نقد و بررسی
نقد A Million Little Things | 2018
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
مرگ به‌مثابه آغاز روایت «A Million Little Things» از فقدانی ناگهانی شروع می‌شود؛ رخدادی که نه فقط یک جمع دوستانه، بلکه تصور اعضای آن از صمیمیت و شناخت متقابل را برهم می‌زند. دوستانی که گمان می‌کردند به یکدیگر نزدیک‌اند، ناچار می‌شوند از خود بپرسند نزدیکی‌شان تا چه اندازه واقعی بوده است.
مرگ در این‌جا صرفاً موتور پیش‌برندهٔ تعلیق نیست؛ شکافی است که پرسش‌های پنهان را به سطح می‌آورد: آیا می‌توان رنج دیگری را دید، بی‌آن‌که او آن را به زبان بیاورد؟ و آیا دوستی، وقتی به عادت بدل شده، هنوز توان پناه‌دادن دارد؟ این آغاز ظرفیت دراماتیک بالایی دارد، چون فقدان را بهانه‌ای برای بازنگری در زندگی روزمره می‌کند.
شخصیت‌ها باید با سوگ کنار بیایند، اما در همان حال با چیزهایی روبه‌رو شوند که پیش از آن نادیده گرفته بودند: فاصله‌های عاطفی، تصمیم‌های عقب‌افتاده و گفت‌وگوهایی که هرگز شکل نگرفته‌اند. سریال وعده می‌دهد این زخم را به مسیری برای تغییر بدل کند؛ وعده‌ای که گاه مؤثر است و گاه زیر بار پیچیدگی‌های روایی خود قرار می‌گیرد.
« و آیا دوستی، وقتی به عادت بدل شده، هنوز توان پناه‌دادن دارد؟ »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
دوستی در جزئیات کوچک ایدهٔ مرکزی سریال، دوستی به‌مثابه مجموعه‌ای از رفتارهای کوچک است: ماندن در کنار دیگری، شنیدن حرفی که گفتنش دشوار است، یا فهمیدن این‌که پشت شوخی و خونسردی چه چیزی پنهان شده. این نگاه، در بهترین لحظه‌ها، به رابطهٔ شخصیت‌ها گرما و صمیمیتی ملموس می‌بخشد. جذابیت جمع نه در بی‌نقص‌بودن اعضایش، بلکه در آشنایی دیرینه و توان آن‌ها برای بازگشت به یکدیگر است؛ حتی وقتی رنجش، راز یا سوءتفاهم میانشان فاصله انداخته باشد.
تعامل‌های دوستانه گاهی سبک و شوخ‌طبعانه‌اند و همین سبکی، ارزش عاطفی لحظه‌های اندوه را بیشتر می‌کند. سریال می‌فهمد که سوگواری در زندگی واقعی پیوسته و یکدست نیست: غم می‌تواند در کنار خنده حضور داشته باشد، و لحظه‌ای گرم الزاماً درد را از میان نمی‌برد. بااین‌حال، این ظرفیت همیشه به عمق نمی‌رسد.
گاه رفاقت بیشتر به گزاره‌ای تکرارشونده تبدیل می‌شود تا رابطه‌ای که از خلال انتخاب‌های پیچیده و پیامدهای واقعی ساخته شود. تعادل ناپایدار میان خنده و اندوه آمیختن کمدی و ملودرام می‌تواند به سریال انرژی بدهد. شوخی‌ها شخصیت‌ها را از تبدیل‌شدن به نمادهای صرفِ رنج نجات می‌دهند و فضای جمعی را باورپذیرتر می‌کنند.
