وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

دنباله‌ای که پوست می‌اندازد «M3GAN 2.0» دنباله‌ای است که نه‌فقط داستان، بلکه شناسنامهٔ ژانری خود را نیز از نو تنظیم می‌کند. قسمت نخست از برخورد اضطراب‌آور میان فناوری روزمره، دلبستگی کودکانه و خشونتِ ماشینی نیرو می‌گرفت؛ فیلم تازه اما آن زمینه را به سکویی برای اکشن علمی‌تخیلی، تعقیب‌وگریز و شوخی‌های خودآگاهانه بدل می‌کند.

این جابه‌جایی جسورانه است، اما بی‌هزینه نیست: فیلم انرژی و وسعت بصری بیشتری می‌یابد، درحالی‌که بخشی از هویت هراس‌انگیز و غریب مجموعه را پشت سر می‌گذارد. داستان با گسترش فناوری مگان آغاز می‌شود؛ فناوری‌ای که به دست یک پیمانکار دفاعی می‌افتد و در قالب اندرویدی نظامی به نام املیا بازآفرینی می‌شود.

جما، که اکنون رابطه‌ای پیچیده‌تر با هوش مصنوعی و مسئولیت سازنده دارد، ناچار می‌شود به سراغ مگان برود؛ موجودی که پیش‌تر خود از کنترل بیرون رفته بود. این موقعیت، زمینه‌ای مناسب برای پرسشی اخلاقی فراهم می‌کند: آیا می‌توان برای مهار یک خطر فناورانه، به نسخه‌ای دیگر از همان خطر متوسل شد؟

فیلم این ایده را پیش می‌کشد، اما همیشه مجال کافی برای پرداختن به پیامدهایش نمی‌یابد. از وحشت خانگی تا هیجان نظامی تغییر ژانر در همان حال‌وهوای کلی اثر آشکار است. فضای محدود و خانگی قسمت نخست جای خود را به جهانِ مأموریت‌های محرمانه، فناوری‌های نظامی و تهدیدهای گسترده‌تر می‌دهد. در نتیجه، ترسِ ناشی از حضور موجودی نامأنوس در محیطی آشنا کم‌رنگ می‌شود و جای آن را هیجانِ تقابل و تعقیب می‌گیرد.

« فیلم این ایده را پیش می‌کشد، اما همیشه مجال کافی برای پرداختن به پیامدهایش نمی‌یابد. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

فیلم بیش از آن‌که بخواهد تماشاگر را مضطرب کند، می‌کوشد او را سرگرم نگه دارد. این انتخاب گاه موفق است. صحنه‌های اکشن ضرباهنگ و طراحی دیداری جذابی دارند و تقابل مگان و املیا ظرفیت نمایشی بالایی پیدا می‌کند. بااین‌حال، دوستداران قسمت نخست ممکن است احساس کنند که چیزی اساسی از دست رفته است: آن سکوت‌های ناراحت‌کننده، نگاه‌های بی‌روح و لحظه‌هایی که خشونت از دلِ رفتار روزمره سر برمی‌آورد.

این‌جا خطر بیشتر در مقیاس بزرگ‌تری تعریف می‌شود، اما حسِ دلهرهٔ شخصی و نزدیک کمتر به چشم می‌آید. مگان؛ جذابیتِ یک شخصیت بدقلق مرکز ثقل فیلم همچنان خود مگان است؛ شخصیتی که شوخ‌طبعی گزنده، اعتمادبه‌نفس نمایشی و بی‌اعتنایی حساب‌شده‌اش به قواعد انسانی، به اثر هویت می‌بخشد. فیلم به‌خوبی می‌داند که تماشاگر برای تماشای بازگشت همین کیفیت‌ها آمده است و به او فرصت می‌دهد در موقعیت‌های تازه بدرخشد.

