاز دارد.

صمیمیت، آسیب‌پذیری و مرزهای رابطه «Around 1/4» در پرداخت رابطه‌ها زمانی موفق‌تر است که صمیمیت را امری ساده و بی‌خطر فرض نمی‌کند. نزدیکی میان آدم‌ها می‌تواند هم آرامش‌بخش باشد و هم دشوار؛ گاهی افراد برای نزدیک‌شدن به یکدیگر از واژه‌هایی استفاده می‌کنند که معنای مشترکی ندارند، و گاهی هم تصور می‌کنند رابطه‌ای قدیمی به‌تنهایی برای فهمیدن نیازهای تازه کافی است.

« ریتم، فضا و محدودیتِ قسمت‌های کوتاه ریتم روان و فضای گرم مجموعه از جذابیت‌های اصلی آن است. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

سریال از خلال این موقعیت‌ها به مسئلهٔ مرزبندی، رضایت و تفاوت در تجربه‌های عاطفی نزدیک می‌شود، بی‌آنکه لازم باشد آن‌ها را به حکمی اخلاقی یا پاسخ نهایی تبدیل کند. این رویکرد با حال‌وهوای اثر سازگار است، هرچند همیشه به یک اندازه دقیق نیست. گاه ابهام میان خواستهٔ شخصیت‌ها و شیوهٔ بیان آن‌ها به پیچیدگی انسانی می‌انجامد؛ گاه نیز به سردرگمی روایی دامن می‌زند.

تفاوت این دو مهم است: ابهامی که از تجربهٔ شخصیت می‌آید، تماشاگر را به فکر وامی‌دارد؛ ابهامی که از کمبود پرداخت ناشی می‌شود، ممکن است تنها احساس ناتمام‌ماندن بر جای بگذارد. سریال در بهترین لحظه‌هایش به حالت نخست نزدیک می‌شود، اما همواره از حالت دوم فاصله نمی‌گیرد. جمع‌بندی «Around 1/4» درامی صمیمی دربارهٔ جوانانی است که در فاصلهٔ میان گذشته‌ای آشنا و آینده‌ای نامطمئن زندگی می‌کنند.

نیروی اصلی آن در فضای گروهی، بازی‌های طبیعی و توجه به آشفتگی‌های روزمرهٔ رابطه‌هاست؛ در عوض، پراکندگی روایت، پرداخت نابرابر شخصیت‌ها و دشواری همدلی با سانائه از محدودیت‌هایش به شمار می‌آیند. مجموعه در بخش‌هایی که اجازه می‌دهد شخصیت‌ها صرفاً کنار هم باشند و ناتوانی‌شان در فهم کامل خود و دیگری آشکار شود، صادق و قابل لمس است.

اما هرگاه می‌کوشد چند مسیر را هم‌زمان پیش ببرد، تمرکز خود را از دست می‌دهد. پایان‌بندی نیز، بی‌آنکه از جزئیاتش سخنی گفته شود، نسبت به ابهام و پیچیدگی‌ای که در بخش‌هایی از اثر شکل گرفته، سرراست‌تر به نظر می‌رسد. این انتخاب ممکن است برای تماشاگرانی که به فرجام روشن علاقه دارند رضایت‌بخش باشد، اما از نیروی تأمل‌برانگیز برخی پرسش‌های مجموعه می‌کاهد.

« این رویکرد با حال‌وهوای اثر سازگار است، هرچند همیشه به یک اندازه دقیق نیست. »

جمع‌بندی

با وجود این، سریال تصویری قابل‌تأمل از دوستی، دلبستگی و دشواریِ آغاز بزرگسالی ارائه می‌دهد؛ تصویری که بیش از آن‌که راه‌حلی آماده عرضه کند، یادآور می‌شود گاهی عبور از بحران یعنی پذیرفتن این‌که هنوز پاسخ روشنی در دست نیست.