« این نگاه، در بهترین لحظه‌ها، به رابطهٔ شخصیت‌ها گرما و صمیمیتی ملموس می‌بخشد. »
شخصیت‌ها و اجرا
از سوی دیگر، لحظه‌های عاطفی به داستان وزن می‌بخشند و یادآوری می‌کنند که پشت ظاهر معمولی زندگی، ممکن است بحران‌هایی جدی جریان داشته باشد. برای مخاطبی که از درام‌های صرفاً تلخ خسته است، این رفت‌وآمد میان سبکی و سنگینی می‌تواند بخشی از گیرایی اثر باشد. مشکل آن‌جاست که تغییر لحن همیشه از دل شخصیت‌ها و موقعیت‌ها برنمی‌آید.
برخی صحنه‌ها با چنان تأکیدی خواهان تأثرند که به‌جای برانگیختن احساس، مصنوعی به نظر می‌رسند؛ در لحظه‌هایی دیگر، شوخی یا سبک‌سری درست زمانی وارد می‌شود که داستان به مکث و توجه بیشتری نیاز دارد. این نوسان، به‌ویژه در پرداخت موضوعی حساس چون خودکشی و سلامت روان، اهمیت پیدا می‌کند. اثر می‌خواهد هم سرگرم‌کننده باشد و هم دربارهٔ رنج خاموش حرف بزند، اما همیشه نمی‌تواند میان این دو خواست پیوندی سنجیده برقرار کند.
سوگ و مسئلهٔ رنج پنهان یکی از پرسش‌های مهم سریال، ناتوانی نزدیکان در تشخیص رنج دیگری است. این پرسش می‌تواند به گفت‌وگویی جدی دربارهٔ سکوت، شرم و دشواری درخواست کمک منجر شود. «A Million Little Things» بارها نشان می‌دهد که شناخت طولانی‌مدت لزوماً به معنای فهم عمیق نیست؛ آدم‌ها ممکن است سال‌ها کنار هم باشند، اما از مهم‌ترین بخش‌های زندگی یکدیگر بی‌خبر بمانند.
« مشکل آن‌جاست که تغییر لحن همیشه از دل شخصیت‌ها و موقعیت‌ها برنمی‌آید. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
همین فاصله میان صمیمیت ظاهری و آگاهی واقعی، از ایده‌های پربار مجموعه است. بااین‌حال، پرداخت این مضمون یکدست نیست. گاهی روایت به‌جای ماندن در ابهام و تناقض تجربهٔ انسانی، برای توضیح یا حل عاطفی آن شتاب می‌کند. در نتیجه، گفت‌وگوها ممکن است بیش از آن‌که از کشمکش درونی شخصیت‌ها برخیزند، حامل پیام‌های صریح و آماده به نظر برسند.
این شتاب خطر ساده‌سازی موضوعی را در پی دارد که نیازمند ظرافت است: رنج روانی نه معمایی است که با یک اعتراف گشوده شود و نه مسئله‌ای که یک جمع دوستانه بتواند به‌تنهایی آن را برطرف کند. گروهی بزرگ، روایتی پراکنده ساختار گروه‌محور سریال امکان می‌دهد فقدان را از منظرهای متفاوت ببیند. هر شخصیت مسیر خاصی برای سوگواری دارد و تغییر در یک رابطه می‌تواند موجی از واکنش‌ها در روابط دیگر ایجاد کند.
این گستردگی در اصل امتیاز است: دوستی جمعی را نمی‌توان فقط از زاویهٔ یک نفر فهمید. بازیگران نیز در ساختن حس آشنایی و گرمای گروه سهم دارند و بسیاری از لحظه‌های موفق اثر به هماهنگی میان آن‌ها وابسته است. اما با افزایش شمار شخصیت‌ها و زوج‌ها، تمرکز روایی دشوارتر می‌شود. داستان گاهی میان خطوط متعدد رفت‌وآمد می‌کند، بی‌آن‌که به همهٔ آن‌ها فرصت کافی برای رشد بدهد.