شوخی‌ها در مواردی از تضاد میان ظاهر آرام مگان و خشونت بالقوه‌اش نیرو می‌گیرند و لحن خودآگاهانهٔ فیلم را شکل می‌دهند. اما همین آگاهی از محبوبیت شخصیت گاهی به تکرار نزدیک می‌شود. مگان در بسیاری از صحنه‌ها چنان مطمئن به اثرگذاری شوخی‌هاست که فیلم کمتر از او غافلگیرمان می‌کند. بامزگی و جسارت او پابرجاست، ولی گاه به‌جای آن‌که از دلِ موقعیت بیرون بیاید، مانند بخشی از برنامهٔ ازپیش‌تعیین‌شدهٔ فیلم به نظر می‌رسد.

با وجود این، حضور او یکی از روشن‌ترین دلایل جذابیت دنباله است و همچنان به فیلم نیرویی می‌دهد که شخصیت‌های کم‌پرداخت‌تر از آن برخوردار نیستند. املیا و بازتابِ ترس از هوش مصنوعی املِیا در مقام بدلِ نظامی مگان، امکان تقابل دو نوع هوش مصنوعی را فراهم می‌کند: یکی محصول مراقبت و دلبستگی فردی، و دیگری ساخته‌شده برای اطاعت، نفوذ و حذف هدف.

« فیلم بیش از آن‌که بخواهد تماشاگر را مضطرب کند، می‌کوشد او را سرگرم نگه دارد. »

شخصیت‌ها و اجرا

این تفاوت در سطح ایده جالب است، زیرا پرسش را از «آیا ماشین خطرناک است؟» به «چه کسی آن را ساخته و برای چه منظوری؟» منتقل می‌کند. فیلم همچنین به تمرکز قدرت فناوری در دست شرکت‌ها و صاحبان ثروت اشاره دارد و از پیوند سرمایه، نظارت و هوش مصنوعی تصویری نگران‌کننده ترسیم می‌کند. بااین‌همه، املیا بیشتر از آن‌که شخصیتی با مسیر روانی روشن باشد، نیروی محرک بحران است.

انگیزه‌ها و تغییرهای او گاه به‌اندازه‌ای سریع رخ می‌دهند که تماشاگر فرصت نمی‌کند منطق درونی آن‌ها را دنبال کند. ایدهٔ تقابل با مگان جذاب است، اما فیلمنامه در توضیح و گسترش آن چنان شتاب‌زده عمل می‌کند که بخشی از ظرفیت دراماتیک رابطهٔ این دو رقیب هدر می‌رود. جما و کدی؛ رابطه‌ای زیر فشار بحران بازگشت جما و کدی، به فیلم امکان می‌دهد از اکشن صرف فاصله بگیرد و به پیامدهای عاطفی داستان نخست بازگردد.

جما میان میل به کنترل فناوری و مسئولیت نسبت به ساختهٔ خود گرفتار است؛ او می‌خواهد از هوش مصنوعی فاصله بگیرد، اما بحران تازه نشان می‌دهد که گذشته‌اش هنوز در زندگی او و کدی حضور دارد. این تناقض می‌توانست هستهٔ عمیق‌تری برای شخصیت جما بسازد، به‌ویژه اگر فیلم بیشتر به معنای پذیرفتن مسئولیت پس از آفرینش می‌پرداخت.

کدی نیز در موقعیتی قرار می‌گیرد که باید از نقش کودکِ نیازمند حفاظت فراتر برود. رابطهٔ او با جما و مگان همچنان یکی از منابع عاطفی داستان است، هرچند کشاکش‌های خانوادگی گاهی زیر سایهٔ تهدیدهای بزرگ‌تر گم می‌شود. بازی بازیگران در حفظ پیوند این شخصیت‌ها مؤثر است، اما فیلمنامه با افزودن خط‌های داستانی و خطرهای پی‌درپی، به آن‌ها فرصت کافی برای شکل‌دادن به لحظه‌های آرام و معنادار نمی‌دهد.

« بااین‌همه، املیا بیشتر از آن‌که شخصیتی با مسیر روانی روشن باشد، نیروی محرک بحران است. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

شوخی، اکشن و جلوه‌های بصری فیلم در مقام سرگرمیِ پرتحرک، بخش مهمی از وعده‌اش را عملی می‌کند. مبارزه‌ها پرجنب‌وجوش‌اند و طراحی حرکت و جلوه‌های بصری، به‌ویژه در نمایش اندرویدها و توانایی‌هایشان، جهان فیلم را تماشایی می‌سازد. شوخی‌ها نیز به اثر سبکی می‌دهند که آن را از یک اکشن علمی‌تخیلی کاملاً جدی جدا می‌کند.