« همین فاصله میان صمیمیت ظاهری و آگاهی واقعی، از ایده‌های پربار مجموعه است. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
برخی کشمکش‌ها به‌سرعت وارد صحنه می‌شوند و پیش از آن‌که عمق بگیرند، جای خود را به بحران بعدی می‌دهند. برای مخاطبی که به دنبال مسیری روشن و پیوسته است، این تعدد می‌تواند خسته‌کننده باشد؛ به‌خصوص وقتی رابطه‌ها در خدمت تولید اتفاق‌های تازه قرار می‌گیرند، نه در خدمت آشکارکردن لایه‌های تازهٔ شخصیت‌ها.
ملودرام، تعلیق و خطر تصنع سریال از رازها، سوءتفاهم‌ها و چرخش‌های داستانی برای حفظ کشش استفاده می‌کند. این شیوه با قالب سریالی سازگار است: هر پرسشِ پاسخ‌نیافته، مخاطب را به ادامهٔ مسیر فرامی‌خواند و امکان می‌دهد گذشتهٔ شخصیت‌ها در بخش‌های تازه روشن‌تر شود. گاهی این تعلیق به کشف مؤثری دربارهٔ یک رابطه یا انگیزه می‌انجامد؛ گاهی نیز خودِ غافلگیری جای شخصیت‌پردازی را می‌گیرد.
وقتی درام پیوسته در پی بالابردن شدت بحران است، باورپذیری آسیب می‌بیند. اتفاق‌های پیاپی و واکنش‌های پررنگ ممکن است این تصور را ایجاد کنند که سریال به شخصیت‌ها فرصت نمی‌دهد در سکوت، تردید یا پیامدهای تصمیم‌هایشان بمانند. در چنین لحظه‌هایی، قصد اثر برای برانگیختن احساس بیش از خود احساس به چشم می‌آید.
« برخی کشمکش‌ها به‌سرعت وارد صحنه می‌شوند و پیش از آن‌که عمق بگیرند، جای خود را به بحران بعدی می‌دهند. »
جمع‌بندی
شباهت آن با «این ما هستیم» نیز ممکن است برای برخی مخاطبان تداعی شود، اما مسئلهٔ اصلی تقلید یا عدم تقلید نیست؛ پرسش مهم‌تر این است که آیا مجموعه می‌تواند مواد ملودراماتیک خود را با صدایی مستقل و منسجم به کار گیرد یا نه. جمع‌بندی «A Million Little Things» در بهترین حالت، درامی گرم دربارهٔ آدم‌هایی است که می‌فهمند کنار هم بودن با واقعاً دیدن یکدیگر تفاوت دارد.
پیوند دوستانهٔ شخصیت‌ها، آمیختن لحظه‌های خنده و اندوه و توجه به رنج‌هایی که پشت زندگی روزمره پنهان می‌مانند، به آن نیروی عاطفی می‌بخشند. اثر همچنین به‌درستی نشان می‌دهد که سوگ فقط پایان یک رابطه نیست؛ می‌تواند آغازی دشوار برای گفت‌وگو و بازنگری باشد. در مقابل، تغییرهای ناگهانی لحن، انباشت خطوط داستانی و اصرار بر ساختن بحران‌های پی‌درپی از انسجام آن می‌کاهند.
پرداخت موضوعات حساسی چون خودکشی نیز هرجا به نتیجه‌گیری‌های سریع یا پیام‌های مستقیم تکیه می‌کند، از پیچیدگی لازم فاصله می‌گیرد. حاصل، سریالی است که برای مخاطبان مشتاق درام‌های خانوادگی و گروهی لحظه‌های صمیمانه و تأثیرگذار دارد، اما همیشه به اندازهٔ ایده‌هایش دقیق و سنجیده نیست. ارزش اصلی‌اش در تصویری ساده اما مهم نهفته است: رفاقت با ادعای دوست‌داشتن کامل نمی‌شود؛ در توجه‌های کوچک و در آمادگی برای شنیدن، شکل می‌گیرد.
« در مقابل، تغییرهای ناگهانی لحن، انباشت خطوط داستانی و اصرار بر ساختن بحران‌های پی‌درپی از انسجام آن می‌کاهند. »
ثبت دیدگاه