این لحن گاه به‌درستی میان هجو فناوری، طنز شخصیت‌محور و هیجان تعادل برقرار می‌کند. بااین‌حال، حجم بالای ایده‌ها و تغییرهای ناگهانی در مسیر روایت، پیوستگی فیلم را تضعیف می‌کند. داستان گاهی میان چند نوع کشمکش جابه‌جا می‌شود، بی‌آن‌که همهٔ آن‌ها به یک محور روشن برسند. بعضی از طرح‌های فرعی بیشتر برای افزودن موقعیت یا شوخی به کار می‌روند تا برای پیش‌برد شخصیت‌ها.

نتیجه، اثری است که در لحظه‌هایش پرانرژی جلوه می‌کند، اما در ساختار کلی گاه پراکنده و ناهماهنگ به نظر می‌رسد. ریتم و انسجام روایت نیمهٔ نخست فیلم در معرفی وضعیت تازه، روابط شخصیت‌ها و تهدیدهای مختلف زمان زیادی صرف می‌کند. این اطلاعات برای فهم جهان داستان لازم‌اند، اما نحوهٔ ارائهٔ آن‌ها همیشه موجز نیست.

وقتی بحران اصلی به حرکت درمی‌آید، فیلم جان تازه‌ای می‌گیرد؛ بااین‌حال، شتاب بعدی نمی‌تواند کاملاً کندی و کش‌آمدگی آغاز را جبران کند. افزون بر این، دگرگونی‌های پی‌درپی در مأموریت‌ها و انگیزه‌ها ممکن است تمرکز تماشاگر را از دست بدهد. مشکل اصلی کمبود ایده نیست، بلکه فراوانی ایده‌هایی است که فرصت کافی برای رشد نمی‌یابند.

« شوخی، اکشن و جلوه‌های بصری فیلم در مقام سرگرمیِ پرتحرک، بخش مهمی از وعده‌اش را عملی می‌کند. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

فیلم می‌خواهد هم دربارهٔ مسئولیت اخلاقی در برابر هوش مصنوعی حرف بزند، هم دنباله‌ای اکشن باشد، هم از محبوبیت مگان بهره ببرد و هم به زبان هجوآمیز خود وفادار بماند. این هدف‌ها در لحظه‌هایی به هم می‌رسند، اما در مجموع انسجامی به قدرتِ انرژی بصری و شخصیت محوری اثر پیدا نمی‌کنند. جمع‌بندی «M3GAN 2.0» دنباله‌ای سرگرم‌کننده و پرزرق‌وبرق است که آگاهانه از وحشت فاصله می‌گیرد و به سوی اکشن علمی‌تخیلی و کمدیِ خودآگاهانه حرکت می‌کند.

مگان همچنان حضوری گیرا دارد، صحنه‌های مبارزه دیدنی‌اند و ایدهٔ سوءاستفادهٔ نظامی از فناوری هوش مصنوعی ظرفیت تأمل‌برانگیزی ایجاد می‌کند. در سوی دیگر، روایت شلوغ، ریتم نابرابر و کم‌رنگ‌شدن دلهرهٔ قسمت نخست، مانع از آن می‌شوند که فیلم به اندازهٔ جاه‌طلبی‌اش منسجم باشد. تماشاگرانی که از مگان، شوخی‌های تند و اکشن پرتحرک استقبال می‌کنند، احتمالاً از این تغییر مسیر لذت خواهند برد.

اما کسانی که در قسمت نخست بیش از هر چیز به دنبال وحشتِ نامتعارف و فضای ناآرام بودند، ممکن است با دنباله‌ای روبه‌رو شوند که سرگرم‌کننده است، ولی همان حسِ تهدیدِ نزدیک و شخصی را بازنمی‌آفریند.

« تماشاگرانی که از مگان، شوخی‌های تند و اکشن پرتحرک استقبال می‌کنند، احتمالاً از این تغییر مسیر لذت خواهند برد. »